Ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги учун сар­фла­на­ди­ган ма­б­лаг: ин­ве­сти­ци­я­ми ёки ха­ра­жат?

ин­ве­сти­ци­я­ми ёки ха­ра­жат?

ICT News - - Мундарижа Январь - facebook.com/ictnewsuz

ШОХРУХ РАХМАТ, Ах­бо­рот ва жа­мо­ат хавф­сиз­ли­ги мар­ка­зи Нор­ма­тив-ху­ку­кий ба­за­ни ри­вож­лан­ти­риш де­пар­та­мен­ти бо­ш­ли­ги.

За­мо­на­вий биз­нес ре­ал­ли­ги шун­дай­ки, бо­зор ша­ро­и­ти­да де­яр­ли ҳар бир ком­па­ния на­фақат ўз маҳ­су­лот ва хиз­мат­ла­ри­нинг, бал­ки бу­тун ком­па­ни­я­нинг ҳам рақо­бат­бар­до­ш­ли­ги­ни таъ­мин­лаш учун бор им­ко­ни­ят­ла­ри­ни иш­га со­ла­ди. Бун­дай ша­ро­ит­да ах­бо­рот ти­зим­ла­ри­нинг си­фа­ти ва са­ма­ра­дор­ли­ги биз­нес-жа­ра­ён­лар­нинг си­фа­ти орқа­ли яку­ний мо­ли­явий кўр­сат­ки­члар­га би­л­во­си­та таъ­сир қи­ла­ди. Маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш­ни мо­ли­я­ла­ш­ти­риш ма­са­ла­си­га бе­эъ­ти­бор бўл­ган ком­па­ни­я­лар эса ютқа­за­ди.

Та­би­ий­ки, ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га қи­ли­на­ёт­ган қўй­ил­ма­лар ха­ра­жат­лар деб би­ли­ни­ши ло­зим­ми ёки ин­ве­сти­ция деб­ми, де­ган са­вол туғи­ла­ди. Агар ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га бўл­ган қўй­ил­ма­лар­га ха­ра­жат­лар си­фа­ти­да қа­ра­ла­ди­ган бўл­са, бун­дай ха­ра­жат­лар­нинг қисқа­ри­ши ком­па­ния учун муҳим му­ам­мо ҳи­собла­на­ди. Би­роқ бу ҳол ком­па­ни­я­ни бо­зор­га мо­сла­ши­ши­ни таъ­мин­ла­ш­га боғ­лиқ бўл­ган стра­те­гик ва­зи­фа­ни ҳал қи­ли­ш­дан се­зи­лар­ли да­ра­жа­да узоқла­ш­ти­ра­ди, бу ер­да уму­ман хавф­сиз­лик ва ху­су­сан ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги муҳим ўрин ту­та­ди. Шу­нинг учун, агар ком­па­ни­яда узоқ муд­дат­ли ри­вож­ла­ниш стра­те­ги­я­си мав­жуд бўл­са, у, одат­да, ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га қўй­ил­ма­лар­га ин­ве­сти­ция си­фа­ти­да қа­рай­ди. Фарқи шунда­ки, ха­ра­жат­лар – бу, би­рин­чи нав­бат­да, “ан­глан­ган за­ру­рат”, ин­ве­сти­ци­я­лар –кел­гу­си­да ўзи­ни қо­плай­ди­ган қўй­ил­ма­лар. Ва, бу ҳо­лат­да, бун­дай ин­ве­сти­ци­я­лар­ни ва ре­жа­ла­ш­ти­ри­ла­ёт­ган ха­ра­жат­лар­нинг иқти­со­дий асо­сла­ри­ни пух­та баҳо­лаш та­лаб қи­ли­на­ди.

Ком­па­ния маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш ти­зи­ми­ни яра­та­ёт­ган­да, у ин­ти­ла­ёт­ган асо­сий иқти­со­дий са­ма­ра бў­либ, мав­жуд бўл­ган ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги хав­фла­ри­нинг ама­га оши­ри­ли­ши оқи­ба­ти­да ет­ка­зи­ла­ди­ган мод­дий за­рар­нинг се­зи­лар­ли да­ра­жа­да ка­май­и­ши ҳи­собла­на­ди.

Ком­па­ни­я­нинг ри­вож­ла­ни­ши­да бун­дай ин­ве­сти­ци­я­лар­нинг уну­ми осон­лик би­лан ре­жа­ла­ш­ти­ри­ли­ши за­рур.

Ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га қўй­ил­ма­ла­ри­нинг са­ма­ра­дор­ли­ги­ни баҳо­лаш усул­ла­ри­нинг ак­са­ри­я­ти асо­си­да маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­ла­ри­ни яра­ти­ш­га та­лаб қи­ли­на­ди­ган ха­ра­жат­лар ва уш­бу ти­зим мав­жуд бўл­ма­ган­ли­ги са­ба­б­ли ком­па­ни­я­га кел­ти­ри­ли­ши мум­кин бўл­ган за­рар­нинг таққо­сла­ни­ши ёта­ди.

ROI – бу лой­иҳа­дан кел­ган фой­да (ёки иқти­со­дий са­ма­ра)нинг уш­бу лой­иҳа­ни амал­га оши­риш учун за­рур бўл­ган ин­ве­сти­ци­я­лар­га фо­из­да­ги нис­ба­ти. Ин­ве­сти­ци­я­лар бўй­и­ча қа­рор қа­бул қи­ли­на­ёт­ган­да, ҳо­сил бўл­ган рақам соҳа­да­ги ўр­та­ча­си бўл­га­ни би­лан таққо­сла­на­ди ёки мав­жуд ва­ри­ант­лар­дан энг ях­ши ROI рақа­ми­га эга бўл­га­ни тан­лаб оли­на­ди. Уш­бу кўр­сат­кич­нинг ах­бо­рот тех­но­ло­ги­я­ла­ри соҳа­си­да да­во­мли қўл­ла­ниш та­жри­ба­си мав­жуд бўл­га­ни­га қа­ра­ма­сдан, бу­гун­ги кун­да ROI ҳи­соб­лаб чиқа­риш­нинг энг тўғри усу­ли ҳа­мон пай­до бўл­га­ни йўқ.

У ёки бу ах­бо­рот тех­но­ло­ги­я­ла­ри­ни жо­рий қи­л­ган ком­па­ни­я­лар фа­о­ли­я­ти­нинг кўр­сат­ки­чла­ри­ни таҳ­лил қи­лиш орқа­ли амал­га оши­ри­л­ган ури­ни­шлар эса 80-йил­лар охи­ри­да Gartner Group ком­па­ни­я­си то­мо­ни­дан та­клиф қи­лин­ган ТСО кўр­сат­ки­чи­нинг пай­до бў­ли­ши­га олиб кел­ди.

ТСО ҳи­соб­лаш мо­де­ли­нинг асо­си­га бар­ча ха­ра­жат­лар­нинг ик­ки тур­га: бе­во­си­та ва би­л­во­си­та­га бў­ли­ни­ши ёта­ди. Би­л­во­си­та ха­ра­жат­лар­га, одат­да, маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­лар­дан фой­да­ла­ниш жа­ра­ё­ни­да пай­до бўла­ди­ган яши­рин чиқим­лар ки­ра­ди. Уш­бу ре­жа­ла­ш­ти­рил­ма­ган чиқим­лар ҳи­мо­я­лаш ти­зи­ми­нинг ўзи­нинг қий­ма­ти­ни ан­ча­ги­на оши­риб юбо­ри­ши мум­кин. Ўша Gartner Group ком­па­ни­я­си­нинг маъ­лу­мо­ти бўй­и­ча бе­во­си­та ха­ра­жат­лар ах­бо­рот тех­но­ло­ги­я­ла­ри­дан фой­да­ла­ни­ш­га қи­ли­на­ёт­ган ха­ра­жат­лар уму­мий сум­ма­си­нинг 15-21% ни таш­кил эта­ди.

ТСО кўр­сат­ки­чи­нинг асо­сий аф­зал­ли­кла­ри­дан би­ри бў­либ, ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги соҳа­си­да лой­иҳа­нинг амал­га оши­ри­ли­ши­нинг мақ­сад­га му­во­фиқ­ли­ги тўғри­си­да ху­ло­са­ни фақат­ги­на ха­ра­жат­лар­ни баҳо­лаш асо­си­да қи­ли­ш­га им­кон бе­ри­ши ҳи­собла­на­ди. Бу­нинг усти­га, маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш ҳо­лат­ла­ри­да, баъ­зи­да, маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­лар­ни жо­рий қи­ли­ш­дан бўл­ган иқти­со­дий са­ма­ра­ни баҳо­лаш мум­кин эмас бўл­ган ва­зи­ят­лар ҳам пай­до бўла­ди, би­роқ уни яра­ти­ш­га объ­ек­тив за­ру­рат мав­жуд бўла­ди.

Уш­бу кўр­сат­кич­нинг яна бир устун жиҳа­ти шунда­ки, ТСО ҳи­соб­лаш усу­ли на­фақат маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­ла­ри­ни яра­тиш­нинг дастлаб­ки ха­ра­жат­ла­ри­ни баҳо­лаш­ни, бал­ки, ти­зим­нинг бу­тун фа­о­ли­ят даври­нинг тур­ли босқи­чла­ри­да жой оли­ши мум­кин бўл­ган ха­ра­жат­лар­ни ҳам на­за­рда ту­та­ди.

Би­роқ, бун­га қа­ра­май, ТСО кўр­сат­ки­чи, худ­ди ROI ка­би, вақт­да ва­зи­ят­нинг ўз­га­ри­ши­ни ҳи­соб­га ол­май­ди­ган, му­ай­ян вақт ке­си­ми­ни – “фо­то­гра­фия су­ра­ти”ни акс эта­ди­ган ста­тик ҳи­собла­на­ди. Чун­ки ах­бо­рот ти­зим­ла­ри вақт ўти­ши би­лан до­и­мий ўз­га­ри­шлар­га ду­чор бўла­ди, ян­ги хав­флар ва за­и­фли­клар пай­до бўла­ди. Шун­дай қи­либ, ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­ни таъ­мин­лаш – бу ай­нан вақт­да кўриб чиқи­ла­ди­ган жа­ра­ён ҳи­собла­на­ди. Шу­нинг учун ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га бўл­ган ин­ве­сти­ци­я­лар са­ма­ра­дор­ли­ги­ни таҳ­лил қи­лиш учун пул ма­б­лағла­ри­нинг дис­конт­лан­ган оқим­ла­ри усу­ли­га (Discounted Cash Flows – DCF) асо­слан­ган ди­на­мик кўр­сат­ки­члар ти­зи­ми­ни

қўл­лаш им­ко­ни­я­ти­ни кўриб чиқиш та­клиф қи­ли­на­ди.

Ҳар қан­дай ин­ве­сти­ци­я­нинг мақ­са­ди пул ма­б­лағла­ри­нинг оқиб ке­ли­ши­ни кў­пай­ти­риш ҳи­собла­на­ди (ай­ни ҳо­лат­да – ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги хав­фла­ри­нинг амал­га оши­ри­ли­ши на­ти­жа­си­да ет­ка­зи­ла­ди­ган зарар миқё­си­нинг ка­май­и­ши). Ин­ве­сти­ция лой­иҳа­си­ни баҳо­ла­ш­да уш­бу лой­иҳа би­лан боғ­лиқ бўл­ган пул ма­б­лағла­ри­нинг бар­ча оқим­ла­ри­ни кўриб чиқиш за­рур. Бун­да пул ма­б­лағла­ри оқи­ми­нинг вақт­га боғ­лиқ­ли­ги­ни ҳи­соб­га олиш за­рур. Аниқки, бир йил­дан сўнг, ма­са­лан, 50 минг сўм миқ­до­ри­да иқти­со­дий са­ма­ра олиш учун ин­ве­стор­лар бу­гун бун­дан ан­ча кам миқ­дор­да сар­фла­ш­га тай­ёр бў­ли­ша­ди.

Шу­нинг учун кел­гу­си­да ке­либ ту­ша­ди­ган пул ма­б­лағла­ри (за­рар­нинг па­сай­и­ши) дис­конт­лан­ган бў­ли­ши, яъ­ни жо­рий қий­мат­га олиб ке­ли­ни­ши за­рур. Бу­нинг учун,ин­фля­ция са­ба­б­ли пул қа­др­сиз­ла­ни­ши ва ку­ти­ла­ёт­ган са­ма­ра­ни олиб кел­мас­ли­ги мум­кин бўл­ган ин­ве­сти­ци­он лой­иҳа­нинг омад­сиз бў­ли­ши­нинг эҳти­мо­ли би­лан боғ­лиқ хав­флар­ни акс эта­ди­ган ўл­чам­ли дис­конт­лаш став­ка­си қўл­ла­ни­лади. Бо­шқа сўз­лар би­лан, лой­иҳа би­лан боғ­лиқ бўл­ган хав­флар қан­ча­лик юқо­ри бўл­са, дис­конт­лаш став­ка­си­нинг миқ­до­ри шун­ча­лик кат­та бўла­ди. Уш­бу став­ка шу­нин­г­дек, ин­ве­сти­ци­я­лар учун кре­дит қий­ма­ти­нинг уму­мий да­ра­жа­си­ни акс эта­ди.

Баъ­зи­да дис­конт­лаш став­ка­си ка­пи­тал­нинг ўр­та­ча ўл­чан­ган қий­ма­ти­нинг кўр­сат­ки­чи би­лан аниқла­на­ди (Weighted Average Cost of Capital – WACC). Бу, фой­да­лан­ган­лик учун тўла­ни­ши ло­зим бўл­ган, ки­ри­ти­л­ган ка­пи­тал­га бўл­ган да­ро­мад­нинг ўр­та­ча нор­ма­си. Одат­да WACC ин­ве­сти­ци­он лой­иҳа то­мо­ни­дан таъ­мин­ла­ни­ши за­рур бўл­ган унум­нинг ми­ни­мал нор­ма­си си­фа­ти­да кўри­ла­ди. Бе­во­си­та ин­ве­сти­ци­я­лар­нинг са­ма­ра­дор­ли­ги­ни баҳо­лаш учун соф жо­рий қий­мат кўр­сат­ки­чи­дан (Net Present Value – NPV) фой­да­ла­ни­лади.

Уму­ман олган­да, бу дис­конт­ла­ниш­ни ҳи­соб­га олган ва ин­ве­сти­ци­я­лар­ни чиқа­риб ташла­ган ҳол­да­ги ин­ве­сти­ци­он лой­иҳа­нинг кел­гу­си­да­ги пул оқим­ла­ри­нинг жо­рий қий­ма­ти бў­либ ҳи­собла­на­ди.

Уш­бу кўр­сат­кич қуй­и­да­ги фор­му­ла орқа­ли ҳи­соб­лаб чиқа­ри­ла­ди: CFI

NPV= - CF0 (1+r)n

Бу ер­да CFI – i-лик даври учун соф пул оқи­ми

CF0 – дастлаб­ки ин­ве­сти­ци­я­лар n – дис­конт­лаш став­ка­си(ин­ве­сти­ция лой­иҳа­си учун жалб қи­лин­ган ка­пи­тал қий­ма­ти).

NPV миқ­до­ри нол­дан юқо­ри ёки тенг бўл­са, ка­пи­тал ки­ри­ти­ли­ши са­ма­ра­ли ҳи­собла­на­ди. Бир неч­та лой­иҳа таққо­сла­на­ёт­ган­да, улар­дан NPV миқ­до­ри кат­та­роқ бўл­га­ни қа­бул қи­ли­на­ди, агар у му­с­бат бўл­са. Бир ком­па­ни­я­га ўз ах­бо­рот ти­зи­ми­нинг тар­моқ сег­мент­ла­ри­дан би­ри­ни ноқо­ну­ний ки­риб ке­ли­шлар­ни аниқ­лов­чи ти­зим (IDS) ёр­да­ми­да ҳи­моя қи­лиш бўй­и­ча лой­иҳа­ни баҳо­лаш та­лаб қи­ли­на­яп­ти деб фа­раз қи­лай­лик.

Дей­лик, ўз ичи­га у ёки бу ҳу­жум­лар­ни амал­га оши­ри­ли­ши на­ти­жа­си­да пай­до бўла­ди­ган за­рар­ни қа­м­раб ола­ди­ган пул би­лан ҳи­собла­на­ди­ган хавфнинг миқ­до­ри (бир йи­л­га 2000 долл.) биз­га маъ­лум. Шу­нин­г­дек, IDS ти­зи­ми жо­рий қи­ли­ни­ши на­ти­жа­си­да уш­бу хавф 70% га қисқа­ри­ши ҳам маъ­лум. IDS ти­зи­ми­нинг нар­хи эса 15000 дол­лар­ни таш­кил эта­ди. Дис­конт­лаш став­ка­си­ни АТ бо­зо­ри учун ўр­та­ча

30% қи­либ ола­миз.

Агар жа­д­вал­да акс эт­ти­ри­л­ган рақам­лар асо­си­да ROI кўр­сат­ки­чи­ни ҳи­соб­лаб чиқа­ра­ди­ган бўл­сак, бу ҳо­лат­да биз­га IDS ти­зи­ми­нинг жо­рий қи­ли­ни­ши қўй­ил­ма­лар­дан 39% га кў­проқ бўл­ган иқти­со­дий са­ма­ра бер­га­ни­ни кўра­миз. Уш­бу лой­иҳа­ни ка­пи­тал­нинг қий­ма­ти­ни ҳи­соб­га олган ҳол­да таҳ­лил қил­сак, бу лой­иҳа­га ин­ве­сти­ция ки­ри­тиш са­ма­ра бер­мас­ли­ги­ни би­либ ола­миз, чун­ки NPV миқ­до­ри ман­фий бў­либ чиқа­ди.

Бун­дан та­шқа­ри, ич­ки унум ко­эф­фи­ци­ен­ти­ни (Internal Rate of Return – IRR) ҳам ҳи­соб­лаб чиқа­риш мум­кин. Бу­нинг учун дис­конт­лаш став­ка­си­ни шун­дай­и­ни то­пиш ке­р­ак­ки, ун­да­ги NPV миқ­до­ри нол­га тенг бўл­син. Уш­бу ҳо­лат­да IRR миқ­до­ри 15% тенг бў­ли­ши­ни ку­за­та­миз. Бу рақам за­рар­сиз­лик дис­конт­лан­ган нуқ­та­си­нинг аниқ иқти­со­дий маъ­но­си­га эга. Маз­кур нуқта­да ха­ра­жат­лар­нинг дис­конт­лан­ган оқи­ми да­ро­мад­лар­нинг дис­конт­лан­ган оқи­ми­га тенг бўла­ди. Уш­бу кўр­сат­кич ҳам лой­иҳа­га ма­б­лағ ки­ри­ти­ли­ши­нинг мақ­сад­га му­во­фиқ­ли­ги­ни аниқла­ш­га ёр­дам бе­ра­ди.

Кўриб чиқи­ла­ёт­ган ми­сол­да лой­иҳа­га ин­ве­сти­ци­я­лар­ни ки­ри­тиш мақ­сад­га му­во­фиқ эмас, чун­ки биз IRR миқ­до­ри­ни бе­ри­л­ган дис­конт­лаш став­ка­си­дан (30%) кам­роқ ол­дик.

Маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­ла­ри­ни яра­ти­ш­га ки­ри­ти­л­ган ин­ве­сти­ци­я­лар са­ма­ра­дор­ли­ги­ни баҳо­лаш учун фақат­ги­на кўр­сат­ки­члар­ни аниқлаш етар­ли эмас­ли­ги аниқ. Ал­бат­та, у ёки бу лой­иҳа­нинг амал­га оши­ри­ли­ши би­лан боғ­лиқ бўл­ган хав­флар­ни ҳам ҳи­соб­га олиш за­рур. Улар маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­ла­ри­ни аниқ ет­ка­зув­чи­ла­ри би­лан боғ­лиқ бўл­ган хав­флар ёки жо­рий қи­лиш жа­мо­аси­нинг ком­пе­тент­ли­ги ва та­жри­ба­си­га боғ­лиқ бўл­ган хав­флар бў­ли­ши мум­кин.

Бун­дан та­шқа­ри, олин­ган кўр­сат­ки­члар­нинг се­зув­чан­ли­ги таҳ­ли­ли­ни ўт­ка­зиш ҳам фой­да­ли ҳи­собла­на­ди. Ма­са­лан, кўриб чиқи­л­ган ми­сол­да хавфнинг дастлаб­ки миқ­до­ри 12% га ош­са, бу Npv­нинг му­с­бат миқ­до­ри­ни оли­ш­га ва ROI нинг 8% га ўси­ши­га олиб ке­ла­ди.

Шу­ни ёд­да ту­тиш ке­р­ак­ки, ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги ха­та­ри амал­га оши­ши на­ти­жа­си­да юза­га ке­ла­ди­ган за­рар­нинг бар­ча­си­ни ҳам пул кўри­ни­ши­да ифо­да­лаб бўл­май­ди. Ма­са­лан, ком­па­ни­я­нинг ин­тел­лек­ту­ал мул­ки­га ет­ка­зи­ла­ди­ган зарар бо­зор­да­ги мавқе­ни йўқо­тиш, до­и­мий ва вақтин­ча­лик рақо­бат­бар­до­ш­лик аф­зал­ли­кла­ри­ни йўқо­тиш ёки сав­до мар­ка­си­нинг па­сай­и­ши ка­би оқи­бат­лар­га олиб ке­ли­ши мум­кин. Шу­нинг учун баъ­зи­да ҳат­то ROI ва ТСО кўр­сат­ки­чла­ри ҳи­соб­лаб чиқа­ри­л­ган бўл­са­да, маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­ла­ри­ни яра­тиш тўғри­си­да қа­рор эҳти­мол­ли са­ма­ра­лар­ни си­фат­ли баҳо­лаш асо­си­да қа­бул қи­ли­на­ди.

Ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га ки­ри­ти­ла­ди­ган ин­ве­сти­ци­я­лар­нинг са­ма­ра­дор­ли­ги­ни баҳо­лаш­нинг ҳар қан­дай усу­ли фақат­ги­на ма­те­ма­тик фор­му­ла­лар ва ман­тиқий ам­ал­лар­нинг тў­п­ла­ми ҳи­собла­на­ди, улар­ни тўғри қўл­лаш эса – тўғри асо­сла­ш­га боғ­лиқ. Шу­нинг учун, ин­ве­сти­ци­я­лар­нинг мақ­сад­га му­во­фиқ­ли­ги тўғри­си­да қа­рор­ни қа­бул қи­лиш учун за­рур бўл­ган маъ­лу­мот­нинг си­фа­ти, би­рин­чи нав­бат­да, ҳи­соб-ки­то­блар амал­га оши­ри­ли­ши­да асос бўл­ган дастлаб­ки маъ­лу­мот­лар­га боғ­лиқ бўла­ди. Ҳар қан­дай ҳи­соб­лаш усу­ли­нинг за­иф жойи бў­либ, ай­нан дастлаб­ки маъ­лу­мот­лар­ни тў­плаш ва улар­га иш­лов бе­риш, улар­нинг си­фа­ти ва ҳаққо­ний­ли­ги ҳи­собла­на­ди.

Бун­дан та­шқа­ри, маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш во­си­та­ла­ри­ни яра­тиш­нинг мақ­сад­ла­ри­ни аниқ ту­шу­ниш ва уш­бу мақ­сад­лар­ни қў­юв­чи­нинг қа­рор­лар қа­бул қи­лиш жа­ра­ё­ни­да бе­во­си­та иш­ти­ро­ки ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­га ки­ри­ти­ла­ди­ган ин­ве­сти­ци­я­лар са­ма­ра­дор­ли­ги­ни баҳо­лаш­нинг юқо­ри си­фа­ти ва аниқ­ли­ги­нинг га­ро­ви ҳи­собла­на­ди. Уш­бу ён­да­шув маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш ти­зи­ми, жо­рий қи­либ бў­лин­ган бо­шқа­рув ти­зи­ми­га сунъ­ий қў­шимча бўл­ма­сдан, бал­ки ав­вал бо­ш­да­ноқ ком­па­ни­я­нинг асо­сий биз­нес-жа­ра­ён­ла­ри­ни қўл­лаб-қув­ват­лов­чи энг муҳим ун­сур си­фа­ти­да лой­иҳа­ла­ш­ти­ри­ли­ши­ни ка­фо­лат­лай­ди.

Newspapers in Russian

Newspapers from Uzbekistan

© PressReader. All rights reserved.