חנה אַרענדט או לעני יחיל עג מדינת" ישׂראל או דע חורב

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - מיכאל קרוטיקאָ ספּעציעל רן „ רווערטס“

פּרינציפּן†און† איר†געטרייַשאַפֿט† דעם†ייִדישן† פֿאָלקÆ

ב& דע†פֿר ען† האָבן†באַטראַכט† דעם†מצבֿ† פֿון†ישׂראל† פֿון†אַ צוויי זייַטיקן† קןקווינקל†—† פֿונעם† חורבן† און† פֿון† דער† קאַלטער מלחמהÆ †יחיל† איז†גע ען† מער†פֿאַרטאָן† אין†דער† עלט פּאָליטיק ¨ ייַל† איר†מאַן† איז†גע ען† אַ†חשובֿער† ישׂראלדיקער†דיפּלאָמאַט Æ פֿאַר† איר† איז† די† פּאָליטישע† צוקונפֿט† פֿון† ישׂראל† גע ען† ענג פֿאַרבונדן†מיט† דער†„דריטער† עלט “¨ †בפֿרט† מיט†אַפֿריקע ¨† אָס איז† דעמאָלט† גע אָרן† אַ† פֿעלד† פֿון† פּאָליטישן† געראַנגל† צ ישן דעם†סאָ עטן פֿאַרבאַנד† און†דער† מערבֿדיקער† עלטÆ †אַרענדטס אינטערעסן† זייַנען† גע ען† מער† אַבסטראַקט† און† פֿילאָסאָפֿישÆ † זי איז†גע ען† פֿאַרטאָן†אינעם† קריטישן†אַנאַליז† פֿון†דער† פּאָליטישער ירקלעכק &ט† און†דער† מענטשלעכער†נאַטור† בכלל¨ †אין† שייַכות מיט†אַלגעמ &נע† הומאַניסטישע†פּרינציפּן Æ

די† ברי † זייַנען† אָנגעשריבן† גע אָרן† א ף† דייַטש† און† ענג≠ לישÆ † ז& † פֿאַרמאָגן† אַ† סך† אינטערעסאַנטע† סטיליסטישע† פּרטים¨ אָס† העלפֿן† צו† פֿילן† דעם† א& גנאַרטיקן† טעם† פֿון† יענער† צייַטÆ א פֿגעהאָדע עט†אין† פֿאַרמעגלעכע†דייַטשיש ייִדישע† משפּחות¨ האָבן† אַרענדט† און† יחיל† אָפּגעהיט† דעם† א& גנאַרטיקן† איראָניש גא הדוקן† קוק† א ף† דער† עלט ¨† אָס† איז† גע ע ן†כאַראַק≠ טעריש† פֿאַר† ז& ער† סבֿיבֿה† פֿאַר† דער† מלחמהÆ † די† נאַציסטן† אין דייַטשלאַנד† זייַנען† גע ען† ז& ערע† מיטצייַטלער¨ † אָס† האָבן גערעדט† די† זעלביקע† שפּראַך† און† געהערט† צו† דער† זעלביקער קולטורÆ † אין† א& ן† ברי † דערמאָנט† יחיל† דעם† ה כגעשטעלטן נאַציסטישן†דיפּלאָמאַט† ערנער† בעסט†און† רופֿט†אים ¨† נאַטירלעך סאַרקאַסטיש¨ † אָבער† גאַנץ† גוטמוטיק†—†„אונדזער† געמ& נזאַמער גוטער†באַקאַנטער Æ“

פֿאַר† ז& † איז† דייַטשלאַנד† נאָך† אַלץ† גע ען† דאָס† לאַנד† פֿון אַמאָליקע† † נאַציסטן¨ † עלכע†האָבן† זיך†געהאַלטן† פֿאַר†באַע לטע דורך† די†„א סלענדער “¨ † און† האָבן† טיף† אין† האַרצן† ניט† געהאַט ק& ן† חרטה† פֿאַר† ז& ערע† פֿאַרברעכנסÆ † ען† מען† נעמט† דאָס† אין באַטראַכט¨ †קאָן† מען†אפֿשר† בעסער†פֿאַרשט &ן† אַרענדטס†באַרמיט בוך†„אייַכמאַן† אין† ירושלים“¨† אָס† האָט† אַר סגערופֿן† שאַרפֿע קריטישע†אָפּרופֿן† אין†ישׂראל Ɔ אַרענדט†האָט† געשריבן†ניט† בלויז עגן† אייַכמאַן†און† דעם†חורבן ¨† נאָר†א ך† עגן† דייַטשלאַנד†פֿון די† אָנה& בπ∂∞† ±ער† יאָרן¨ † אָס† האָט† פֿאַר† איר† פֿאַרקערפּערט† די „באַנאַלק &ט† פֿונעם†ב &זס Æ“איז זי†

Ɔ יחיל† האָט† גענומען† א ף† זיך† אַן† אַנדער† שליחות גע ען† א סן† צו† באַטאָנען† די† המשכדיק& ט† פֿון† דער† ייִדישער געשיכטע†צ ישן† גלות†און† ישׂראלÆ †דערפֿאַר† האָט†זי† זיך†גענומען צו†שרייַבן† אַ†חורבן געשיכטע† פֿונעם†ייִדישן† שטאַנדפּונקט¨ † אָס זאָל†נעמען† אין†באַטר אַכט†ניט† בלויז†די† מערדערישע†טעטיק &ט† פֿון די†דייַטשן† און†אירע† מיטהעלפֿער¨ †נאָר† א ך†דעם† ידערשטאַנד פֿונעם† ייִדישן† צדÆ † פֿון† דעם† פּראָיעקט† איז† אַר סגע אַקסן† איר שטודיע†„דער† חורבן∫† דער† גורל† פֿונעם† א& ראָפּעיִשן† ייִדנטום“¨ אָס† איז†אַר ס† א ף†עבֿרית ¨† ענגליש†און† דייַטשÆ אַרענדט† איז† ניט† & ניקער† קריטיש† וועגן† דייַטשלאַנד∫† „אָן† אַרייַ†נמישונג† פֿון† דר סן† עט† עס† ערן† אַ† מין† מיליטערישע† דיקטאַטורÆ“†זי† באַמערקט†מיט† פֿאַרדראָס¨ †אַז† ק& נער†אין† דייַטש≠ לאַנד† ©חוץ† ייִדן® †האָט† ניט†ק &ן† אינטערעס†אינעם† מישפּט†איבער† אייַכמאַן†אין† ירושליםÆ

יחיל†דער ידערט ¨† אַז†צו† האַלטן†די† מאָדערנע†פּרינציפּן† פֿאַר† ר& נעם†אמת† קאָן†א ך† זייַן†אַ† מין†„עבֿודה זרה “¨ †און† אַז†דאָס† איז† אַן† אַלגעמ& נע† פּראָבלעם† פֿאַר† דער† גאַנצער† מענטשה& ט¨ † ניט† נאָר† פֿאַר† ישׂראלÆ † פֿון† איר† שטאַנדפּונקט† האָט† די† ישׂראלדיקע† פּאָליטישע†פֿירערעשאַפֿט†—† זי†האָט† שטאַרק†געהאַלטן† פֿון†גאָלדע† מאיר†—†גע וּסט† וועגן†דער† דאָזיקער†פּראָבלעם ¨† אָבער†ק &ן† מאָל† ניט† „איבערגעקר &צט† די† גרענעץ“† צ ישן† די† דעמאָקראַטישע†

©ע אַרבאָר¨ מישיגע ®

דער†ברי ן א סט ש† צ ישן†חנה† אַרענדט†און† לעני†יחיל ¨† אַ† באַקאַנטער† ישׂראלדיקער† היסטאָריקערין† פֿונעם† חורבן¨ † אָס† איז† לעצנטס† דערשינען† אין† דרוק† ©יד ישם† שטודיעס¨ † ≤¨ π†∞∞ ≤® ¨† איז†אַ† שפּאַנענדיקער†דאָקומענט† פֿון†דער† צייַט†אַרום† אייַכמאַנס† מישפּטÆ † די† ברי † באַרירן† ענינים¨ † אָס† זייַנען† גע ען† אַקטועל† דעמאָלט†און† בלייַבן†אַקטועל† איצטÆ †אַרענדט† און†יחיל† האָבן†זיך† באַקענט†און† גע אָרן†פֿרייַנד† אין†ירושלים ¨† און†דערנאָך† האָבן†זיי† זיך†איבערגעשריבן† אין†משך† פֿון†אַ† פּאָר†יאָר Ɔ אָבער†די† אידעיִשע† חילוקי דעות†זייַנען† גע אָרן†צו† שאַרף¨ †און† ז& ער†פֿרייַנדשאַפֿט† און†קאָרעספּאָנדענץ† איז†געקומען† צום†סוף Æ

אַרענדט†און† יחיל†האָבן† א סגעל& גט†זייערע† פּאָזיציעס†אין† די†סאַמע† ערשטע†ברי Æ †יחיל† שרייַבט†פֿון† ירושלים∫†„די† ייִדישע† מלוכה† אין† איר† איצטיקער† פֿאָרם† איז† א סגע אַקסן† פֿון† דער† רעאַלטיטעט† פֿונעם† ייִדישן† פֿאָלק¨ † אָס† האָט† זיך† אַנט יקלט† היסטאָרישÆ“† זי† האָט† געהאַלטן¨ † אַז† אַ† פּרוּ † אָפּצורייַסן† מדינת ישׂראל†פֿון† אירע†היסטאָרישע†„ אָרצלען“† אָלט† גורם†גע ען† אַ† „קאַטאַסטראָפֿע “¨ †אַפֿילו† ען† מען†טוט† עס†לשם† אַלמענטשלעכע† פּרינציפּן†פֿון† רעכט†און† יושרÆ

אָבער†אַרענדט† באַהאַנדלט†די† דאָזיקע†פֿראַגע† ד קא†פֿונעם† אַלגעמ& ן פֿילאָסאָפֿישן† שטאַנדפּונקטÆ † זי† צווייפֿלט¨ † צי† די† ישׂראלים†זייַנען† בכּוח†צו† האַלטן†זיך† בייַ†די† היסטאָרישע†ייִדישע† אָרצלען† ביז†אַ† נייַער†מין†„ עצמדיק& ט“† עט†זיך† א ספֿורעמען† פֿון† דער† „ ירקלעכק& ט† פֿון† ז& ער† לאַנד† און† פֿונעם† א פֿקום† פֿונעם†פֿאָלק Æ“† זי†האָט† אַפֿילו†פֿאַרגליכן† די†„אמונה† אינעם†ייִדישן† פֿאָלק“† מיט† עבֿודה זרה¨ † אָס† ייִדן† האָבן† מיטגעבראַכט† פֿון† מצריםÆ † אין† תּוך† גענומען† קומט† אויף† די† קשיא¨ † אָס† בלייַבט† עד היום† דער† עיקר† פֿון† אַלע† וויכּוחים† אַרום† ישׂראלª † אָס† איז† יכטיקער† פֿאַר†מדינת ישׂראל∫† דער†ייִדישער† מהות†אָדער† דער† אַלגעמ& נער†דעמאָקראַטישער† פּרינציפּø

לעני† יחיל† פֿרעגט† בייַ† אַרענדט¨ † מיט† אַ† פֿאַרבאַהאַלטענער† איראָניע∫†„איר† האָט†מסתּמא† הנאה†פֿונעם† א& ראָפּעיִשן†פּרי אַטן† לעבן“¨† און† גיט† צו∫†„איך† פֿיל† זיך† אין† דייַטשלאַנד† ז& ער† אומ≠ באַק עםÆ † איך† קאָן† פּשוט† ניט† א סשט& ן† דעם† סטילÆ“† אָבער†

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.