#יזיע פֿו ייִדישער #עלט "ליטעראַטור „זאַמלביכער“— אַ

Forward (Yiddish Edition) - - ינטעלע ייִדיש ¿ דאָאָס -

עבֿר†פֿונעם† ייִדישן†פֿאָלק Ɔ

דער† דיכטער† אÆ † לעיעלעס† האָט† געשרי בן אין†זייַן† פּאָעטישן†אָפּרוף† א$ ף†דער† פּובליקאַציע פֿון†דער† אַנטאָלאָגיע†„העברעיִשע† פּאָעזיע“†פֿון יÆ †י Ɔ ש אַרץ∫†„עס† זייַנען†געקומען† צו†מיר† אַלע לידער† פֿון† קלאָג¨ ؆† פֿון† מאַינץ† און† פֿון† פֿראַנק≠ פֿורט¨ †פֿון† נירנבערג¨ † ירצבורג†און† פּראָגÆ Ø†† און האָבן† געשטעלט† זיך† אין† ר ען† אינמיטן† דעם טאָגÆ †“אַזאַ† איז† גע ען† א נער† פֿון† די† ערשטע ייִדישע†ליטעראַרישע† אָפּרופֿן†א $פֿן† א ראָפּעיִשן חורבן¨ †פֿון† וועלכע†די† אמתע†מאָס† איז†נאָך† ייַט ניט†גע ען† באַקאַנט†אין† אַמעריקעÆ

עס†איז† מערק ירדיק¨ †אַז† ק ן†ספּעציעלער „חורבן "נומער“† פֿון†„זאַמלביכער“† איז† ניט† גע≠ ען Ɔ דער†נומער ∂†† ©μ π¥± ®† איז†גע ען† גע ידמעט יÆ † לÆ † פּרצעס† ∞≤סטן† יאָרצייַטÆ † אין† נומער† Σ ©Π π¥± ®† געפֿינט†מען† יאָ†אַ† צאָל† ערק†פֿון† ניצול" גע אָרענע† א ראָפּעיִשע† ייִדישע† שרייַבער¨ † י למשל∫†אַבֿרהם† סוצקע ער¨ †חיים† גראַדע¨ †מרדכי שטריגלער¨ †ישעיהו† שפּיגלª †ז † ערן† אָבער†ניט פֿאַרא ניקט†אין† אַ†טעמאַטישן† אָפּט לÆ †

אין†חיים† גראַדעס†אָנדענק "ליד†„ דער†מאַמעס צ אה“†קערט† זיך†דעם† דיכטערס†שאָטן† צוריק ק ן† ילנעÆ †אום† יום" כּיפּור† אַלגערט†זיך† דער שאָטן†ל דיק† איבער†די† גאַסן†פֿון† דער†שטאָט ¨ פֿון† דער† ענגשאַפֿט† פֿונעם† ייִדישן† געטאָ† „צו קאַלטער† פּראַכט† פֿון† פּ$ לישע† מלכים† ؆ און פֿירשטן†ליט ישע† אַנטל$ פֿט†מייַן† בענקשאַפֿטÆ Ø† מייַן† שאָטן† ג ט† פֿאָר$ ס†—† און† איך† ג † נאָך איםÆ †“די† בענקשאַפֿט† ברענגט† דעם† דיכטערס שאָטן† צו† די †באַרימטע† ילנער† קל$ סטערס∫ „אָט† עלן† באַלד†די† קריסטן†טאָן† אַ†פֿאַל ؆† פֿאַר מיר¨ † י†פֿאַר† דעם†יעזוס "בילד† דעם†געלבן ÆÆÆ“

אין† זייַן† פּאָעטישן† ציקל†„צו† פּ$ לן“† מאַכט סוצקע ער† זייַן† לעצטן† דין" וחשבון† מיט† דער פּ$ לישער†שפּראַך† און†קולטור ¨† אָס† האָבן†פֿאַר≠ ל$ רן† ז ער† אַמאָליקן† כּישוף∫†„מיצק ע† יטשעס לשון† באַגעגנט† מיך† שט$ ביק¨ † זייַן† גלאַנץ† איז נישטאָ† מערÆ †“דער† דיכטער† דערמאָנט† זיך† אָן דער†צייַט† פֿאַר†דער† מלחמה¨ † ען†„עס† האָבן†זיך איבערגעפֿלאָכטן† די† לידער؆ † פֿון† פּ$ ליש† מיט ייִדיש¨ †פֿון† ייִדיש†מיט† פּ$ ליש“¨† און†זאָגט† מיט ביטערק ט∫†„אַ† טעות† געהאַט† עס† האָט† אָבער מייַן†ז דע ؆† און†איך† ש$ ן†אַ דאי Ɔ“דאָס†לעצ≠ טע¨ † אָס† דער† דיכטער†באַזוכט† אין† פּ$ לן¨ † איז פּרצס† קבֿר† א$ ף† דעם† אַרשע ער† בית" עולםÆ ער† נעמט† אים† מיט† זיך† און† מיט† דער† דאָז†יקער משׂאַ†ג ט† ער†ק ן† זייַן†לאַנד† אין†ארץ "ישׂראל∫ „נעם† איך†אַר $ף† א$ ף†מייַן† פּל צע؆ †דעם† אוהל און† אַנדער†אַ עק† מיט†זייַן† ניגוןÆ“

דער†חורבן† האָט†צונישט† געמאַכט†די† גאַנ≠ צע† קאָנצעפּציע† פֿון† דער† אַל עלטלעכער† ייִדי≠ שער† קולטור¨ † אָס† איז† גע ען† דער† יסוד† פֿון די† „זאַמלביכער Æ“† אָבער† דעם† סאַמע† לעצטן קלאַפּ† האָט† די† דאָזיקע† אידעע† באַקומען† אין πμ≤†± מיט† דעם† ברוטאַלן† אומברענגן† פֿון† די בעסטע† סאָ עטישע† ייִדישע† שרייַ בערÆ † דעם דאָזיקן† טראַגישן† געשעעניש† איז† גע ידמעט גע אָרן† דער† לעצטער¨ † אַכטער† נומער† פֿון† די „זאַמלביכער Æ“ א$ ף† היסטאָרישע† און† פֿילאָסאָפֿישע† טעמעס† ©פּאָעמעס† פֿון†מנחם† באָר שאָ†און† יעקבֿ†גלאַנץ ¨† הÆ †ל יקס†דראַמאַטישע† ערק ®Æ †

דער† פּראָזע" אָפּט ל† זעט† א$ ס† מער† אַמע≠ ריקאַניש† אין† זייַן† טעמאַטישער† אָריענטאַציע† ©דע† רצ לונגען†פֿון† שÆ †מילער ¨† לÆ †טר סטער ¨† יÆ †ראַ≠ באָי¨ †דער† ראָמאַן†„ עסט†סייַד“† פֿון†ב Ɔ דעמבלין® ¨† אָבער†ז ער† סטיל†איז† גע ען†נע† נטער†צו† דעם† טראַדיציאָנעלן†א ראָפּעיִשן† קריטישן†רעאַליזם Ɔ צום†ערשטן† און†לעצטן† מאָל†באַ ייַזט† זיך†אינעם† ערשטן†נומער† יצחק†באַשע יס †© די†דערצ לונג† „א $ף† אַן†אַלטער† שיף“®Æ †ישׂראל† צינבערג¨ †דער† באַרימטער† רוסישער† היסטאָריקער† פֿון† דער† ייִדישער† ליטעראַטור¨ † האָט† טרעפֿלעך† פֿאַרסך" הכּלט† דעם† עצם† פֿו ן†באַשע יסעס† טאַלאַנט† א$ פֿן†סמך† פֿון†אָט† דער†דערצ לונג† אין†אַ† ברי † צו†אָפּאַטאָשו† פֿון†לענינגראַד∫†„ אַ†טאַלאַנט† מיט† שאַרפֿע† קינסטלער† א$ גן¨ † אָס† באַטראַכטן† די† עלט† דורך†גר $ש אַרצע† ברילןÆ“

צינבערגס†ברי † צו†ש Ɔ ניגער†און† יÆ †אָפּאַטאָשו† זייַנען†גע ען† דער†ערשטער†„ גרוס“†פֿון† יענער† זייַט† פֿון† דער† מחיצה¨ † אָס† האָט† אָפּגעט לט† דעם†סאָ עטן "פֿאַרבאַנד† פֿון†דער† גאָרער† עלטÆ † די† דאָזי קע†ברי † זייַנען† אָפּגעדרוקט† גע אָרן† אינעם† פֿינפֿטן† נומער†„זאַמלביכער “† ©π¥≥ ±® † אין† שייַכות† מיט† צינבערגס† זיבעציקסטן† געב$ רן" טאָגÆ †דאָס† איז†גע ען† פֿינף†יאָר† נאָך†צינבערגס† טראַגישן†ט $ט† אין†סטאַלינס†„ גולאַגÆ“†

אָבער†די† טר$ עריקע†ידיעה† עגן† צינבערגס† אַרעסט†און† ט$ ט†האָט† נאָך†ניט† דערגר כט†ניו " יאָרקÆ † שמואל† ניגער† שרייַבט† אין† זייַן† הקדמה† מיט† אַן† אומרו† עגן† צינבערגס† גורל∫†„ק נער† פֿון† אונדז† האָט† אין† די† לעצטע† יאָרן† פֿון† אים† נישט† געהערטÆ † איןΠ† π≥†± איז† ער† פֿאַרש וּנדן† גע אָרן†פֿון† זייַן† $נונג† אין†לענינגראַד ¨† וּ† ער† האָט† גע $נט† זינט† דעם† יאָרΠπΠ† †—†± און† עד† היום† סן† מיר†ניט ¨† וּ† ער†איז† אַהינגעקומעןÆÆÆ “

די† מלחמה† האָט† איבערגעריסן† דעם† רעגו≠ לערן†יערלעכן† גאַנג†פֿון† די†„זאַמלביכער Æ“† זינט† ππ≥ †± באַ ייַזן† ז † זיך† מיט† לענגערע† איבער≠ רייַסן†∫ π¥≥± ¨† μπ¥ ±¨ † Ππ¥ ±¨ † πμ≤Ʊ † דער† פֿינפֿטער† נומער¨ † אָס† איז† אַר$ ס† אין† דער† מיט† פֿון† דער† מלחמה† אין† π¥≥± ¨† האָט† זיך† געעפֿנט† מיט† אַן† איבערזעצונג†פֿון† דעם†אַז $" גערופֿענעם†פֿערטן† ספֿר† עזרא¨ † דעם† טעקסט† פֿון† דער† ביבלישער† תּקופֿה† אָס† איז† ניט† אַרייַן† אינעם† קאַנאָן† פֿון† תּנ6 ך† און† האָט† זיך† אָפּגעהיט† אין† אַ† גריכישן¨ † לאַטייַנישן† און† אַרמענישן† נוסח† ©די† ייִדישע† איבערזעצונג† פֿון† אַהרן† צ טלין† איז† געמאַכט† גע אָרן†פֿון† דער†העברעיִשער† איבערזעצונג® Ɔ

צום† שלוס† פֿונעם† דאָזיקן† דיאַלאָג† צ ישן† דעם†מענטש† און†גאָט† באַקומט†דער† מענטש†אַזאַ† תּשובֿה†א $ף† אַלע†זייַנע† טענות∫†„ י†דו† קאָנסט† ק ן† זאַך† נישט† טאָן† פֿון† די† אַלע† זאַכן†—† אַז$ † קאָנסטו†א $ך† מייַן†אורט ל† נישט†פֿאַרשט ן† און† אַז$ † קאָנסטו† נישט† יסן† דעם† לעצטן† תּוך† פֿון† דעם†גנאָד ¨† אָס† איך†האָב† באַשטימט†פֿאַר† מייַן† אומהÆ †“די† ייַטערדיקע† טעקסטן†אינעם† דאָזיקן† נומער†האָבן† אַז$ †אָדער† אַנדערש†באַהאַנדלט† די† טראַגישע† מאָמענטן† אינעם† ייַטן† און† נאָענטן† סאָ עטן" פֿאַרבאַנד†זייַנען† צו†יענער† צייַט†אַ דאי† גע ען† ש$ ן† צו† ה$ ך† און† פֿעסט¨ † און† דערפֿאַר† האָבן†אָפּאַטאָשו† און†ל יק†ניט† באַקומען†ק ן† ערק† פֿון† סאָ עטישע† שרייַבערƆ אָבער† חוץ" לזה†זייַנען† די†„זאַמלביכער“† טאַקע†יאָ† גע אָרן†אַ† עלט "טריבונע† פֿאַר†דער† ייִדישער†ליטעראַטור ¨† וּ† עס† האָבן† ז יך†באַט ליקט† ליטעראַטן† פֿון† דרום†און† צפֿון†אַמעריקע ¨† א ראָפּע¨ †ארץ "ישׂראל ¨† און† אַ† היפּשע† צאָל† פֿון† ז † זייַנען† גע ען† יונג∫† ב ריש† ייַנשט ן¨ †רחל† קאָרן¨ †יצחק† באַשע יס¨ † חיים†גראַדע ¨† אבֿרהם†סוצקע ער Æ

אָס† פֿאַר† אַן† אָרט† האָבן† די†„זאַמלביכער“† פֿאַרנומען† א$ ף† דער† אַמעריקאַנער† ייִדישער† ליטעראַרישער†מאַפּע ø† י† אַ†ר ן "ליטעראַרישע† אונטערנעמונג¨ †הגם† מיט†אַ† לינקער†אידעאָלאָגישער† נטיה¨ †האָט† די†דאָזיקע† א$ סגאַבע†ממשיך† גע ען† די† מאָדערניסטישע† טראַדיציע† פֿון†„די† יונגע“¨† בפֿרט†פֿון† דוד†איגנאַטאָ ס† אַלמאַנאַך†„שריפֿטן Æ“† און† א נצייַטיק† פֿילט† מען† אין† דער† פּאָזיציע† פֿון† דער† רעדאַקציע† אַ† גע יסע† אָפּפֿרעמדונג† פֿון†דער† סוביעקטי יסטישער†עסטעטיק† פֿון†די† „אינזיכיסטן “¨ † אָס† האָט†באַטראַכט† די† עלט† דורך† דעם† שפּאַקטי † פֿון† יחידישע† אייַנדרוקן¨ † געפֿילן†און† איבערלעבונגעןÆ †און† אפֿשר†דערפֿאַר† טאַקע†זייַנען† די†„זאַמלביכער“† עד" היום†נאָך† ניט† אָפּגעשאַצט† גע אָרן† י† עס† געהערט† צו† זייַן† מצד†ייִדישע† ליטעראַרישע†היסטאָריקער Ɔ†

אין†אונטערשיד† צו†דעם† זשורנאַל†„אין† זיך“¨† אָס† איז† גע ען† אַן† עסטעטישער† קרובֿ† פֿונעם† אַמעריקאַנער† מאָדערניזם† מיט† זייַן† ליבע† פֿאַר† קל נע†פֿאָרמען† און†פּרי אַטע† עלטן ¨† זייַנען†די† „זאַמלביכער“† גע ען† מער† טראַדיציאָנעל† און† א ראָפּעיִש¨ † סייַ† אָס† שייַך† דער† פֿאָרעם† און† סייַ† אָס†שייַך† דעם†סטיל Ɔ אין†די† ערשטע†דרייַ† נומערן† פֿונעם† אַלמאַנאַך¨ † אָס† זייַנען† אַר$ ס† נאָך† פֿאַר† דער† מלחמה† ©אין π≥∂†± ¨Σ† π≥± ¨Π† π≥± ®¨ † געפֿינט† מען† אַ† היפּש†ביסל† גר$ סע† פּאָעטישע† און†דראַמאַטישע† ערק† פֿונעם†עפּישן† פֿאַרנעם†

אַכט† אָגיקע† בענד† פֿונעם† ייִדישן† ליטע≠ ראַרישן† אַלמאַנאַך† „זאַמלביכער “¨ † אָס† זייַנען† אַר$ ס† צ ישן† די† יאָרןπ≥∂† †± אוןπμ≤† ±¨ † שטעלן† מיט† זיך† פֿאָר† אַ† מערק ירדיקן† מאָנומענט† פֿון† ייִדישער† קולטור" געשיכטעÆ † די† רעדאַקטאָרן† יוסף† אָפּאַטאָשו† און† הÆ † ל יק† האָבן† געמאַכט† אַ† פֿאַרצ פֿלטן† פּרוּ † אַנטקעגנצושטעלן† קו†לטורעלע† שעפֿערישק ט† קעגן† דער† קאַטאַ≠ סטראָפֿע † ¨† אָס† איז†אָנגעפֿאַלן† א$ ף†דער† עלט† בכּלל† און† א$ ף† דעם† ייִדישן† פֿאָלק†בפֿרט Ɔ די† דאָזיקע† א$ סגאַבע† האָט† זיך† אָנגעה$ בן† ערבֿ† דער† צ טער† עלט "מלחמה† און† האָט† זיך† פֿאַ†רע† נדיקט†אינעם† יאָר¨ † ען†אין† מאָסק ע†זייַ≠ נען† צעשאָסן† גע אָרן† די† בעסטע† סאָ עטישע† ייִדישע†שרייַבער Æ

אינעם† נאָכ אָרט† צו† דעם† ערשטן† נ†ומער† „זאַמלביכער“† האָבן†די† רעדאַקטאָרן†אַז $† דער≠ קלערט† די† קאָנצעפּציע† פֿון† ז ער† פּראָיעקט∫† „דער† ייִדישער† ל ענער† איז† פֿאַראַןÆ † איבער† גאָרער† עלט† איז† ער† דאָ¨ † אַז$ † י† די† ליטע≠ ראַטור† אונדזערע† איז† אַ† ליטעראַטור† פֿון† דער† גאָרער† עלטÆ †“אַז $† אַרום†איז† דער†באַגריף† פֿון† אַל עלטלעכק ט†פֿון† דער†ייִדישער† ליטעראַטור† גע אָרן†דער† ערשטער†פּרינציפּ† פֿון†דער† נייַער† א$ סגאַבעÆ †

אָפּאַטאָשו† און† ל יק† האָב ן†בדעה† גע≠ האַט† צו† ב$ ען† אַ† ליטעראַרישע† טריבונע¨ † „ וּ† ייִדישע†שרייַבער ¨† אָן†אונטערשיד† פֿון† $נאָרט ¨† זאָלן† אונטער† א ן† דאַך† קענען† געפֿינען† פּלאַץ† פֿאַר† גרעסערע† אַר בעטן¨ † און† וּ† נייַע† א$ פֿ≠ ק†ומענדיקע† טאַלאַנטן† זאָלן† קענען† אין† מער† רחבֿות†מאַניפֿעסטירן† ז ערע†כּוחות Æ“† ספּעציעל† האָבן† ז † א$ סגעדריקט† אַ† וּנטש ¨† „אַז† אין† די† זאַמלביכער† זאָלן† זיך† א $ך† באַט ליקן† די† ייִדישע†שרייַבער† פֿון†ראַטנפֿאַרבאַנד ¨† כּדי†ס 5זאָל† אָפּגעשאַפֿט† † ערן† די† מחיצה¨ † אָס† צעט לט† אונדזער†ליטעראַטור Æ“

דער† צ טער† פּרינציפּ† האָ ט†באַשטימט† די† אידעיִשע† ריכטונג† פֿון† דער† אונטערנעמונג∫† „צו† קאָנצענטרירן† די† שרייַבער¨ † אָס† האָבן† אַ† פּאָזיטי ע† באַציִונג† צום† מענטשן† און† צום† גאַנצן†אַרום Ɔ אַ†באַציִונג ¨† אָס† דריקט†זיך† א$ ס† אין†ליבע† צום†רע אָלוציאָנערן† סאָציאַליסטישן† אייַנשטעלÆ †“דער† ייִדישער†קאָמפּאָנענט† פֿון†ז ער† פּראָגראַם†האָבן† ז †באַצ כנט† י†„ המשך“ª† דאָס† ה סט¨ † די† אָנגעהעריק ט† צו† דעם† „אַלטן† און† טראַגישן†פֿאָלק Æ“† אָבער†דאָס† האָט†ניט† געה סן† אַן† אָפּגעריסנק ט† פֿון† דער† גר$ סער† עלט∫† „דאָס† ייִדישע†אין† אונדז†איז†—† די†גר $סע† עלט† אין†אונדז Æ“

די†רעדאַקטאָרן† האָבן†באַגריסט† דעם†נייַעם ¨† „גאָר† דעם† ייִנגסטן† דור† שרייַבערÆ“† חוץ† ל†יטע≠ ראַרישע† ערק† האָט† מע ן†בדעה† געהאַט† צו† דרוקן† א$ ך† ליטעראַרישע† קריטיק¨ † קולטור" גע≠ שיכטע¨ †עסעיִסטיק ¨† הגם†אין† די†ערשטע† נומערן† זייַנען† די† דאָזיקע† זשאַנערס† גע ען† כּמעט† ניט† פֿאָרגעשטעלטÆ

י† ייַט† האָט†עס† זיך†אייַנגעגעבן† די†רעדאַק≠ טאָרן† מק ם† צו† זייַן† ז ער† בר טע† פּראָגראַםø † די†פּאָליטישע†„ מחיצות“†צ ישן† אַמעריקע†און†

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.