זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

(המשך

ון ריִערדיקן נומער)

פּאָגראָמע

דערווייַל† איז† אין† דעם† ייִדישן† לעבן† געווען† כּלערליי† זאַכענישן Ɔ נאָך† פֿריִער ¨† אונטער† קערענסקי ¨† האָט† אוקראַיִנע†כּמעט† געשאַפֿן†אַן† אייגענע† מלוכה¨ †און† אין†אוקראַיִנע† איז†געווען† אַ†ייִדישער† מיניסטער†—†ביז† דער†גאַנ≠ צער†ענין† מיט†אוקראַיִנע† איז†פֿאַרגאָסן† געוואָרן† מיט† ייִדיש† בלוט† אין† דעם† יאָר† ππ± Ʊ† אין† דער† צייַט† פֿון† דעם† בירגערקריג¨ †האָבן† אַלע ¨† ווער†עס† האָט† נאָר† געקענט ¨† געמאַכט† פּאָגראָמען† אויף† ייִדן Ɔ און† נאָך† עפּעס† אַ† פּונקט† וואָס†מע† ווייסט†ניט† און†וואָס† אין†דעם† ¸איז ˛† קיין† שום† ספֿק† ניטאָ∫† אויך† די† באָלשעוויקעס† האָבן† אין† אַ† סך† פֿאַלן† געמאַכט† פּאָגראָמען† אויף† ייִדן Ɔ ווייַל† סוף כּל סוף¨ † זייַנען† ביידע† זייַטן ¨† אי† בייַ† די† קאָנטער רעוואָלוציאָנערן ¨† אי† בייַ† די† באָלשעוויקעס ¨† געווען† גענוג† אָפּפֿאַל¨ † גענוג† כּללערליי† באַנדיטן ¨† וואָס† בייַ† יעדער† געלעגנהייט† האָבן† זיי† פֿריִער† פֿון† אַלץ† געוואָלט† רויבן ¨† הרגענען¨ † פֿאַרגוואַלדיקןÆ † אָבער† דאָס† איז† שוין† געווען† אין π†π± ±¨ † ווען† איך† אַליין† בין† שוין† געווען† אָפּגעטיילט† און†אָפּגעריסן† פֿון†זיי Æ

אַנאַרכיע

אין† פּעטראָגראַד† איז† לעבן† גע≠ וואָרן† אַלץ† שווערער Ɔ עס† איז† געווען† אַן†אמתע† און†אַן† עכטע†אַנאַרכיע† אין† דער†צייַט ¨† בכל אופֿן†אין† דעם†ערשטן† יאָר† אונטער† די† באָלשעוויקעס Ɔ פֿריִער† פֿון† אַלץ† האָט† זיך† אָנגעהויבן ¨† אַז† סאָלדאַטן ¨† וואָס† די† מאַכט† האָט† געשיקט†אַכטונג† געבן†אויף† די†גאַסן ¨† אויפֿן† אָרדענונג ¨† פֿלעגן† באַפֿאַלן† און† אויסראַבעווען†די† לאַגערן†פֿון† בראָנפֿן Ɔ געשיקט† האָט† מען† זיי† אַלע† מאָל ¨† אַז† מע† זאָל† די† אַלע† בראָנפֿנס† צעגיסן ¨† די† פֿעסער† בראָנפֿן† צעברעכן ¨† דער† בראָנפֿן†זאָל† אויסרינען Ɔ איז†דאָס† בילד† געווען† אָפֿט† אַזאַ† מין† שרעקלעכער† און†אָפּשטויסנדיקער∫† מענטשן†פֿלעגן† זיך†וואַלגערן† אויף†דער† גאַס ¨† כּדי†צו† קענען†פֿון† שמוץ†אַ† לעק†טאָן† אַ†ביסל† בראָנפֿןÆ †אַנדערע† פֿלעגן†פּשוט† נעמען† און† פֿונאַנדערטיילן† בראָנפֿן† זיך† און† די† אַלע† וואָס† קומען ¨† וואָס† שטייען† אַרוםÆ †אַז† מע†האָט† געשיקט†אַ† צווייטע† אָפּטיילונג† צעטרייַבן† די† ערשטע† און† מאַכן†אַ† שטיקל†אָרדענונג ¨† פֿלעגט†די† צווייטע†אָפּטיילונג† אויך†צושטיין† צו† די¨ †וואָס† פֿלעגן†טרינקען† דעם†בראָנפֿן Æ

¸נאָכן ˛† טרינקען† דעם† בראָנפֿן ¨† פֿלעגט† מען† זיך† שלאָגן ¨† זיך† שטעכן ¨† האָט† מען† געקענט† זיך† שיסן Ɔ און† עס† איז† געווען† בכלל† אַ† צייַט ¨† ווען† מע† האָט† ניט† געקענט† דורכגיין† אַ† גאַס† און†ניט† הערן†קיין† שיסערייַ Ɔ אין†דער† זעלביקער† צייַט† האָט† מען† אָן† אַ† סוף† געראַבעוועטÆ † אַ† מענטש† האָט† גע≠ קענט† אַרויסגיין† אין† גאַס† און† קומען† אַהיים¨ † אַפֿילו† ווען† ס %איז† געווען† אַ† קאַלטער†טאָג ¨† אין†אונטערהויזן Ɔ דאָס† איז† ניט† געווען† ראַבעווען† בייַ† נאַכט ¨† ¸נאָר† פּשוט†אין† מיטן†טאָג ˛†∫ אָפּשטעלן† אים¨ † אים† אויסטאָן ¨† און† זאָגן† ”גיי Æ“† און†מענטשן† וואָס†גייען† פֿאָרבייַ ¨† גייען† פֿאָרבייַÆ †יעדערן† איז†טייַער† זייַן†לעבן Æ

הונגער

וואָס†זשע† האָט†מען† געגעסן ø† וויי¨ † וואָס†מע† האָט†געגעסן Ɔ אַז†מע† פֿלעגט† אַ† מאָל† קריגן† טרוקענע† אַרבעסלעך† אָדער†די† גרינע†אַרבעסלעך ¨† איז†דאָס† געווען† אַ† גרויסער† יום טובֿ† און† די† מאַמע† האָט† געקענט† מאַכן† אַ† זופּ† אאַז2 ווÆ † אין†דעם† לעצטן† האַלבן† יאָר† פֿלעגט† יעדער† איינער† קריגן† אַ† גע≠ וויסע†טייל† פֿון†ברויט∫† מע†האָט† אָנ≠ געהויבן† פֿון† אַ† האַלבן† קילאָ¨ † נאָך† דעם† איז† געוואָרן† אַ† פֿערטל† קילאָ¨ † נאָך†דעם† אַפֿילו†ווייניקער Ɔ ברויט†און† פֿיר† טרוקענע† געזאַלצענע† פֿישעלעך† פֿלעגט† מען† עסןÆ † איך† געדענק† איין† מאָל† צוזאַמען† מיט† מייַן† ברודער† מענדלען†—† יעמאָלט† בין† איך† שוין† געווען† מיט† מייַן† ברודער† מענדלען† זייער†אַ† נאָענטערÆ †מענדל† איז†צוגע≠ שטאַנען† און† געוואָרן† אויך† אַ† טעכ≠ נישער¨ † פֿרייַוויליקער† אַרבעטער† אין† דער† פֿאָלקספּאַרטייÆ † מיר† זייַנען† ווידער†געוואָרן† ברידערª †אייגנטלעך ¨† זייַנען†מיר †¸ ערשט˛ †יעמאָלט† געוואָרן† ברידער¨ †ווייַל† ביז†יעמאָלט† האָב†איך† אי ם† כּמעט† ווי† ניט† געהאַט† פֿאַר† די† אויגן† ווי† אַ† ברודער¨ † ¸ביז ˛† נאָך† דער† ¸פּטירה† פֿון˛ † דעם† ברודער† ישׂראל¨ † וואָס† איך† האָב† שוין† דערציילטÆ † מען† איז† שטענדיק† אַרומגעגאַנגען† הונגעריק Ɔ ס‘איז† נאָך† געווען† די† סיסטעם¨ † אַז† μ∫∞∞ μ∫≥∞† קומט† מען† אַהי ים†עסן† וועטשערע¨ †אומאָפּהענגיק† פֿון† דעם ¨† וווּ† מע† איז† און¨ † וווּ† מע† דרייט† זיך† אין† די† גאַסן† אָדער† וואָס† מע† טוטÆ † איך† האָב† געהאַט† פֿולע† קעשענעס† מיט†”קערענקעס“†—† דאָס† איז†געווען† מטבעות†פֿון†∞¥† רובל†און† פֿון†∞≥†רובל ¨† אָבער†זייער† ווערט†איז† שוין†מער† קיין†ווערט† ניט†געווען Æ

די† איינציקע† זאַך¨ † וואָס† איך† האָב† יעמאָלט† געקענט† קויפֿן¨ † איז† געווען† ביכערÆ † ביכער† זייַנען† געווען† שפּאָט† ביליק¨ † און† איך† האָב† זיך† אָנגעקויפֿט† די† אַלע† ביכער† וואָס† האָבן† מיך† יעמאָלט† אינטערעסירט∫† ביכער† וואָס† האָבן† צו† טאָן† מיט† געשיכטע¨ † מיט† לינגוויסטיק¨ †זייער† אַ†סך† ביכער†וואָס† האָבן† צו† טאָן† מיט† פֿילאָסאָפֿיע¨ † וואָס† דאָס† האָט† קיינער† ניט† געקויפֿט† און†ס %איז† געווען†אַזוי† ביליק ¨† אַז† גרויסע† ווערק ¨† דיסערטאַציעס†—† פֿאַר† נישטיקע† סומעס ¨† פֿאַר† ∞≥ רובל¨ †וואָס† האָט†קיין† ווערט†ניט† געהאַטª †אָדער† אַפֿילו†אַז† עס†האָט† געהייסן¨ †אַז† עס†קאָסט†∞∞±† רובל ¨† האָט† עס† אויך† קיין† שום† ווערט† ניט†געהאַט Ɔ וועגן†די† ביכער†וועל† איך† דאַרפֿן† דערציילן† שפּעטער ¨† בשעת†איך† בין†אַרויסגעפֿאָרן† פֿון† פּעטראָגראַדÆ

דער ייִדישער קאָמיסאַריאַט

מענטשן† האָבן† גענומען† אַנטלויפֿן¨ † מורא† געהאַט† איצט† צו† ריידן† שוין† קעגן† די† באָלשע≠ וויקעסÆ † און† עס† איז† געווען† אַן† איין איינציקער† וואָס† האָט† גערעדט† קעגן† זיי∫† דאָס† איז† ווידער† געווען† דובנאָווÆ † ער† איז† ניט† געווען† קיין† מאָל† קיין† פֿאָלקס רעדנער¨ † אָבער† יעמאָלט¨ † אין† דעם† ערשטן† יאָר† נאָך† דער† באָלשעוויסטישער† מאַכט¨ † איז† ער† געוואָרן† דער† רעדנערÆ † און† אינ≠ טערעסאַנט¨ † אַז† די† ייִדישע† בחורים¨ † וואָס† זיי† זייַנען† געוואָרן† די† הערשער† פֿון†דעם† ייִדישן†קאָמיסאַריאַט ¨† פֿלעגן† קומען†אים† הערןÆ †אויף† אַ†מאָל† האָט†מען† געפּרוּווט† פֿירן† מיט† אים† דעבאַטעסÆ † די† באָלשעוויקעס† האָבן† ניט† געהאַט† יעמאָלט†קיין† גענוג†לייַטישע† חשובֿע† ייִדישע† סאָציאַליסטן¨ † זיי† צו† מאַכן† פֿאַר† די† קאָמיסאַרן† איבער† ייִדישע† עניניםÆ †זיי† האָבן†געהאַט† געפֿונען†בייַ† זיך† אין† פּאַרטיי† ¸צווישן ˛† די† אַלטע† מיטגלידער† איינע ם† אַ† געוועזענע ם† ישיבֿה בחור†און† זייַנעם†אַ† געהילף†און† זיי† זייַנען† עס† געוואָרן† די† קאָמיסאַרןÆ † זיי†האָבן† געהאַט†גרויס† דרך ארץ†פֿאַר† דובנאָווןª † זיכער† האָט† מען† אים† ניט† אָנגערירט¨ †ניט† געטשעפּעטÆ

ס% איז† געווען† אַזעלכע† ווילדע† זאַכן∫† מען† האָט† נאָך† געלאָזט† דער† פֿאָלקספּאַרטיי† אַרויסגעבן† אַ† וואָכנ≠ בלאַט¨ † וואָס† האָט† געהייסן† ”פֿאָלקס≠ בלאַט“¨† מיט†אַרטיקלען† קעגן†די† באָל≠ שעוויקעסÆ †עמעצער† פֿון†די† קאָמיסאַרן† האָט† זיך† דערמאָנט† וועגן† דעםÆ † מען† איז† געקומען† רון† קאָנפֿיסקירט† אַ נומערÆ † מער† האָט† מען† ניט† געקענט אַרויסגעבןÆ † ס% איז† געווען† אַ† היפּשער כאַאָס† און† אין† דעם† כאַאָס† האָט† מען עס†געקענט† טאָן Æ

איך† וועל† דערציילן† וועגן† זיך† אַ טשיקאַווע† וויץÆ † ס% איז† אויסגעפֿאַלן זייער† אַ† גרויסער† שניי¨ † איז† מען† גע≠ גאַנגען†פֿון† הויז†צו† הויז†און† געגעבן האָלץ¨ † גענומען† אַ† מענטש¨ † ער† זאָל ראַמען†דעם† שנייÆ †בין† איך†געווען† אין דער† היים¨ † האָט† מען† גענומען† מיך¨ איך† זאָל† גיין† ראַמען† דעם† שנייÆ † איך וואָלט†געגאַנגען ¨† אָבער†זייער† סיסטעם איז† געווען∫† נעמען† דעם† מענטשן¨ אַוועקפֿירן† אים† μ †∂ קילאָמעטער ראַמען†דעם† שניי¨ †און† ברענגען¨ †ווער ווייסט†פֿון† וואַנען¨ †אַן† אַנדער†מענטשן ער†זאָל† ראַמען†דעם† שניי†לעבן† אונדזÆ ס‘איז† געווען†די† אמתע†אָרגאַניזאַציע° זע†איך ¨† מע†דאַרף† ראַמען†דעם† שניי¨ †בין איך†אַוועק† צו†זיך† אין†ביוראָ ¨† גענומען אַ† בלייַער¨ † ¸און ˛† אָנגעשריבן† אויף ייִדיש† ”ייִדישע† פֿאָלקספּאַרטיי“† און אויף† רוסיש† †—†גענוג† צו†פֿאַרשטיין† וואָס דאָס† איזª † און† איך† האָב† געשריבן אויף† אַ† שרייַב מאַשינקע† אויף† רו≠ סיש¨ † אַז† איך† בין† זייער† נייטיק† פֿאַר †און דעריבער† בעט† איך† דעם† קאָמיסאַר מיך† באַפֿרייַען† פֿון† גיין† ראַמען† דעם שנייÆ

בין†איך† מיט†דעם† אַוועק†דאָרטן ¨ וווּ†ס‘ איז†אַמאָל† געווען†אַן† אָפּטיילונג פֿון†דער† פּאָליציי†און† איצט†איז† געווען אַ†קאָמיסאַר Ɔ קוקט†ער† אויף†דעם† בילד¨ פֿרעגט† ער∫† ”וואָס† איז† דאָס† פֿאַר† אַ פּאַרטייø †“זאָג† איך¨ † ס% איז† אַ† ייִדישע פֿאָלקספּאַרטייÆ † ”פֿאָלקספּאַרטיי ø† אָ גוט¨ † פֿייַןÆÆÆ † מענשעוויקיø †“זאָג† איך∫ † —† ¸ניין ¨† ניט מענשעוויקי˛ Ɔ ¸זאָגט ˛† ער∫†”אויב† אַזוי¨ דאַרף† מען† ¸ניט ˛† גיין† ראַמען† דע ם שנייÆ“† ער† האָט† געוווּסט¨ † אַז† ס% איז דאָ† איין† שׂונא† אויף† דער† וועלט∫ ”מענשעוויקי Æ“

(המשך אין קומענדיקן נומער)

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.