מאָטלע איז געזונט — די /עלט איז פֿול מיט רכילות

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - מרי שמולע יטש האָפֿמאַ ספּעציעל רן „ רווערטס“ ©ניו יאָרק ®

מ7 נט†נישט ¨† אַז†איך† זאָג†אַז† לשון הרע†איז† גוט† פֿאַר† אייַךÆ † אין† דעם† בין† איך† א5 ך† נישט† זיכער¨ † נאָר† מאָטלען¨ † פּליאָטקע6 ען¨ † רכילות† צעטראָגן†א 5ף† קל7 נע†טעלערלעך ¨† רעדן†הינטער† די† א5 גןª † און† געדענקט¨ † אַז† פֿון† איטלעכן† ה5 ז† טראָגט† מען† עפּעס† אַר5 סÆ † זייַט† 6יסן ¨† אַז† דער† מענטש†איז† נישט†מער† 6י† אַ†מענטש† און†אַמאָל† דאָס† א5 ך† נישטÆ † בדרך כּלל† פֿאַלט† די† שולד† א5 פֿן† 6ייַבערישן† מיןÆ † בייַ† מענער¨ † ה7 סט† עס¨ † סקאַרזשען†זיך ¨† אַראָפּרעדן†זיך† פֿון†האַרצן ¨† קלאָגן† זיך† בשתּיקה¨ † רעדן† אָסור לדבר¨ † און† דאָס† 6אָס† ס% ק6 עטשט† זיי¨ † רעדט† מען† זיך† אַראָפּ† פֿאַר† אַ† בוזעם פֿרייַנד¨ †פֿאַר† אַ†גוטן ברודער Ɔ דאָס†רעכנט† זיך† נישט† פֿאַר† לשון הרע† בשעת† אַלע† פֿילן† מיט† אים† מיטÆ † אַ† ייִדענע† צעטראָגט† לשון הרע† מיט† דער† פּאַנטאָפֿל פּאָסטÆ † זי† טרייַבט† רכילות¨ † זי† באַרעדט¨ † זי† מאָטלט† און† 6ערט† באַצ7 כנט† 6י† אַ†יענטע ¨† אַ†יאַכנע ד 6אָשע ¨† אַ†מאָטלערקע ¨† אַ† פּיסקאַטע† ייִדענע¨ † אַ† שלאַק¨ † אַ† קליאַפֿטע† ©כּלבֿטע ®¨ † אַ† סטראַגער ייִדענעÆ † דעריבער† האָבן† ייִדן†געמאַכט† נאָך†אַ† מחיצה†צ 6ישן† מענער†און† פֿר5 ען† 6ען† ס% האָט† זיך† געהאַנדלט† א5 ך† אין† לשון הרעÆ † לאָמיך† אילוסטרירן† סייַ† פֿון† מדרש† און†סייַ† פֿון†חומש† גופֿאÆ

אָדם הראשון†האָט† זיך†באַקלאָגט† א5 ף†זייַן† דאָליע† נעבעך† אַז5 † צו† זאָגן¨ † אַז† זייַן† ערשטע† פּלוניתטע† לילית† איז† אים† נישט† צום† האַרצןª † ס% ה7 סט¨ † דער† שידוך† איז† נישט† גע6 ען† ק7 ן† זי6 ג¨ † אַפֿילו† 6ען† דער† רבונו של עול ם† אַל7 ן† האָט†געשדכנט Ɔ און†איך† פּאַראַפֿראַזיר∫

„הקדוש ברוך הוא°† אַ† 6ייַב† האָסטו† מיר† געגעבן¨ † אַ† שלאַקÆ † זי† טוט† מיר† אָן† געברענטע† צרהלעך¨ † זי† לייַדט† פֿון† אַ† זעלבשטענדיק7 ט קאָמפּלעקס†און† פֿון†גלייַכע† רעכט סינדראָם¨ †פֿון† יושר†און† גלייַכה7 טÆ †ראַטע 6ע† מיך†בורא עולם† פֿון† אַזאַ† אָנשיקענישÆ †“און† כּבֿיכול† איז† אים† גלייַך† געקומען† צו† הילף† און† זי† באַזייַטיקט¨ † געל5 בט† צו† גאָט¨ † און† אים† פֿאַרשדכנט† ח6 הן¨ † 6עמענס† געבורטשייַן†האָט† באַפֿעסטיקט¨ †אַז† זי† קומט† אַר5 ס† פֿון† אָדמס† ריפּÆ † איז† זי† גע6 ען† געהאָרכזאַם† 6י† אַ† בובעלע† און† צוליב† געטאָן† איר† מאַנס† קאַפּריזן¨ † און† צום† סוף† האָט† זי† אים† א5 ך† אָפּגעטאָן† א5 ף† טערקיש† און† צוגערעדט† צום† שמד¨ † ס% ה7 סט¨ † ער† זאָל† פֿאַרזוכן† פֿון† דער† פֿרוכט† ©נישט† פֿון† עפּל® † פֿון† עץ הדעתÆ † זייַנען† ז7 † ב7 דע† גע6 אָרן† א5 פֿגעקלערט† מיט† דער† השׂכּלה† פֿון† ראַבינער† מאָזעס† מענדעלסאָן¨ † אָבער† דערפֿאַר† האָבן† ז7 † געצאָלט† אַ† ש6 ערע† שטראָףÆ † גאָט† האָט† ז7 † משלח† גע6 ען† פֿונעם† גן עדןÆ

איז† 6וּ† האַלטן† מיר ø† אָדם† האָט† אָנגערעדט† א5 ף† זייַן† 6ייַב† 6אָס† אין† קאָרט† שט 7ט Ɔ אָבער† דאָס† האָט† זיך† נישט† גערעכנט† פֿאַר† ק 7ן† לשון הרע¨ † כאָטש† ס% האָט† געהאַט† צו† טאָן† מיט† אינטימע† זאַכןÆ † איצט† קינדערלעך† שפּיצט† אָן† די† א5 ערן† א5 פֿן† צ6 7טן† מאַנספּאַרש5 ן† אין† אונדזער† ביבלישן† אוצרÆ † און† 6ידער† אַ† מאָל† איך†פּאַראַפֿראַזיר∫

„איז† געקומען† פֿון† אַרם נהרים† אַבֿרהם† אָבֿינו† ה7 סט† עס¨ † און† זיך† א5 סגעקליבן† פֿאַר† אַ† זוגתוכע† שׂרהןÆ † אַ† הוץ† דעם† האָט† אַבֿרהם† פֿאַרמאָגט† אַ† חבֿרה† שיפֿחות† און† א7 נע† פֿון† ז7 † איז†גע 6ען† די†יונגע† און†ש 7נע† הגרÆ †האָט† זי†אים† געב5 רן† מוכאַמאַדס† צוקונפֿטיק† א7 ניקל† 6אָס† ז7 † האָבן† אים† אַ† נאָמען† געגעבן† ישמעאלÆ † איז† שׂרה† דערגאַנגען† איר† מאַן† די† יאָרן¨ †“און† איך† פּאַראַפֿראַזיר∫

„טרייַב† אַר5 ס†די† שיפֿחה†צוזאַמען† מיט†איר† בן יחיד† ©איציק† מאַנגער† שרייַבט†—† בענקאַרט® Ɔ נישט†איך ¨† 6ייַל† 6וּ† איז†יושר ø†“איך†6 יל†א 5ך† האָבן†אַ† בן יחידל¨ †האָט† שׂרה†אימאנו† געטענהטÆ † „כאָטש† איך† בין† ש5 ן† באַלד† געקומען† אין† די† יאָרן¨ † אַן† אַלטיטשקע† אין† די† נייַנציקערÆ †“האָט† אַבֿרהם† אָבֿינו† נישט† געקענט† פֿאַרנעמען† אירע† סקאַנדאַלן† און† אַר5 סגעטריבן† די† שיפֿחה† הגר† מיט†איר† צוציקÆ

האָט† גאָט† באַ6 יזן† אַ† נס ¨† אַן† „אינ 6יטראָ פֿערטעליז7 שאָןÆ †“איז† געקומען† א 5ף† שׂרהן† אַ† גערעטעניש† און† זי† האָט† באַ 6יזן ¨† אַז† יאַדען† און† דערג7 ן† די† יאָרן† אַ† מאַן† איז† גוט Ɔ האָט† זי† אים† געב5 רן† איטשעלען ¨† איציקלען¨ † יצחקן¨ † דעם† גוט מוטיקן¨ † לאַכעדיקן† בן יחידלÆ † און† פֿון† 6אַנען† 67 סט† מען† דאָס† אַלץø † פֿונע ם† ספֿר הספֿרים¨ †ליבע† לייַטÆ

איך† זאָג† אייַך† מענטשן¨ † אַז† מ% באַהאַנדלט† אונדז†פֿר 5ען† 6י† די†שולדיקע† אין†אַלע† רכילותן¨ † אין†אַלע† באַרעדענישן¨ †6 י†דער† מין†זכר† 6אָלט† גאָרנישט† געהאַט† צו† טאָן† דערמיטÆ † איז† הערט† 6ייַטער† און†איך† פּאַראַפֿראַזיר∫

„6 ען†ס %איז† געקומען†צו† דוד†המלכן ¨† 6עלכער† האָט† א5 ך† פֿאַרמאָגט† אַ† כאָפּטע† 6ייַבער ¨† האָט† מען† אים† אַפֿילו† נישט† געדאַרפֿט† איבעררעדן¨ † אַפֿילו† נישט† צוטראָגן† ק7 ן† רכילותל¨ † 6ייַל† ער† האָט†פֿאַרמאָגט† אַ†פּאָר† 6אַנדערנדיקע† א7 געלעךÆ † דערזען† פֿון† זייַן† באַלקן† אָדער† באַלקאָן† אַז† אַנטקעגן† איבער¨ † א5 ף† אַ† דאַך¨ † פּריאַזשעט† זיך† אין† דער† זון† אַ† ש7 נע† נקבֿה¨ † איז† ער† באַלד† אָנגעגריפֿן†גע 6אָרן† פֿון†דער† מענערישער†תּא 6ה ¨† פֿון† דעם† יצר הרע באַגער† און† גלוסטעניש† צו† דער† פֿר5 ענצימער† בת שבֿעª † אַן† אָפּשטאַמיקע† פֿונעם† פֿאָלק† חיתּים¨ † נישט† ק7 ן† ייִדןª † און† דאָ† ל5 נט†זיך† צו†דערמאָנען† בת שבֿעס†מאַן ¨† אוריה† החיתּיÆ † איז† דודן† אייַנגעפֿאַלן† פּטור† צו† 6ערן† פֿון†דער† קאָנקורענץ†און† אים†אַ 6עקשיקן† א5 פֿן† ערשטן† פֿראָנט¨ † ד6 קא† אין† דער† ערשטער† ר7 † פֿון† זייַן† אַרמ7 Ɔ און† א5 ס† מיט† חיתּין¨ † ’6 אָט† אַ† פּיטי% †© pitya† What†® Ɔ אָבער†דער† ספֿר הספֿרים† פֿאַר6 ישט† דעם† אינצידענט† 6י† מ% פֿאַר6 ישט† למשל† סמעטענע† 6אָס† גיסט† זיך† פּלוצעם† א5 ס† א5 פֿן†טערקישן† טעפּיךÆ †און† א5 ב†דאָס† איז†נישט† גענוג¨ †האָט† דוד†המלך† גע6 אָלט†באַרעכטיקן† זייַן† גאַנג†אין† דער†געשיכטע† און†זיך† א5 סגעטענהט† מיט† זייַן† ה5 ז נבֿיא† נתן† הנבֿיא†—† מוכיח† בזה הלשון¨ †“און† איך†פּאַראַפֿראַזיר∫

„איך† לייַד†פֿון† מאַנגל†אין† מייַן†6 ייַבערישער† שילÆ † דעריבער† מוז† איך† האָבן† די† חיתּיכע¨ † 6ייַל† אָן† איר† איז† מייַן† לעבן† נישט† 6ערט† אַן† א5 סגעבלאָזן†א 7Æ “

האָט† אים† נתן† הנבֿיא† געטאַדלט¨ † און† איך† פּאַראַפֿראַזיר∫

„יאַך† דודל°† דודל°† שטעל† זיך† פֿאָר† אַן† אָרעמען†פּאַסטעך ¨† 6אָס† האָט†זיך† נישט†געקענט† פֿאַרגינען† ק7 ן† סטאַדע† שאָףÆ † אַלץ† 6אָס† ער† האָט†פֿאַרמאָגט† איז†גע 6ען† אַן†א 7ן און א 7נציק† שעפֿעלעÆ †איז† געקומען†צו† רייַטן†אַ† גנבֿ†און† האָט† אי ם† צוגעראַבע6 עט† דאָס† א7 נציקע† שעפֿעלעÆ † 6אָס† זאָגסטו†נישט† צו†דעם† אַדוני†המלך ø“

ס% האָט† אָבער† גאָרנישט† געהאָלפֿןÆ † 6אָס† אַ† מלך† קען† זיך† פֿאַרגינען¨ † קען† דאָס† פֿאָלק† אַפֿילו† נישט† נעמען† אין† זינעןÆ † 6ען† אָבער† אַ† פֿר5 ¨† אַפֿילו† די† מלכּה† פֿון† טערקייַ¨ † טוט† אָפּ† אַזאַ† שטיקל†בים באַם ¨† 6אָלט† מען†זי† דאָך†פֿאַרשריגן ¨† פֿאַרשט7 נערט¨ † פֿאַרשלעפּט† אין† די† הרי חושך† און† פֿאַרק5 פֿט† פֿאַר† גוט† געלטÆ † איז† 6ידער† אַ† מאָל† קום† איך† צום† זעלבן† א5 ספֿירÆ † דאָס† 6אָס† מענער† קענען† זיך† פֿאַרגינען¨ † מעג† זיך† אַ† פֿר5 † ל7 גן†אין† אַ†קטן טעפּעלע† און†מ %6 עט†זי† באַזינגען† מיט†אַזעלכע† הלל5 ות†6 י∫†רכילות טרייַבערקע ¨† א5 סברענגערין¨ †לעבט† אין†ש 65 לטאָג†און† עסט† פֿוסנאָגעÆ †6 י†איך† קוק†א 5ף† דער†זאַך ¨† האַלט†איך† אַז† לשון הרע† איז† ד6 קא† געזונט¨ † אַבי† מ% לאָזט† יענעמס†מאַן† אָדער†פּלוניתטע† ל5 פֿן†מיט† אַ†טיר† 6ייַטער Ɔ און† מ% טוט† זיך† באַגנוגענען† מיט† דעם† 6אָס† מ% פֿאַרמאָגטÆ

איז† 6י† קומט† עס† 6אָס† אַנשטאָט† אָפּטאָן† אַ† מענערישע† ע6 לה¨ † טוט† זיך† דער† 6ייַבערישער† מין†באַפֿרידיקן† מיט†לשון הרע Ɔ סייַדן†מ %שפּינט† ליגנס¨ † מען† מאָטלט† אַל† דאָס† ב7 ז¨ † מ% באַרעדט† יענעם†מיט† נישט געשט5 גן†נישט געפֿל 5גן Æ

נעמט¨ †למשל ¨† אין†באַטראַכט Ɔ דער†מאַן† לאָזט† זיך† אַ6 עק† צום† רבין† א5 ף† שבת† פֿאַר6 ייַלן† זיך† א5 ף†יום טובֿ ¨† און†לאָזט† דאָס†6 ייַב†איבער† מיט† אַ† חבֿרה† מייַלער† 6אָס† סטענקען† פֿאַר† הונגער¨ † און† קומט† ערשט† צוריק† די† צ6 7טע† טעג† יום טובֿÆ †שעלט† אים†זייַן† ייִדענע†מיט† ט5 טע†קללות ¨† 6ייַל† 6אָס† זאָל†זי† טאָןÆ †אַנטל 5פֿן† מיטן†שכן† ק7 ן† מאַדאַגאַסקאַרø † קלאָגט† זי† פֿאַר† אַ† קרובֿה¨ † פֿאַר† דער†שכנטע ¨† און†דעמאָלט† איז†דאָס† לשון הרע† געפֿלאָסן†פֿון† איר†מ 5ל† 6י† פֿון†אַ† קראַןÆ †זי† האָט† זיך† געקלאָגט† א5 ף† איר† מאַן¨ † א5 ף† זייַן† רבין¨ † א5 ף† גאָט† פֿאַר† איר† דחקות¨ † איר† פֿאַרש6 אַרצט† לעבןÆ † עס† איז† איר† גע6 ען† ביטער† א5 ף† דער† נשמה¨ † האָט† זי† זיך† אַראָפּגערעדט† פֿון† האַרצן† פֿאַר† יענעםÆ † מ% גיסט† א5 ס† דאָס† גאַנצע† ביטערע† האַרץ¨ † פֿאַר† 6עמען ø† פֿאַר† דער† משפּחה† און† גוטע פֿרייַנד¨ † 6ייַטע† קרובֿים† און† נאָענטע¨ † אַבי† אַראָפּ†אַ† שט7 ן†פֿון† האַרצןÆ

רעדנדיק†אַז 5† 6עגן† לשון הרע†6 אָס†מ %האָט† דערמיט† באַקר5 נט† די† 6ייַבער† 6אָס† פֿאַרמאָגן† „לאַנגע† צונגען¨ †“האָט† אונדזער†א 7גענער† שלום עליכם† אייַנגעזען¨ † אַז† מענער† מאָטלען† און† פּליאָטקע6 ען† פּונקט† אַז5 † פֿיל† 6י† די† 6ייַבער Ɔ האָט†ער† אָנגעשריבן†אַ† סקיצע†6 אָס†ה 7סן†„ ס% אַ† ליגןÆ †“דאָרט† האַנדלט†זיך† 6עגן† צ6 7† ייִדן†6 אָס† פֿאָרן†מיט† דער†באַן† ק7 ן†קאָלאָמ 7† און†ז 7† כאַפּן† אַר5 ס†א 7נער† פֿון†אַנדערן† דאָס†אינע 67 ניקסטע† געמ5 זעכץ† 6אָס† ז7 † 6ילן† דערג7 ןÆ † ז7 † רעדן¨ † באַרעדן¨ †ציִען† בייַ†יענעם† אַר5 ס†די† קישקעס†און† אַלץ† א5 ף† צו† דער6 יסן† זיך† פּרטים† 6עגן† דעם† נגיד† ישעיה† פֿינקלשט7 ן¨ † 6עלכער† פֿאַרמאָגט† דרייַ†טעכטער ¨† און†צי† ער†פֿירט† טאַקע†אַ† ייִדישע† שטובø †איך† ציטיר∫

„כאָטש† מ% זאָגט†אַז† מכּוח†ייִדישקייט† איז†בייַ† אים†לעצטנס ÆÆƆ נאָר†ס %איז† אַ†ליגן Ɔ מענטשן†האָבן† ליב†צו† באַרעדן¨ †6 ייַל†דאָס† ה7 סט†לשון הרע Æ“

דער† ייִד† 6אָס† 6יל† 6יסן† אַלע† פּרט י ם¨ † 6יל† 6יסן† צי† דער† ר% † פֿינקלשט7 ן† האָט† טאַקע† אונטערגעצונדן† די† א7 גענע† מילÆ † אָבער† דער† קאָלאָמ7 ער† ייִד† קלאָגט† זיך† אַז† קאָלאָמ7 † איז† אַ†שטאָט† פֿון†ל 5טער† פּוסטע†מענטשן ¨† ל7 דיק ג7 ערÆ †און† 6ייַטער∫

„מ %דערצ 7לט ¨† אַז† ער† האָט† געהאַט† עפּעס צו†טאָן† מיט†אַ† דינסטמ7 דלÆÆÆ †אָבער† ס% אַ†ליגן Æ

„מיט† די† דרייַ† טעכטער† איז† בייַ† אים† א5 ך נישט†פֿ 5גלדיק Ɔ די†עלטסטע† טראָגט†די† א7 גע†נע האָרÆ † כאָטש† זי† איז† גאָרנישט† אַזאַ† געבילדעטע¨ און† דאָס† צ6 7טע† טעכטערל† שפּאַצירט† א7 נע אַל7 ן† בייַ† נאַכט† אין† גאַס† מיט† אַ† יונגן מאַןÆÆÆ אָבער† ס% איז† אַ† ליגןÆ † 6אָס† מענטשן† קענען† אַלץ א5 סטראַכטן¨ †און† די†דריטע† איז†אין† מיטן†יום כּיפּור† אַנטלאָפֿן† † ק7 ן† טשערנאָ6 יץÆÆÆ † אָבער† ס% אַ ליגןÆ “

איז†גל 7בט† מיר Ɔ לשון הרע†איז† גוט†פֿאַר† אייַךÆ אַז5 †טענהן† די†פּסיכיאַטערס Ɔ פּסיכאָטעראַפּיסטן רעדן†אייַך† צו†צו† רעדן†א 5ף† מאַמען†און† טאַטן ¨ די† ש6 עסטער† און† ברידערÆ † און† די† סעסיעס קאָסטן†אַ† מאַיאָנטעק†און† זייַנען†ממש† רייַך†מיט לשון הרע¨ †6 י†למשל∫ „6 אָס†ק 6עטשט† אייַךø “„מייַן† מאַמע°† מייַן† טאַטע°† מייַן† ברודער° מייַן† שוועסטער°† מייַן† חתן°† מייַן† מאַן°† מייַנע קינדער°†דער† בעל הבית†א 5ף† דער†שטעלע°† די חבֿרה†אַקאַדעמיקער† בייַם†אָפּגעבן† אַ†מינדלעכן עקזאַמען°† די† פֿאַרהערער† בייַ† די† טעאַטער פּראָבעס°† די† גר5 סע†’סטאַרס %† און†’סטאַרוכעס ¨% 6י† 6וּדי† אַלען¨ † מעל† ברוקס¨ † אָפּראַ¨ † דאָון רי6 ערס¨ † נאָך† און† נאָךÆ †“חבֿרה¨ † איז† דאָס† אַ לייַכטע†פּרנסה ÆÆƆ בעסער†אָנקומען† צו†לשון הרע א5 ף†די† א7 גענעÆ †ס %קאָסט† נישט†ק 7ן† געלטÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.