ניקיטאַ כרושטשאָ ס „ייִדישע פֿראַגע“

Forward (Yiddish Edition) - - פּפּאָאָעזיע דער ייִדישער פּפּערל פֿפֿו - ® מישיגע אַרבאָר¨ ©ע מיכאל קרוטיקאָ ספּעציעל רן „ רווערטס“

גענאַדי קאָסטירטשענקאָÆ די געה מע פּאָליטיק פֿון כרושטשאָ ∫ די מאַכט¨ די אינטעליגענץ און די ייִדישע פֿראַגעÆ מאָסק ע∫ „מעזשדונאַראָדניִע אָטנאָשעניאַ“¨ Æ≤∞±≤ μ≤≤ זייַטןÆ

דאָס†נייַע† בוך†פֿון† פּראָפֿעסאָר†גענאַדי† קאָס≠ טירטשענקאָ¨ † דעם† גרעסטן† רוסישן† מבֿין† א ף† דער† סאָ עטישער† ייִדישער† פּאָליטיק ¨† איז† גע≠ ידמעט† דער†תּקופֿה† פֿון†דער†„ אָדליגע“†צ ישן† די† יאָרן πμ≥††± אוןπ∂¥† ±¨ † ען† די† קאָמוניסטישע† פּאַרט& † אונטער† דער† פֿירערשאַפֿט† פֿון† ניקיטאַ† כרושטשאָ † האָט† באַשלאָסן†צו† רע ידירן† די† ירושה† פֿון† סטאַלינס† שליטה Ɔ י† אַלע† פֿריִער≠ דיקע† ביכער† פֿונעם† דאָזיקן† מחבר ¨† באַזירט† זיך† די† איצטיקע† פֿאָרשונג† א ף† אַ† ריזיקע ר†צאָל† אומבאַקאַנטע† דאָקומענטן Ɔ די† סאַמע† אי†נטע≠ רעסאַנטע†מקורים† שטאַמען†פֿון† די†אַרכי ן† פֿון† דער† קאָמוניסטישער† פּאַרט &¨ † פֿון† פֿאַרשידענע† סאָ עטישע†אָרגאַניזאַציעס ¨† ווי†א ך† פֿון†די† אַר≠ כי אַלע†זאַמלונגען† אין†ישׂראל† און†די† אַמאָליקע† † סאָ עטישע†סאַטעליטן† אין†מיזרח *א &ראָפּע Æ

„דער† ה פּט *אָביעקט† פֿון† מייַן† פֿאָרשונג† איז†די† סאָ עטישע† אינטעליגענץ†פֿונעם† ייִדישן† אָפּשטאַם“¨† דערלקערט† קאָסטירטשענקאָ† דעם† צ עק† פֿון† זייַן† חיבור Ɔ ער† איז† א סן† צו† דער≠ ייַזן ¨† אַז†ד קא† די†דאָזיקע ¨† גאַנץ†קל &†נצאָליקע† גרופּע¨ † האָט† געהאַט† אַ† שטאַרקע† השפּעה† א ף† דער† אַנט יקלונג† פֿונעם† גאַנ צן† סאָ ע≠ טישן† לאַנד Ɔ ד קא† די† ייִדישע† אינט†עליגענץ† איז† גע ען† דער† אַקטי סטער† כּוח *הפּועל† פֿון† דער† ליבעראַליזאַציע† פֿון† דער† סאָ עטישער† † געזע†לשאַפֿט† נאָך† סטאַלינס† ט ט Ɔ קאָ†סטיר≠ טשענקאָ†האַלט ¨† אַז†די† דאָזיקע†גרופּע† האָט†אין† אַ† גע יסער† מאָס† קאָמפּענסירט† דאָס† פֿעלן† פֿון† דעמאָקראַטישע† † אינסטיטוציעס† און† ליבעראַלע† פֿרייַה& טן†אין† סאָ עטן* פֿאַרבאַנדÆ

קאָסטירטשענקאָ† האָט† אַ† דער צ& לערישן† טאַלאַנט¨ † אָס†דערמעגלעכט† אים†אַרייַנצופֿלעכטן† טרוקענע† ביוראָקראַטישע† דאָקומענטן† אין† אַ† פֿאַרכאַפּנדיקער†געשיכטע† פֿון†פֿאַרפּלאָנטערטע† און† געשפּאַנטע† באַציִונגען†צ ישן† ייִדישע† לי≠ טעראַטן † ¨† קינסטלער†און† געלערנטע†פֿון† א& ן†צד† און†דער† סאָ עטישער†מלוכה† מיט†דער† קאָמו≠ ניסטישער†פּאַרט &† בראָש†פֿונעם† אַנדערן†צד Æ

יעדער†ט &ל† פֿונעם†בוך† באַהאַנדלט†אַ† באַ≠ זו†נדערן† אַספּעקט† פֿון† דער† געשיכטעÆ † קאָס≠ טירטשענקאָ†באַטראַכט† סייַ†די† גלאָבאַלע†פּועל * יוצאס† פֿון† די† אַקלענישן† אין† כרושטשאָ ס† פּאָליטיק† לגבי† ייִדן¨ † סייַ† די† א& נצלנע†„מיקראָ * היסטאָרישע“†עפּיזאָדן ¨† אָס† האָבן†צו† טאָן†מיט† יחידים† און† קל& נע† גרופּקעסÆ † ער† פּרוּ ט†צו† אַנאַליזירן† א ך† דעם† „ייִדישן† פֿאַקטאָר“† אין† דער† סאָ עטישער† א סערן* פּאָליטיק¨ † בפֿרט† זייַן† י† רקונג† א ף† די† באַציִונגען† מיט† פּ לן¨ † או†נגאַרן† אין†ישׂראל Æ

דער† ה פּט* העלד† פֿונעם† גאַנ צן† בוך† איז† ניקיטאַ†כרושטשאָ ¨ †דער† יורש†און† רעפֿאָרמאַטאָר† פֿון†סטאַלינס† טאָטאַליטאַרער†סיסטעם Ɔ ער†קומט† אַר ס† י† אַ† קאָמפּליצירטע¨ † אין† תּוך† גענומען¨ † ניט† ז& ער† סימפּאַטישע† פּערזענלעכק& טÆ † קאָס≠ טי†רטשענקאָ† האַלט†כרושטשאָ ן† פֿאַר†אַ†„ פֿאַר≠ באַהאַלטענעם†אַנטיסעמיט ¨† אָס† האָט†געפּרוּ ט† צו† פֿירן† אַ† באַגרענעצטן† דיאַלאָג† מיט† דער† שעפֿערישער†עליט Æ“†

אין† אונטערשי יד†צו† סטאַלינען¨ † אָס† זייַן† אַנטיסעמיטיזם† איז† גע ען† פֿון†„ראַציאָנאַל *פּאַ≠ ראַנאָיִדאַלן“† כאַראַקטער¨ † ייַל† ער† האָט† גע≠ האַלטן† די† ייִדן† פֿאַר† פֿאַררעטער† פֿונעם† קאָמו≠ ניסטישן† ה& מלאַנד¨ † איז† כרושטשאָ † גע ען† אַן† אַנטיסעמיט† פֿון†„ וּלגאַרן“† מין¨ † אָס† האָט† בכלל† פֿייַנט† געהאַט† אינטעליגענץ† און† קולטורÆ † מיט†זייַן† זאַפֿטיק* גראָבן†לשון ¨† אָס† איז†גע אָרן† אַ†שם *דבֿר ¨† האָט†כרושטשאָ † אָנגערופֿן†ציוניזם† „אַ† געפּגרטער†שטשור Æ“

ד קא† אָט† די† פּסיכאָלאָגישע† קאָמפּלעקסן† פֿון† כרושטשאָ ס† פּערזענלעכק& ט† העלפֿ ן†צו† פֿאַרשט& ן† דעם† אַגרעסי ן† קאַמף† קעגן†„ספּע≠ קוליאַנט“†און†„ צעשלעפּער†פֿונעם† סאָציאַליסטישן† א& גנטום“¨† אָס† ער† האָט† א פֿגעה בן† אין† די† π∂∞± ער†יאָרן Ɔ אַ†היפּשע† צאָל†צ ישן† די†קרבנות† פֿון† דער† דאָזיקער† קאַמפּאַניע† זייַנען† גע ען† ייִדן¨ †און† ד קא†דאָס† דערקלערט†איר† ברוטאַלן† כאַראַקטערÆ †פֿון† קאָסטירטשענקאָס†שטאַנדפּונקט† זייַנען† די† דאָזיקע† ייִדישע† אונטערנעמערישע† „ספּעקולאַנטן“† גע ען† די† פֿאָרג& ער† פֿון† דער† נ& טיקער† עקאָנאָמישער† מאָדערניזאַציע¨ † אָס† איז† געקומען† ק& ן† רוסלאַנד†צו† שפּעט¨ † ערשט† אין†די ππ∞†± ערÆ

בעת† כרושטשאָ ס† תּקופֿה† האָט† זיך† א ס≠ געפֿורעמט† אַן† א& גנאַרטיקע† עפֿנטלעכע† קול≠ טור¨ † אָס† באַשטימט† עד* היום† די† אידעיִשע† אַטמאָספֿער† אין† דער† רוסישער† געזעלשאַפֿטÆ † די†„א &ביקע“† רוסישע†סיכסוכים† צ ישן†די† לי≠ בעראַלן† און† נאַציאָנאַליסטן¨ †צ ישן† אָנהענגער† פֿון†„מערבֿדיקן“† עג† און†„דאָיִק &ט “¨ † צ ישן† חסידים† פֿון† שטאַרקער† מלוכישק& ט† און† פּרי≠ אַטן† א& גנטום†האָבן† ז& ערע† אָרצלען†ד קא אין† יענער† תּקופֿהÆ † און† אָט† די† אַלע† סיכסוכים דר& ען† זיך¨ † אַז † אָדער† אַנדערש¨ † אַרום† דער „ייִדישער† פֿראַגעÆ“

קאָסטירטשענקאָ† איז† אַ† מייַסטער† פֿון† היס≠ טאָרישער† רעקאָנסטרוקציע¨ † ען† עס† קומט צו† די† האַנדלונגען† און† מאָטי ן† פֿון† דער† סאָ≠ עטישער† „נאַטשאַלסט ע Æ“† ער† פֿאַרשט& ט ז& ער†גוט† ז& ער†פּסיכאָלאָגיע† און†איז† אַ†בקי† אין די† מחלוקת† און† אינטריגעס† אינעם† סאָ עטישן פּאַרט& *אַפּאַראַט Ɔ ער†פֿאַרמאָגט† אַ†פֿייַנעם† חוש פֿון†הומאָר ¨† אָס† דערמעגלעכט†צו† אַנטפּלעקן†די אַבסורדישק& ט†פֿון† דער†סאָ עטישער† סיסטעםÆ דערבייַ†קאָן† ער†א ך† זייַן†גאַנץ† שאַרף†אין† זייַנע קריטישע† אָפּשאַצונגען† פֿון† דעם† אָדער† יענעם מענטש¨ † און† זייַן† מאָראַלישער† פּסק* דין† קאָן צומאָל†א סזען† צו†שטרענג Æ

אָבער† דאָס† בוך† פֿאַרלירט† איר† שאַרפֿז†יני≠ ק& ט¨ † ען† דער† מחבר† נעמט† זיך† פֿאַר† אַנאַ≠ ליזירן†די† פּסיכאָלאָגיע†פֿון† קינסטלער†און† א ס≠ טייַטשן† ז& ערע† ערק Ɔ אַ† ביסל† ש אַך† קומט בייַ† אים† אַר ס† א ך† דער† אַנאַליז† פֿון† דער אינטערנאַציאָנאַלער† פּאָליטיק† אינעם† ליכט† פֿון דער†„ייִדישער† פֿראַגעÆ“†דאָ† ערט† זייַן†איראָניע אַ† ביסל† פֿלאַך¨ † און† זייַן† באַהאַנדלונג† פֿון† די מקורים†—†אויבערפֿלעכלעך Æ

אַז † י† די† פֿריִערע† ביכער† פֿון† גענאַדי קאָ†סטירטשענקאָ ¨† עט† די† דאָזיקע† פֿאָרשונג בלי* ספֿק† אַר סרופֿן† ה& סע† יכּוחים †צ ישן דער†אַקאַדעמישער† סבֿיבֿה†און† דער†בר &טערער עפֿנטלעכק& טÆ †קאָסטירטשענקאָ† איז†אַ† שאַרפֿער קריטיקער† פֿונעם† סאָ עטישן† טאָטאַליטאַריזם און† זייַן† אַנטיסעמיטישער† פּאָליטיק¨ † אָבער ייַט† ניט† אַלע† ייִדישע† פֿיגורן† קומען† בייַ† אים אַר ס† העלדישÆ † ער† שאַצט† אָפּ† גאַנץ† פּאָזיטי דעם† אַלגעמ& נעם† בייַטראָג† פֿון† דער† ייִדישער אינטעליגענץ†אינעם† פּראָצעס†פֿון† מאָדערניזירונג¨ אָבער†ער† באַטאָנט†דערבייַ ¨† אַז†די† דאָזיקע†ייִדישע ליטעראַטן¨ † קינסטלער† און† זשורנאַליסטן† זייַנען גע ען†געטרייַע† סאָ עטישע†מענטשן† און†האָבן זיך†געסטאַרעט† צוצופּאַסן†צו† דער†סאָ עטישער סיסטעםÆ †עס† איז†גע ען† ניט†ז &ער† שולד¨ † אָס די† סיסטעם† האָט† ז& † פֿריִער† אָדער† שפּעטער אָפּגעשט סן†און† צומאָל†אַפֿילו† דערמאָרדעטÆ ††

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.