אַ אומבאַקאַנט קאַפּיטל פֿו ייִדישער געשיכטע

Forward (Yiddish Edition) - - קונסטאוןקולטור - ©ע אַרבאָר¨ מישיגע ® מיכאל קרוטיקאָ ספּעציעל רן „ רווערטס“

איןΠ≥±† †± האָט† אַ† ילנער† ייִד† מיטן† נאָמען† שאול† פּעריל† געעפֿנט† אַ† פּרי אַטע† שול† פֿאַר† מ דלעך¨ † אָס†איז ¨† מסתּמא¨ †גע ען† דער†ערש≠ טער†אַנשטאַלט† פֿון†אַזאַ† מין†אין† רוסלאַנדÆ †דאָס† איז†גע אָרן† אַן†אָנה ב† פֿון†אַ† נייַער†תּקופֿה† אין† דער† ייִדישער† דערציִונג¨ † און† אין† משך† פֿון† די† קומענדיקע†פֿופֿציק† יאָר†זייַנען† אין†דעם† רוסיש" ייִדישן†תּחום "המושבֿ† א$ פֿגעקומען†הונדערטער† פּרי אַטע†שולן† פֿאַר†מ דלעך ¨† מערסטנס†פֿון† דער† ערשטער†מדרגה Ɔ די†דאָזיקע† שולן†האָבן† דער≠ צ$ גן† צענדליקער† ט$ זנטער† תּלמידות¨ † ע† לכע† האָבן† שפּעטער† געהאַט† א גענע† משפּחות† מיט† קינדערÆ † דער† מאַמעס† דערציִונג† האָט† שטאַרק† משפּיע† גע ען† א$ ף† דעם† על טבאַנעם†† פֿונעם† נייַעם†דור† פֿון†רוסישע† ייִדןÆ

עד" היום†באַהאַנדלט† די†געשיכטע† פֿון†דער† ייִדישער† דערציִונג¨ † כּמעט† אויסשליסלעך¨ † דעם† מענערישן†געשלעכט Ɔ עס†זייַנען† דאָ†הונדערטער† זכרונות† א$ ף† פֿאַרשידענע† שפּראַכן† עגן† חדר† און† ישיבֿה¨ † און† צענדליקער† היסטאָרישע† פֿאָרשונגען†באַהאַנדלען† פֿאַרשידענע† אַספּעקטן† פֿון† דער† דאָזיקער† טעמעÆ † אין† משך† פֿון† הונ≠ דע†רטער† יאָרן† פֿירט† די† ייִדישע† פּרעסע† ה סע† וויכּוחים† עגן†די† צילן¨ †מעטאָדן† און†אינהאַלט† פֿון†דער† ייִדישער†דערציִונג Ɔ אָבער†ביזן†∞≥ סטן† יאָרהונדערט† איז† די† ר ד† געגאַנגען† קודם" כּל† עגן† ייִנגלעךÆ

דאָס†בוך† פֿון†עליאַנאַ† אַדלער†מאַכט† אַ†רע≠ קאָנסטרוקציע† פֿונעם† פֿאַרגעסענע ם†בלאַט† פֿון† דער† ייִדישער† קולטור" גישיכטעÆ † דער† יסוד† פֿון† איר†אַרבעט† זייַנען†הונדערטער† פֿאַרשידנאַרטיקע† דאָקומענטן¨ † אָס†האָבן† זיך†אָפּגעהיט† אין†צענ≠ טראַלע† און† פּראָ ינציעלע† אַרכי ן† פֿון† דער† אַמאָליקער† רוסישער† אימפּעריע∫†בקשות ¨† באַ≠ ריכטן¨ † סטאַטיסטישע† ידיעות¨ † לערן" פּלענערÆ † יעדעס†שטיקל† אינפֿאָרמאַציע†דינט† י† אַ†קל ≠ נער†פּרט† אינעם†גר $סן† אַלגעמ נעם†בילד ¨† אָס† ערט† אַלץ †בר טער† און† טיפֿער† מיט† יעדן† קאַפּיטלÆ †

די†מאָטי ן† פֿאַר†עפֿענען† פּרי אַטע† ייִדישע† שולן† פֿאַר† מ דלעך† זייַנען† גע ען† געמישטע Ɔ פֿון† א ן† זייַט¨ † זייַנען† די† דאָזיקע† שולן† גע ען† אַ† פּועל" יוצא† פֿון† דער† השׂכּלה¨ † הגם† דאָס† רובֿ† משׂכּילים†האָבן† געהאַט†אַ† קנאַפּן†רעספּעקט† פֿאַר† פֿר$ עןÆ †פֿון† דער†אַנדערער† זייַט†איז† דאָס†גע ען† אַ† פּראַקטישע† און† ניצלעכע† זאַךÆ † מען† האָט† געלערנט† מ דלעך† חשבון¨ † רוסיש† און¨ † צומאָל¨ † א$ ך†אַנדערע† שפּראַכן¨ †די† יסודות†פֿון† ייִדישער† אמונה†און† דערצו†נאָך†„ ייַבערישע† מלאָכות“¨† כּדי† צוגר טן† ז † צו† ז ער† ראָלע† פֿון† אַ† ווייַב† און†אַ† מאַמעÆ

אָבער†אַפֿילו† אַזאַ†באַש דענע† פּראָגראַם†איז† גע ען† ראַדיקאַל† מאָדערן† אין† פֿאַרגלייַך† מיטן† טראַדיציאָנעלן†חדר† און†ישיבֿה Ɔ אַז$ †אַרום† האָבן† זיך†אַ† סך†ייִדישע† פֿר$ ען†געפֿילט† מער†ה מיש† מיט† דער† רוסישער† קולטור† א דער† ז ערע† טראַדיציאָנעל" דערצ$ גענע† מענערÆ † עס† איז† ש ער†אָפּצושאַצן† גענ$ †דעם† בייַטראָג†פֿון† יענע† פֿר$ ען†אין† דעם†פּראָצעס† פֿון†אַקולטוראַציע† און† אַס†ימ† ילאַציע† † פֿונעם†רוסישן† ייִדנטום†אינעם π†± טן† יאָרהו† † נדערט¨ † אָבע ר†בלי "ספֿק† איז† ער† גע ען† גאַנץ†חשובֿ Æ

די†ערשטע† ייִדישע†מ דלעך "שולן ¨† אַזעלכע† י† פּערילס† שול† אין† ילנע† אָדער† אַן† אָפּט ל† פֿאַר†מ דלעך† אין†דער† ייִדישער†שול† אין†אָדעס ¨† זייַנען†גע ען† באַשטימט¨ †דער† עיקר¨ †פֿאַרן† פֿאַר≠ מעגלעכן† שטאָטישן† מיטלשטאַנדÆ † אָבער† מיט† דער†צייַט† האָט†מען† געעפֿנט†שולן† פֿאַר†אָרעמע† מ דלעך¨ † אָס†מען† האָט†געקאָנט† או†נטע† רשטיצן† דורכן†ליכט "שטייַער ¨† אָס† די†רוסישע† רעגירונג† האָט† אייַנגעפֿירט† ספּעציעל† פֿאַ ר†באַצאָלן† פֿאַר† מלוכישע† ייִדישע† שולןÆ † דע†רבייַ† האָט† די† רעגירונג¨ †פּונקט† י† די†ייִדישע† קהילה¨ †זיך† ניט† אָפּגעגע בן† מיט† שולן† פֿאַר† מ דלעך†† און† ז † זייַנען†פֿאַרבליבן† אין†פּרי אַטע† הענטÆ

אין† Πμ솱 האָט† פּעריל† אַר$ סגעלאָזט† אַן† עפֿנטלעכע† † מעלדונג† עגן† זייַן† שולÆ † ער† האָט† איבערגעצ לט† דעם† לערן" פּלאַן† פֿאַר† דרייַ† קלאַסן† און† די† פּרייַזןÆ † די† מעלדונג† איז† גע ען† א$ ף†צ †שפּראַכן∫† רוסיש†און† אַ†רוסיפֿיצירטן† ייִדיש" דייַטשÆ † עס† בלייַבט† ניט† קלאָר¨ † י† ייַט† האָט† פּערילס† שול† געדינט† י† אַ† מוסטער† פֿאַר אַנדערע†שולן ¨† אָבער†די† סטאַטיסטיק†דער ייַזט ¨ אַז† אַזאַ† מין† ייִדישע† פּרי אַטע† שולן† פֿאַר מ דלעך† זייַנען† גע ען† מער† פֿאַרשפּר ט† אין ליטע†א דער† אין†אוקראַיִנע Æ

אַדלערס†פֿאָרשונג† דעקט†די† תּקופֿה†צ ישן Π≥±†± און†די ΠΠ∞†± ער†יאָרן ¨† ען† עס†זייַנען† פֿאָר≠ געקומען† יכטיקע† ענדערונגען† אינעם† לעבן פֿון† רוסישן† ייִדנטוםÆ † דאָס† איז† ניט† גע ען† ק ן סוף† פֿון† דער† ייִדישער† פּרי אַטער† דערציִונג¨ אָבער†זינט† דעמאָלט†איז† דאָס†ייִדישע† שול עזן גע אָרן†אַ† סך†מער† אידעאָלאָגיש¨ †סייַ† אָס† שייַך דער†שפּראַך† און†סייַ† אָס† שייַך†דעם† אינהאַלטÆ סוף† π± טן† און† אָנה ב† ∞≥סטן† יאָרהונדערט זייַנען† אַ† סך† מער† ייִדישע† מ דלעך† געגאַנגען אין†אַלגעמ נע† רוסישע†שולן ¨† און†די† פּרי אַטע ייִדישע†שולן† האָבן†פֿאַרל $רן† ז ער†צענטראַלע ראָלע† אין† דער† דערציִונג† פֿון† דער† ייִדישער יוגנטÆ

אַדלער ס†בוך† איז† ז ער† אַ† גרונדיקע† און פּרטימדיקע† פֿאָרשונג¨ † אָ ס†ברענגט† אַרייַן† אַ נייַעם† קוק ינקל† אין† דער† רוסיש" ייִדישער† גע≠ שיכטעÆ †דערבייַ† אָבער†בלייַבן† מחוץ†זייַן† גערעם גאָר†אינטערעסאַנטע† פֿראַגןÆ †עס† איז†מסתּמא† ניט צופֿעליק¨ † אָס†די† ערשטע†פּרי אַטע† שול†פֿאַר ייִדישע†מ דלעך ¨† וּ† מען†האָט† געלערנט†רוסיש ¨ ייִדיש¨ † דייַטשיש† און† פֿראַנצ$ זיש¨ † איז† געעפֿנט גע אָרן†ד קא† אין† ילנע†און† ד קא†אין Π≥±†—†± דאָס†יאָר† פֿון†דעם† ערשטן†פּ $לישן† א$ פֿשטאַנדÆ

איןΠ≥≤† †± האָט† די† רוסישע† רעגירונג† פֿאַר≠ מאַכט† דעם† פּ$ לישן† אוני ערסיטעט† אין ילנע† און† זי† האָט† זיך† ערנסט† גענומען† פֿאַר דער† רוסיפֿיקאַציע† פֿון† די† אַמאָליקע† פּ$ לישע שטחיםÆ † אַז$ † אַרום† האָט† אַ† ייִדישע† שול¨ † וּ מען† האָט† ק ן† פּ$ ליש† ניט† געלערנט¨ † זיך גוט† צ†וגעפּאַסט† צו† דער† נייַער† אימפּעריאַלער פּאָליטיקÆ † עס† אָלט† גע ען† אינטערעסאַנט א$ סצופֿאָרשן†¨ † י† ייַט†האָט† די†רוסישע† מאַכט דעמאָלט† אונטערגעשטיצט† די† דאָזיקע† ייִדישע איניציאַטי ן¨ † און† אָס† פֿאַר† אַ† פּאָזיציע† האָבן פֿאַרנומען† די† ייִדישע† דערציִער† אינעם† רוסיש" פּ$ לישן†שטרייַט Æ

Hands: Her In Adler. R. Eliyana Girls Jewish of Education The Detroit: Russia. Tsarist in 2011. Press, University State Wayne

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.