בייַ" לייענע אַלטע ייִדישע צייַטונגע

Forward (Yiddish Edition) - - פּפּאָאָעזיע דער ייִדישער פּפּערל פֿפֿו - ® יאָרק ©ניו גענאַדי עסטרייַ ספּעציעל רן „ רווערטס“

די†טעג† האָב†איך† איבערגעלייענט† אַ† נאָטיץ† וועגן† דעם¨ † אַז† אין† דער† ענגלישער† שטאָט† וואָריק† דיגיטאַ≠ ליזירט†מען† אַ†קאָלעקציע† דאָקומענטן¨ † וואָס† זייַנען† געשריבן† געוואָרן† אויף† ייִדישÆ † אָבער† בייַם† פֿאַרענדיקן† דעם† פּראָיעקט† האָט† מען† זיך† אָנגעשטויסן† אויף† לינגוויסטישע† שוועריקייטן¨ † ווייַל†עס† גיט†זיך† ניט†אייַן† צו†געפֿינען† אַ† מענטשן¨ † וועלכער† זאָל† קענען† די† שפּראַךÆ †איר 0ט† אפֿשר†זאָגן ¨† אַז†זיי† מוזן† זיך†ווענדן† צו†די† חרדים¨ †וואָס† שאַפֿן† עפּעס†אַ† חלק†אין† דעם†בריטישן† ייִשובֿÆ † און†ס 0איז† טאַקע†אַזוי†—† אַ†סך† פֿון†זיי† נוצן† ייִדיש† אין† זייער† טאָגטעגלעכן† לעבןÆ † דאָך† הייסט† עס† נאָך† ניט¨ † אַז† די† דאָזיקע† פֿרומע† לייַט† וועלן† זייַן† קאַפּאַבל†צו† פֿאַנאַנדערקלייַבן†זיך† אין† די†ייִדישע† דאָקומענטןÆ †איך† ווייס†פֿון† מייַן†דערפֿאַרונג ¨† אַז†זייער† ייִדיש†איז† רייַך† אין† אייניקע† רעגיסטערס† און† געוואַלדיק† אָרעם† אין† אַנדערעÆ † סטו≠ דענטן† פֿון† חסידישע† משפּחות† האָבן† זייער† גרויסע† בלויזן† אין† מער† אָדער† ווייניקער†מאָדערנער† טערמינאָלאָגיע¨ † און†מיט† סלאַוויזמען†איז† בייַ†זיי† גאָר† אויף†צרות Ɔ

אין†אַמעריקע† איז†דער† מצבֿ†אויך† ניט†קיין† גרויסאַרטיקערÆ †אין† יאָרπ† ≤∞∞ ©קיין† שפּעטערדיקע† באַריכטן† זייַ≠ נען† דערווייַל† ניטאָ® † האָבן† אין† גאַנצן† לאַנד† בלויז† ∞≤† גראַדויִר≠סט† ודענטן† געלערנט† ייִדישÆ † געלערנט† הייסט† נאָך†ניט† אויסגעלערנטÆ †דאָס† ווייס†איך† אויך† פֿון† מייַן† דערפֿאַרונגÆ † וועט† איר† פֿרעגט∫† וואָס† הייסט† בייַ† דיר† אויס≠ געלערנטø †בייַ† מיר†הייסט† עס¨ †אין† דעם† פֿאַל¨ †צו† קענען†נוצן† ייִדישע†טעקסטן Ɔ

רבֿקה† מאַרגאָליסעס† עסיי¨ † וואָס† הייסט† ”אַן† איבערזיכט† פֿון† דער† ייִד†ישער† מעדיאַ∫† אָפּקלאַנגען† פֿון† דער† ייִדישער† אימיגראַנטישער† גע≠ זע†לשאַפֿ† טלעכקייט† אין† קאַנאַדע“¨† איז† אַרויס† ווי† אַ† קאַפּיטל† אין† דעם† בוך† Canadian †¨ Germany Nazi† Responses¨ † רעדאַקטירט† דורך† לÆ † רות† קלייַןÆ † ד3 ר† מאַרגאָליס† האָט† גע≠ שטעלט† אי ן†צע† נטער† פֿון† איר† פֿאָר≠ שונג†דעם† עפּ†יזאָד† פֿון†אַרייַנלאָזן† קיין† קאַנאַדע† די† אַזוי≠גערופֿענע†” איבערי≠ שע† פּלטים“† —† ווייניקער† פֿון †צוויי† קיין†ממשותדיקן† פֿאַרנעם†פֿון† אַזעלכע† פֿאָרשונגען¨ †וואָס† זייַנען†באַזירט† אויף† ייִדישע† מאַטעריאַלן¨ † זעט† מען ¨† צום† באַדויערן¨ †גאַנץ† ווייניקÆ †נאָך† ווייניקע† —† ממש† נאָר† אויפֿן† שפּיץ† מעסער†—† פֿירט† מען† פֿאָרשונגען† באַזירט† אויף† דער† ייִדישער† פּרעסע¨ † ווייַל† דאָס† פֿאָדערט¨ †אַ† חוץ†דער† שפּראַך¨ †געדולד† און†צייַט Ɔ†

איך† האָב† געמאַכט† אָט† די† לאַנגע† ”הקדמה“† צו†ווייַזן† דעם†אַלגעמיינעם† פֿאָן¨ † אויף† וועלכן† איך† נעם† אויף† די† פֿאָרשונג† פֿון† רבֿקה† מאַרגאָליס¨ † דער† קאַנאַדער† ייִדישער† היסטאָריקעריןÆ † צוריק†גערעדט ¨† גלייב†איך† ניט¨ †אַז† איר† אַרבעט†וואָלט† אויסגעזען†”בלייכער“† טאָמער† דער† הינטערגרונט† וואָלט† געווען† רייַכער† מיט† פֿאָרשונגען† פֿון† אַן† ענלעכן† ניוואָÆ † און† דאָ† וועל† איך† אָפּשטעלן† דעם† שטראָם† פֿון† מייַנע† שבֿחים†און† אַריבערגיין†צו† דער†נייַער† פּובליקאַציע† פֿון† רבֿקה† מאַרגאָליסעס† פֿאָרשונגעןÆ †© איך†ווייס ¨† אַז†אין† דייַטש≠ לאַנד† איז† דערווייַל† אַרויס† נאָך† איין† פּראָדוקט†פֿון† איר†אַרבעט ¨† אָבער†דער† דאָזיקער†”פּראָדוקט“† איז†אָנגעקומען† אויף† מייַן† אָקספֿאָרדער† אַדרעס¨ † און† איך†געפֿין† זיך†איצט† אין†ניו≠ יאָרקÆ ® הונדערט† מפּשחות† —† ייִדן¨ † ווי ווי† אויך† קריסטלעכע† † מענער† און און† ווייַבער† פֿון† ייִדןÆ † געשען† איז איז† עס† אין† יאָר𥥆 ±¨ † ניט† געקוקט† קט אויף† דעם† וואָס† די† קאַנאַדער† ער רעגירונג† האָט† נאָך† אין† יאָר† ר π≥±†± גאַנץ† שטייַף† פֿאַרשלאָסן† סן אירע† גרענעצן† פֿאַר† ייִדישער† ר אימיגראַציעÆ †צו† יענער†צייַט† האָבן† די† דאָזיקע† מענטשן† שוין†פֿאַרבראַכט† יאָרן†אין† שפּאַניע†און† אַניע און פּאָרטוגאַל¨ † פּרוּוונדיק† אַרויסצורייַסן† זיך†פֿון† אייראָפּעÆ †††

ד3 ר† מאַרגאָליס† פֿאַרגלייַכט† ווי† אַזוי† אויף† אָט† דער† מיני≠אימיגראַציע† האָבן† רעאַגירט† פֿאַרשיידענע† צייַטונ≠ גען†—† ייִדישע† און† ניט≠ייִדישע†—† גע≠ דרוקט† אויף† ענגליש¨ †פֿראַנצויזיש† און† ייִדישÆ † דער† פֿאַרנעם† און† דער† אופֿן† פֿון† רעאַגירן† האָט† אָפּגעשפּיגלט† סייַ† די† אידעאָלאָגישע† אָנגעהעריקייט† פֿון† געזעלשאַפֿטלעכער† מיינונגÆ † זיי¨ † די† זשורנאַליסטן¨ † זייַנען† געווען† ניט† צופֿרידן¨ † אַ† שטייגער¨ † מיט† דעם† וואָס† די† פּליטים† האָבן† זיך† געסטאַרעט† צו† רעדן† וואָס† ווייניקער† ©אַ† סימן† פֿון† קאָנספּיראַציעø ®¨ † אָבער† זייַנען† געווען† גרייט†צו† פּאָזירן†פֿאַר† פֿאָטאָסÆ

די† אַרבעט† פֿון† ד3 ר† מאַרגאָליס† האָט† ווידער† אַ† מאָל† באַוויזן† דעם† דער† אָדער† יענע ר†צייַטונג ¨† סייַ† —† אין† אייניקע† פֿאַלן† —† די† געאָגראַפֿיע† פֿון† דער† פּרעסעÆ † למשל¨ † די† ענגליש≠ שפּר†אַכיקע† פּרעסע† אין† וויניפּעג† איז† געווען† ווייניק† פֿאַראינטערעסירט† אין† דעם†ענין ¨† מחמת†די† פּליטים†זייַנען† ניט† אָ†נג† עקומען†אין† דעם†טייל† פֿונעם†לאַנד Ɔ

די† נאַציאָנאַליסטישע† פֿראַנצוי≠ זישע†צייַטונג Devoir†Le† †© מאָנטרעאָל® † האָט† זיך† אויסגעצייכנט† מיט† איר† נעגאַטיווער†באַציִונג† צו†אָט† דער¨ †אין† תּוך† אַרייַן¨ † סטאַטיסטיש† נישטיקער† צאָל† פּליטיםÆ † די† זשורנאַליסטן† פֿון† דע ר†צייַטונג† האָבן† באַשלאָסן¨ † אַז† די† אָנגעקומענע† ייִדן† מאַניפּולירן†

מיט מיט† דער† דער ריזיקן† אונטערשייד †צווישן† דעם ווי†אַזוי† מען†פֿלעגט† באַלייַכטן†דעם חורבן†פֿאַר† ייִדן†און† ניט≠ייִדן Ɔ און†דער קאָ†נטראַסט† איז† געווען† באַזונדערס שאַרף†אין† די†מאַטעריאַלן ¨† וואָס†מע האָט† געדרוקט† אויף† ייִדישÆ † ייִדישע רעדאַקטאָרן†און† זשורנאַליסטן†האָבן ”זיך† ניט† געשעמט“† איבער צוגעבן די† נייַעס† וועגן† די† שרעקלעכע† גע≠ שעע†נישן† אין† אייראָפּעÆ † דאָס† איז געווען† כאַראַקטעריסטיש† אויך† פֿאַר די† פֿאַר†אייניקטע† שטאַטן¨ † וווּ† דער „פֿאָ† רווערטס4 † און† אַנדערע† ייִדישע צייַטונ†גען† האָבן† נישט† געזשאַ†לע≠ וועט† קיין† אָרט† צו† דרוקן† אַזעלכע מאַטעריאַלןÆ †

גלייַכ צייַטיק¨ † האָט† מען† גע≠ שפּילט† מער† פּאָליטיק† אין† די אוי†סגאַבעס ¨† וואָס† זייַנען† געווען לינגוויסטיש †צ† וטריטלע ך†צום אַ†לגעמיינעם† עולםÆ † דאָרט† האָט מען† אָפֿט† מאָל† געהאַלטן† פֿאַר† ניי≠ טיק† ניט† ”איבערצובוימלען“† דעם ייִדישן† אַספּעקט† פֿון† דער† מלחמהÆ למשל¨ †דאָס† אָנקומען†פֿון† די†עטלעכע הונדערט†פּליטים† אין†יאָר 𥥆†± פֿלעגט מען† אונטערטראָגן¨ † דער† עיקר¨ † ווי אַ† הומאַניסטישן† פּראָיעקט† און† ניט פֿאַרבינדן†אים† מיטן†חורבן Ɔ

די† ייִדישע†צייַטונגען† האָבן† אָפּ≠ ג†עשפּיגלט† די† אינטערעסן† פֿון† די ייִדישע† לייענער¨ † וועלכע† זייַנען† אין קאַנאַדע† געווען† דורכשניטלעך† נאָענט צו† אייראָפּע† און† אייראָפּעיִשע† אינ≠ טערעסןÆ † די† ייִדישע† אימיגראַציע אין† קאַנאַדע† איז† דאָך† געווען† ייִנגער איידער†די† ייִדישע†אימיגראַציע† אין†די פֿאַ†ראייניקטע† שטאַטן¨ †דאָס† הייסט¨ †אַז די†ייִדישע† פּרעסע†האָט† געשריבן†פֿאַרן ערשטן†צי† צווייטן†דור† אימיגראַנטןÆ †

אַ† סבֿרא¨ † אַז† ס0 איז† כּדי†צו† פֿירן ווייַטער†אַזעלכע† פֿאָרשונגען¨ †ווייַל† אָן זיי†איז† שווער¨ †צי† אַפֿילו†אוממעגלעך ¨ אויפֿצובויען† אַ† קלאָר† און† אַדעקוואַט בילד†פֿון† דעם†קאַנאַדער† ייִדישן†לעבן בעת†דער† מלחמהÆ ††

ד ר ר קה מ רג ליס

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.