פֿפֿענצטער¨ Fenster¨ „ווינדע

Forward (Yiddish Edition) - - קהילה לעב דאָאָ או דאָאָרט - ® יאָרק ©ניו הערשל גלעזער ספּעציעל רן „ רווערטס“

אין† פֿלוג¨ † דאַכט† זיך¨ † אַ† פּשוט† וואָרט∫† פֿענצטערÆ † אַ† וואָרט† וואָס† איז† אַרייַן† אין† ייִדיש† פֿון† דייַטשישÆ † וואָס† איז†נאָך† דאָ†צו† דערציילןø †אַ† סךÆ

פֿון† דייַטשיש† איז† דאָס† וואָרט† fönster†∫ אויך†אַריבער† צו†די† שוועדן ¨† אַ† פּנים¨ † ווייַל† די† ערשטע† גלעזערס† האָט† מען† אימפּאָרטירט† קיין† שוועדן† פֿון† דייַטשלאַנד † Ɔ אויף† האָלענדיש† אויךÆvenster†∫

נאָר† דאָס† דייַטשישע† וואָרט† איז† אַרייַן†צו† זיי†פֿון† לאַטייַנישÆfenestra†—† † אין† די† טעכטער לשונות† פֿון† לאַטייַן† לעבט† עס† נאָך∫† איטאַליעניש† און† קאַטאַלאָניש † † ¨† פֿראַנצייזיש†

e† † ©דאָס† היטעלע† אויפֿן † איז† fenêtre ס‘רובֿ† אַ† סימן¨ † אַז† דורך† דער† צייַט† s איז† אַרויסגעפֿאַלן† אַן† ®¨ † רומעניש†

Æfereastr† אינעם† הייַנטיקן† פּאָר≠ טוגאַליש†און† שפּאַניש†איז† דאָס†וואָרט† מער† נישטאָ¨ † אָבער† אַ† מאָל† פֿלעגט† fresta† מען† זאָגן † אוןÆfiniestra† † דאָס† לאַטייַנישע† וואָרט¨ † ווידער¨ † וואַקסט† phan≠ פֿון† גרעקיש¨ † פֿון† אַ† שורש† ’ליכט ¨† פּראַכטÆ‘ † פֿון† דעם† שורש† וואַקסן†אויך† די†ווערטער†„ פֿענאָמען. † און†„עפּיפֿאַניע .Æ †הייַנט† דער†סירישער† מלך†פֿון† חנוכּה¨ †אַנטיוכוס† עפּיפֿאַנעס¨ † וואָס† זייַן† ©אַדאָפּטירטער ®† נאָמען† איז† טייַטש†’דער† גאָט†וואָס† באַווייַזט†זיך ‘ª † אַן† עפּיפֿאַניע† איז† קודם† טייַטש†’דאָס† באַווייַזן† זיך† פֿון† אַ† גאָט‘ ¨† שפּעטער† ’דאָס† באַווייַזן† זיך¨ † אָדער† אייַנפֿאַלן† אין†קאָפּ ¨† פֿון†אַ† גרויסן†אמת Æ‘

וואָס†נאָך† פֿאַר†אַ† ווערטער†זענען† window פֿאַראַןø † דאָס† ענגלישע† ¨† אַ† שטייגערÆ † דאָס† וואָרט† וואַקסט† פֿון† אַ† wind + eye† צונויפֿהעפֿט ’†ווינט אויג Æ‘† אַזוי†אויך† אין†דעניש† און†נאָרוועגיש∫†

¨† און† אַפֿילו† אינעם† הייַנטיקן† vindu viento† ventana†∫ שפּאַניש ¨† פֿון ’†ווינט Æ‘† ©פֿאַרשטייט† זיך¨ †אַז† די†אַלע† ווערטער† פֿאַר†’ווינט‘† נעמען†זיך† אויך†פֿון† איין† מקורÆ ®† דאָס† הייַנטיקע† פּאָרטוגאַלישע†

¨† ווידער¨ † וואַקסט† גאָר† פֿונעם† janela ianua† לאַטייַנישן ¨† טייַטש†’טיר Æ‘

און†די† סלאַווישע†לשונות ø† בדרך okno כּלל† ¨† מיט† זייַנע† וואַריאַנטן∫† akno† ווייַסרוסיש ¨† אוקראַיִנישÆvikno† † בייַ† זיי† איז† דאָס† וואָרט† פֿאַר† ’אויג‘† oko בדרך כּלל† † †— בייַ† די† רוסן† איז† דאָס†וואָרט† פֿאַרעלטערטª †אָבער† דאָס† מאַכט† נישט† אויס¨ † איז† אַ† פֿענצטער† אַן† אויג† צום† דרויסןÆ † אין† דרום סלאַוויש† † איז† דאָ† עפּעס† אַנדערש∫† pro- prozor קראָאַטיש † † ¨† בולגאַריש†

¨† טייַטש†’עפּעס† וואָס† מע† קען† zorets אַדורכקוקןÆ‘

פֿאַר† וואָס† מיר† האָבן† דערמאָנט† „ווינדע .ø † איז† אַזוי∫† אין† פּוילישן† ייִדיש† איז† דאָ† אַ† וואָרט† „ווינדע .†—† elevator ’ליפֿט ª† †—†‘ וואָס† נעמט† זיך† winda פֿונעם† פּוילישן† ¨† אָבער† דאָס† איז†דאָ† נישט†שייך Ɔ דאָ†האָבן† מיר†אין† זינען† דאָס† וואָרט†„ווינדע .¨ † וואָס† די† ייִדישע† אימיגראַנטן† אין† די† ענגליש שפּראַכיקע† לענדער† האָבן† געמאַכט† פֿונעם†ענגלישן Æwindow†† ©פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַז† אין† דער† היים† האָט† מען† געזאָגט† „דאָס† פֿענצטער. † —† דרום ייִדיש† —† אָדער† „דער† פֿענצטער. † —† ליטוויש†ייִדיש Æ® †אין† די†אינטערוויוען† צום†„שפּראַך † און†קולטור אַטלאַס† פֿון† אַשכּנזישע† ייִדן. † האָבן† די† פֿרעגערס† זיך† געשפּאַרט† מיט† די† געפֿרעגטע¨ † ווען† די† לעצטע† האָבן† געענטפֿערט¨ † window† אַז † זאָגט† מען† אויף† ייִדיש† „ווינדע .Æ †און†„ פֿענצטערø .† האָט†מען† געפֿרעגטÆ † „ס‘ איז† נישט† די† זעלביקע† זאַך. ¨† פֿלעגט† קומען† דער† ענטפֿערÆ † „אַ† פֿענצטער† עפֿנט† זיך† אַזוי. †—† דאָ† האָט† מען† אָנגעוויזן† אויפֿן† גאַנג† פֿון† אַן†אייראָפּעיִשן† פֿענצטער¨ †וואָס† האָט† צוויי† פֿליגל† וואָס† עפֿענען† זיך† פֿון† רעכטס† און† לינקס†—†„און† אַ† ווינדע† עפֿנט† זיך† אַזוי. † —† אַן† אַמעריקאַנער† פֿענצטער¨ † וואָס† רוקט† זיך† אַרויף† און† אַראָפּÆ † אַוודאי† האָט† זיך† דאָס† וואָרט† נישט†אָנגענומען† אינעם†ליטעראַרישן† לשוןÆ † אָבער† ס‘איז† געווען† זייער† פֿאַרשפּרייט†בייַם† אימיגראַנטישן†דור Æ צי† איז† עס† אויך† פֿאַרשפּרייט† בייַ† די הייַנטיקע† חסידים¨ † וואָס† זיי† שרעקן זיך†נישט† פֿאַר†קיין† אַנגליציזמעןø

צום†סוף ¨† דער†שיינער† טערמין¨ †פֿון לאַטייַניש¨ † וואָס† איז† אַרויסגעוואָקסן פֿונעם† טשעכישן† בונט† אָנהייב† Σ± טן יאָרהונדערט†קעגן† דער†האַבסבורגער אימפּעריעÆ † אין† דער† צייַט† האָבן† די טשעכישע† בונטאַרן† זיך† אָפּגערעכנט מיט†עטלעכע† הויכע†עסטרייַכישע† קאַ≠ טוילישע†באַאַמטע† דורך†אַרוי סוואַרפֿן† זיי† דורכן† פֿענצטערÆ † איז† אויפֿגע≠ † defenestration† קומען†דער† טערמין defenestrace —† אויף† טשעכיש† okno† ©כאָטש†„ פֿענצטער. † איז ®Æ † נאָר דער† בונט† איז† אַדורכגעפֿאַלן¨ † האָבן די† טשעכן† געמוזט† לייַדן† די† עסט≠ רייַכישע† † ממשלה†נאָך† דרייַ†הונדערט יאָרÆ † געווען† נאָך† פֿאַלן† פֿון† אַרויס≠ וואַרפֿן† דורכן† פֿענצטער† אין† פּראָג¨ דער† לעצטער†—† דער† טויט† איןΠ† π¥± פֿון† יאַן† מאַסאַריק¨ † דער† אויסלאַנד מיני†סטער† אין† די† π¥∞± ער† יאָר† און דער† זון† פֿונעם† ערשטן† פּרעזידענט פֿון† טשעכאָסלאָוואַקייַ¨ † טאָמאַש† מאַ≠ סאַריקÆ † צי† יאַן† מאַסאַריק† איז† אַרויס≠ געשפּרונגען†צי† מע†האָט† אים†אַרויס≠ געשטופּט† ווייסט† מען† נישט† ביזן הייַנטיקן†טאָג Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.