קרישטאָל נאַכט צו Σμסט יאָרטאָג — מאַי קאָ משמע ל ø

Forward (Yiddish Edition) - - קהילה לעב דאָאָ או דאָאָרט -

® יאָרק ©ניו שלמה גאָלדמאַ ספּעציעל רן „ רווערטס“

פֿינף† און† זיבעציק† יאָר† זייַנען† פֿאַרלאָפֿן† זינט†דער† היטלער רעזשים†האָט† אָרגאַניזירט†אַ† טעראָר אַטאַק†א ף† זייַנע†ייִדישע† בירגער¨ † אָס† האָט† ניט† ק ן† גלייַכנס† אין† דער† מענטשלעכער† געשיכטעÆ †שולן† און†ספֿרי תּורות† געשענדט†און† פֿאַרברענט†און† זייַנע†ייִדישע† בירגער†אַטאַקירט† און†א סגעשטעלט† צו†שאַנד† און†שפּאָט Æ

ען† מיר† באַטראַכטן† איצט† מיט† אָס† דאָס† האָט† זיך† געענדיקט† קאָנען† מיר† באַשטימען† אַז† „די† קרישטאָל נאַכט† איז† גע ען† דער† אָנה ב† פֿון†דעם† סוףÆ“

„געדענקען†—† זכירה“†איז† אַ†ה ליקע†א פֿ≠ גאַבע†און† מיר†ייִדן† זייַנען¨ †מער† י† אַלע†אַנדערע† פֿעלקער†מק ם†די† מיצ הÆ †געדענקען† מ נט†א ך† עפּעס† צו† לערנען¨ † קומען† צו† גע יסע† מסקנות† און† באַשטימען† אַ† ריכטונג† פֿאַר† דער† צוקונפֿטÆ † אין† רעטראָספּעקט¨ † ען† מיר† באַטראַכטן† די† לאַגע† פֿון† א ראָפּעיִשן† ייִדנטום¨ † מוזן† מיר† מיט† טיק†מודה† זייַן¨ †אַז† ק ן†א ס עג† איז†נישט† גע ען† בנימצאÆ † א ניקע† געדאַנקען† עגן† דעם† מצבֿ† יל†איך† דאָ†באַטאָנען∫

א® †די† ייִדן†אין† צענטראַל †און† מיזרח א ראָפּע† זייַנען† גע ען† אין† אַ† פּאַסטקע¨ † פֿאַרמאַכט† און† פֿאַרשלאָסןÆ † דאָס†„ ייַסע† פּאַפּיר“† האָט† כּמעט† פֿאַרשלאָסן†די† ט ערן†פֿון† ארץ ישׂראל¨ †און† די† ט ערן†פֿון† אַמעריקע†זייַנען† ענלעך†ניט† גע ען† אָפֿן†פֿאַר† ייִדישע†אימיגראַנטן Æ

ב® †דער† אַנטיסעמיטיזם†אין† אַלע†א ראָפּעיִשע† לענדער† האָט† אָנגענומען† ילדע† פֿאָרמען¨ † צום† ט ל† אונטער† דעם† אייַנפֿלוס† פֿון† נאַצי דייַטש≠ לאַנד†און† דער†פֿאַשיסטישער† איטאַליעÆ

ג® † דער† אומדער אַרטער† ניצחון† פֿון† די† נאַצי אַרמ ען†און† די†אָקופּאַציע† פֿון†פֿראַנקרייַך ¨† בעלגיע¨ † האָלאַנד† און† נאָר עגיע† און† שפּעטער† כּמעט† דעם† גאַנצן† א ראָפּעיִשן† קאָנטינענט† האָבן† פֿאַרשלאָסן† אַלע† עגן Ɔ דער† גורל† פֿון† א ראָפּעיִשן†ייִדנטום† איז†גע אָרן† געחתמעטÆ

ד® †די† ראָלע†פֿון† אַמעריקע†און† אַמעריקאַנער† ייִדן† האָט† נאָך† געדאַרפֿט† אַרטן† עטלעכע† יאָר† ביז†ז †זייַנען† גע אָרן†פֿאַקטאָרן† אין†דער† מלחמה† און†דער† הצלהÆ †צו† שפּעט†און† צו† ניקÆ

ה® †צ †א סערגע נטלעכע†געשיכטלע≠ כע†געשעענישן† זייַנען†דערשינען† י† די†ה פּט עלעמענטן† אין† פֿאָרמירן† דעם† נייַעם† ייִדישן† זעלבסט באַ וּסטזייַן† נאָך† דער† מלחמהÆ † ז † זייַנען∫† די† שואה† און† די† תּקומת מדינת ישׂראלÆ † זייַנען†מיר† גע אָרן†דער† סוביעקט†פֿון† געשיכטע† אַ†נשטאָט† איר†אָביעקט †© גלות® Æ

אָס† דאַרפֿן†מיר† לערנען†פֿון† דעם†גרעסטן† בראָך†און† דעם†גרעסטן† נס¨ † אָס†מיר ¨† קינדער†פֿון† א ן†דור ¨† האָבן†איבערגעלעבט† און†דערלעבט ø

מאַי†קאָ† משמע†לן†—† אָס† לאָזט†אונדז† דאָס† צו†הערן ø

די† צענטראַלק ט† פֿון† מדינת ישׂראל† אין† אונדזער† עקזיסטענץ† י† אַ† פֿאָלק† איז† אָן† ספֿק† אַן† אַקסיאָםÆ † אַרטור† הערצבערג¨ † אַ† באַקאַנטער† רבֿ†און† היסטאָריקער¨ †האָט† געמאַכט†אַ† דר סטע† באַמערקונג† א ף† דער† טעמע∫† אַ† ייִד† אָס† לעסטערט† מדינת ישׂראל† בפֿרהסיא† איז† מער† עלול† אַרייַנגעל גט† צו† ערן† אין† חרם† בזמן† הזה† י† אַ† כּופֿר בעיקרÆ † והאָ ראַיה∫† מיניסטערס† און† אומצאָליקע† פּראָמינענטע† ייִדן† געהערן† אין† דער† קאַטעגאָריע°† אונדזער† ה פּט דאגה† איז† צו† פֿאַרזיכערן† דעם† קיום† און† לזייַן† פֿון† מדינת ישׂראלÆ † זי† איז† דער† ראָש שׂימחתנוÆ † מער† י† אַ† העלפֿט† פֿון† אונדזער† פֿאָלק† לעבן† איצט† אין† אַ† פֿרייַער¨ † דעמאָקראַטישער† מדינהÆ † איר† ייִדישער† כאַראַקטער†איז† אַ†גרונט יסוד† פֿון†איר† עקזיסטענץÆ

דער† מצבֿ† פֿון† די† ייִדישע† קהילות† אין† די† תּפֿוצות† האָט† פּאָזיטי ע† און† נעגאַטי ע† אַס≠ פּעקטןÆ † דער† רובֿ† פֿון† די† תּפֿוצות ישׂראל† לעבן† אין† דעמאָקאַטישע† לענדערÆ † מיר† רעדן† נישט† מער† עגן† גלות† ייַל† ז † קאָנען† שטענדיק† עולה† זייַן† ק ן† ישׂראלÆ † אין† די† לענדער† זייַנען† ז †לעגאַלע† מיטגלידער†פֿון† דער†נאַציע† וּ† ז † לעבןÆ † ז ער† אידענטיפֿיקאַציע† י† ייִדן† ערט† מ נסטנס† באַצ כנט† אין† רעליגיעזע† טערמינעןÆ † אַז † י†אין† ישׂראל†זייַנען† ייִדן†אַ† פּלוראַליסטישע† געזעלשאַפֿטÆ † דער† נעגאַטי ער† אַספּעקט† פֿון† דער†לאַגע† איז†די† אַסימילאַציע†און† פֿאַרלוסט†פֿון† ייִדישן†אורח ח ם†און† ייִדישער†א גנאַרטיק טÆ † אָן† ייִדישער† דערציִונג† איז† פּשוט† אוממעגלעך† צו† דער אַרטן† פֿולבלוטיקע† ייִדישע† דורותÆ † סייַ† לשון הקודש† ©עבֿרית ®† און† סייַ† דאָס† לשון הקדוש† ©ייִדיש ®† זייַנע†נישט† תּמיד†דער† א סדרוק† פֿון†ז ער†ייִדישק ט†אָדער† קולטורÆ

מדינת ישׂראל† צוזאַמען† מיט† די† אָנפֿירנדיקע† אינסטיטוציעס† אין† דער† עלט† דאַרפֿן† צוזאַ≠ מענאַרבטן†בכדי† צו†פֿאַרזיכערן ¨† אַז†ייִדישע† דער≠ ציִונג† זאָל† ערן† די† צענטראַלע† א פֿגאַבע† פֿון† ייִדישע† קהילות† און† זי† פֿינאַנצירןÆ † מדינת ישׂראל† נ טיקט†זיך† אין†די† תּפֿוצות†און† די†תּפֿוצות† נ טיקן† זיך†אין† אַ†שטאַרקער ¨† בליִע†נדיקער† מלכות ישׂראלÆ

איך† יל† פֿאַרענדיקן† מייַן† אַרטיקל† מיט† אַ† ציטאַטע†פֿון† אַ†פֿאָרטראָג† אָס† מנחם†אוסישקין ¨† דער† לאַנג יאָריקער† ראָש† פֿון† קק“ל ¨† האָט† גע≠ האַלטן† פֿאַר† די† מחנכים† פֿון† ארץ ישׂראל¨ † לאַנג פֿאַרן†א פֿקום† פֿון†דער† מדינהÆ †ער† האָט†ז †גערופֿן אָפּצוהיטן† דעם† חוט המשולש† אָס† גאַראַנטירט אונדזער†קיום†—† די†תּורה ¨† אונדזער†לשון† עבֿרית און†דעם† באָדן†פֿון† אונדזער†ה מלאַנדÆ †יעדע† א נע פֿון†די† דרייַ†האָט† אין†גע יסע† צייַטן†געשפּילט† די ה פּט ראָלע¨ † י† דער† א סשליסלעכער† ה פּט יסוד† פֿאַר† אונדזער† קיום∫† די† טראַדיציע† ©תּורה ®¨ לשון קודש† ©קו† לטור השׂכּלה® †און† לאַנד† ©ציוניזם ®Æ אוסישקינס† † לערע†איז† הייַנט† י†דעמאָלט† ביז†גאָר קריטיש†צו† דינען† י†אַ† מורה דרך†א ף† אונדזער היסטאָרישן† עגÆ

Kodmur Ann Julie Credit:

הייַי ר ה ט ן מעריק נער משפּחה אין ק לי רניע פּגעמערקט קרישט לנ כט מיט ספּעציעלער צערעמ ניע: ס ר תּורה, וו ס זייער קרו , דוד ה מבורגער, ה ט געה ט גער טעוועט ון ויערשטענ ו, דייַטשל נד, עטלעכע טעג נ ך קרישט לנ כט, איז מיט חודש צוריק איבערגעגעבן געוו רן צו „ למ ווי ‟ — וווין רט ר עלטערע לייַט, דורך ה בורגערס אור אור אייניקל, ש רל ט סמיט. אוי ן בילד: ש רל ט און ר בינער דזשערי לוי, דער

גייַסטיקער ירער ון „ למ ווי ‟ , בעת דער הכנסת ס ר תּורה אין ס ן ר על, ק לי רניע.

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.