8 оши­бок ме­недж­мен­та от­де­ла ИКТ

ICTNEWS - - Содержание | Февраль -

ёпиқ ти­зи­ми­га қў­ши­л­ган ҳо­лат­лар­да иш бе­ра­ди.

Маъ­лу­мот­лар­ни ҳи­мо­я­лаш асо­си­да элек­трон рақам­ни ҳи­соб­лаш, чиқа­риш ва уни бир жуфт те­ги­шли ка­лит­лар би­лан тек­ши­риш жа­ра­ён­ла­ри­нинг ман­тиқи ёта­ди, яъ­ни, фун­да­мен­тал ма­те­ма­тик та­дқиқот­лар­га асо­слан­ган ман­тиқ. Элек­трон рақам­ни фақат ёпиқ ка­лит эга­си ҳи­соб­лаб чиқа­ри­ши мум­кин, ёпиқ ка­лит­га мос бўл­ган очиқ ка­лит эга­си эса уни тек­ши­ри­ши мум­кин.

Шубҳа­сиз, ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­ни таъ­мин­лаш би­лан уш­бу соҳа­нинг му­та­хас­сисла­ри шуғул­ла­ни­ши за­рур, би­роқ давлат ҳо­ки­ми­я­ти ор­ган­ла­ри, ша­кли­дан қатъ­ий на­зар кор­хо­на ва муас­са­са­лар­нинг раҳ­бар­ла­ри уш­бу ма­са­ла­лар­ни эъ­ти­бор мар­ка­зи­да ту­ти­шла­ри ло­зим.

Улар учун қуй­и­да ах­бо­рот хавф­сиз­ли­ги­нинг ком­плекс ти­зи­ми­ни таш­кил қи­лиш­нинг асо­сий функ­ци­о­нал ком­по­нент­ла­ри кел­ти­ри­л­ган: ком­му­ни­ка­ци­он про­то­кол­лар; крип­то­гра­фия во­си­та­ла­ри; ав­то­ри­за­ция ва аутен­ти­фи­ка­ция ме­ха­низмла­ри;

уму­мий фой­да­ла­ниш тар­моқла­ри­дан иш жой­ла­ри­га ки­риш­ни на­зо­рат қи­лиш во­си­та­ла­ри; ви­рус­лар­га қар­ши ком­плекслар; ҳу­жум­лар­ни аниқлаш ва аудит дастур­ла­ри;

фой­да­ла­нув­чи­лар­нинг ки­ри­ши­ни мар­каз­ла­ш­ган ҳол­да на­зо­рат қи­лиш­ни бо­шқа­риш ҳам­да очиқ тармоқлар орқа­ли маъ­лу­мот­лар па­кет­ла­ри ва тур­ли ило­ва­лар­нинг ха­бар­ла­ри би­лан хавф­сиз ал­ма­ши­ну­ви во­си­та­ла­ри.

Интернетда та­клиф эти­л­а­ёт­ган тех­но­ло­ги­я­лар­ни се­кин-аста­лик би­лан стан­дарт­ла­ш­ти­риш жа­ра­ё­ни­дан ўт­ка­за­ёт­ган, асо­сан кўн­гил­ли таш­ки­лот­лар­дан таш­кил то­п­ган, бир қа­тор қў­ми­та­лар ал­лақа­чон мав­жуд. Уш­бу, Ин­тер­нет муҳан­дисла­ри иш­чи гу­руҳи­нинг асо­сий қисми­ни таш­кил қи­лув­чи қў­ми­та­лар (Internet Engineering Task Force, IETF) бир неч­та муҳим про­то­кол­лар­нинг стан­дар­ти­за­ци­я­си­ни ўт­каз­ди­лар, бу би­лан улар­ни Ин­тер­нет­га жо­рий қи­ли­ни­ши­ни тез­ла­ш­тир­ди­лар. TCP/IP ка­би про­то­кол­лар маъ­лу­мот­лар­ни уза­тиш учун, SMTP (Simple Mail Transport Protocol) ва POP (Post Office Protocol) элек­трон поч­та ҳам­да SNMP (Simple Network Management Protocol) тар­моқлар­ни бо­шқа­риш учун жо­рий қи­лин­га­ни – бу Ietf­нинг амал­га ошир­ган саъй-ҳа­ра­кат­ла­ри­нинг бе­во­си­та на­ти­жа­си ҳи­собла­на­ди. Қўл­ла­ни­лаёт­ган ҳи­моя маҳ­су­ли ту­ри ком­па­ни­я­нинг эҳти­ё­жи­га боғ­лиқ бўла­ди.

Интернетда хавф­сиз маъ­лу­мот­лар­ни уза­тиш про­то­кол­ла­ри (SSL, SET, IP v.6) кенг ом­ма­ла­ш­ган. Са­наб ўти­л­ган про­то­кол­лар Интернетда нис­ба­тан яқин вақт ичи­да қим­мат­ли ах­бо­рот­ни ҳи­мо­я­лаш за­ру­ра­ти си­фа­ти­да пай­до бўл­ган ва шу за­ҳо­ти де-фа­кто стан­дарт­ла­ри­га ай­лан­ган. Шу ўрин­да, Ин­тер­нет бир неча ўн йил­лар ав­вал кат­та қий­мат­га эга бўл­ма­ган ил­мий маъ­лу­мот­лар ал­ма­ши­ну­ви учун яра­ти­л­ган­ли­ги­ни эс­ла­тиб ўта­миз.

Ай­ни пайт­да, рес­пуб­ли­кам­из­да ҳо­зир­ча Ин­тер­нет­ни маҳ­фий маъ­лу­мот­лар­ни уза­тиш, иш­лов бе­риш ва сақлаш фа­о­ли­я­ти би­лан боғ­лиқ соҳа­лар­га жо­рий қи­ли­ш­га эҳти­ёт­кор­лик би­лан ён­да­шил­моқ­да. Шу ўрин­да эъ­ти­роф этиш ке­р­ак­ки, элек­трон ти­жо­рат­нинг ри­вож­ла­ни­ши­ни қуй­и­да­ги са­ба­б­лар се­кин­ла­ш­ти­ра­ди:

Элек­трон ти­жо­рат ин­фра­ту­зил­ма­си­нинг мав­жуд эмас­ли­ги ёки се­кин­лик би­лан ри­вож­ла­ни­ши ва ҳа­ри­дор­га маҳ­су­лот­ни ет­ка­зиб бе­риш­нинг (ку­рьер­лик хиз­мат­ла­ри) им­ко­ни мав­жуд эмас­ли­ги, ай­ниқ­са, бо­шқа шаҳар­да жой­ла­ш­ган “элек­трон ма­га­зин” орқа­ли.

Бу соҳа­да­ги давлат қо­нун­чи­лик ама­ли­ё­ти­нинг қо­лоқ­ли­ги, ва оқи­бат­да, элек­трон ша­кл­да ту­зи­л­ган би­тим­лар­нинг ба­жа­ри­ли­ши­га ка­фо­лат­лар­нинг мав­жуд эмас­ли­ги ёки за­и­фли­ги.

Ти­жо­рат­да Ин­тер­нет­дан фой­да­ла­ниш би­лан боғ­лиқ фи­ри­бгар­ли­кар­нинг ри­вож­ла­ни­ши учун объ­ек­тив ва субъ­ек­тив са­ба­б­лар­нинг мав­жуд­ли­ги.

Элек­трон ти­жо­рат лой­иҳа­ла­ри­га пух­та мар­ке­тинг иш­лов бе­рил­мас­ли­ги.

Маҳ­су­лот­лар учун тў­ло­влар­ни амал­га оши­ри­ш­да­ги қий­ин­чи­ли­клар, ху­су­сан, аҳо­ли­нинг ти­жо­рат бан­кла­ри­га ишон­чи мав­жуд эмас­ли­ги.

Шу са­ба­б­ли, рес­пуб­ли­кам­из­да элек­трон ти­жо­рат фақат давлат­нинг иқти­со­дий ҳо­ла­ти яна­да кў­проқ да­ра­жа­да ри­вож­ла­ниб, ан­ча ил­дам­лаб кет­ган ҳол­да­ги­на кенг ри­вож­ла­ни­ши мум­кин.

Newspapers in Russian

Newspapers from Uzbekistan

© PressReader. All rights reserved.