ВіКТОРЫі МАР­ША­ЛА САКАЛОўСКАГА

Belaruskaya Dumka - - ЗМЕСТ -

У невя­лікім скве­ры на ад­зі­най у Гродне пе­ша­ход­най вулі­цы Са­вец­кай уста­ноў­ле­ны сці­п­лы пом­нік Герою Са­вец­ка­га Са­ю­за мар­ша­лу Васі­лю Данілаві­чу Са­ка­лоўс­ка­му. Няг­лед­зячы на яго раз­мяш­ч­энне ў гіста­рыч­най част­цы го­ра­да, ды­с­а­нан­су з тамт­эй­шай ста­ра­даў­няй за­бу­до­вай не ўз­ні­кае. У са­вец­кі час звы­чай­на та­кія ня­кід­кія, ад­літыя ў ме­та­ле, бю­сты зна­ка­мітых люд­зей уста­наўлі­валі на іх ма­лой рад­зі­ме. Але ж да­клад­на вя­до­ма, што на­рад­зіў­ся В. Са­ка­лоўскі зусім не ў го­рад­зе на Нё­мане і на­ват не на тэ­ры­то­рыі Гро­дзен­скай воб­лас­ці…

Гэтая неза­да­ча і па­да­хво­ці­ла нас узяц­ца за вы­свят­ленне іс­ці­ны. і ў по­шу­ках яе мы на­кіра­валі­ся ў Гро­дзен­скі дзяр­жаў­ны гісто­ры­ка-ар­хе­а­ла­гіч­ны му­зей. Але яго су­пра­цоўнікі адра­зу нас ра­с­ча­ра­валі прас­та­той свай­го ад­ка­зу на пас­таў­ле­нае пы­танне: пом­нік мар­ша­лу В. Са­ка­лоўс­ка­му з’явіў­ся ў Гродне ў 1973 год­зе, і ўста­навілі яго тут толь­кі та­му, што го­рад на Нё­мане ака­за­ў­ся на той час блі­ж­эй­шым да род­ных мяс­цін пал­ка­вод­ца буй­ным са­вец­кім на­се­ле­ным пунк­там. На­рад­зіў­ся ж бу­дучы мар­шал у вёс­цы Коз­лікі бы­лой За­блу­даўс­кай во­лас­ці Бе­ла­стоц­ка­га па­ве­та Гро­дзен­скай гу­бер­ні – у жніўні 1945 го­да яна ра­зам са знач­най част­кай тэ­ры­то­рыі ска­са­ва­най та­ды Бе­ла­стоц­кай воб­лас­ці бы­ла пе­ра­дад­зе­на са скла­ду Бе­ла­рус­кай ССР Польш­чы. Ду­ма­ец­ца, што ра­ш­энне аб «пра­піс­цы» пом­ніка В. Са­ка­лоўс­ка­му ў Гродне бы­ло цал­кам апраў­да­ным. Бо ўжо і ў па­чат­ку 1970-х па­ля­кі неад­на­знач­на ставілі­ся да пад­зей Дру­гой су­свет­най вай­ны, звя­за­ных з удзе­лам Чы­рво­най ар­міі ў вы­зва­лен­ні іх краі­ны ад ня­мец­ка­фа­шы­сц­кіх за­хопнікаў. А ця­пер і на­о­гул усё час­цей гучы­ць ін­фар­ма­цыя аб зно­се пом­нікаў, уста­ноў­ле­ных у го­нар са­вец­кіх войск. Та­му мож­на толь­кі зда­га­д­вац­ца, на­коль­кі па­мя­та­ю­ць імя бе­ла­ру­са, Мар­ша­ла Са­вец­ка­га Са­ю­за, на яго ма­лой рад­зі­ме ў Польш­чы, на Бе­ла­сточ­чыне.

Ад­нак зда­га­дак строі­ць не буд­зем. Ку­ды больш праг­ма­тыч­ны­мі нам уяў­ля­юц­ца пры­све­ча­ныя В. Са­ка­лоўс­ка­му мат­э­ры­я­лы экс­пазі­цыі зга­да­най гро­дзен­скай му­зей­най уста­но­вы. Яны не про­ста да­ю­ць маг­чы­мас­ць зра­бі­ць ці­ка­вы экс­курс па ба­га­тым на пад­зеі жыц­ця­пі­се вя­до­ма­га пал­ка­вод­ца, але і са­праў­ды за­хо­плі­ва­ю­ць.

Ма­ла­ды на­стаўнік-се­мі­на­рыст

На­рад­зіў­ся Васіль Данілавіч 21 лі­пе­ня 1897 го­да ў сям’і се­ляні­на-бе­ла­ру­са. Жы­лі Са­ка­лоўскія, як і боль­шас­ць іх ад­на­вяс­коў­цаў, неба­га­та. Ас­ноў­ны фі­нан­са­вы здаб­ы­так ім пры­носі­ла пра­ца на зям­лі. Тым не менш на аду­ка­цыю сы­на ба­ць­кі гро­шай не шка­да­валі, і да­пыт­лі­вы хлап­чук змог скон­чы­ць спа­чат­ку мяс­цо­вую цар­коў­на­прых­од­скую шко­лу, а за­тым у неда­лёкім За­блу­да­ве і двух­клас­ную на­стаўніц­кую. Пас­ля гэ­та­га ён ужо ў якас­ці на­стаўніка вяр­нуў­ся ў род­ныя Коз­лікі і стаў на­ву­ча­ць па­чат­ко­вай гра­ма­це вяс­ко­вую дзят­ву.

Калі па­ча­ла­ся Пер­шая су­свет­ная вай­на, сям’я Са­ка­лоўскіх, ра­ту­ю­чы­ся ад на­сту­па­ю­чых нем­цаў, па­да­ла­ся ў бе­жан­ства. Праў­да, да­лё­ка ўг­лыб Расій­с­кай ім­пе­рыі яны не па­е­халі, спы­нілі­ся ў Пскоўс­кай гу­бер­ні. На но­вым мес­цы жы­ло­ся ня­со­лад­ка, і ба­ць­кі вы­ра­шы­лі ўлад­ка­ва­ць сы­на ў якую-небудзь пе­да­га­гіч­ную ўста­но­ву, дзе б на­вуч­эн­цы зна­ход­зілі­ся на поў­ным ці част­ко­вым дзяр­жаў­ным за­бес­пяч­эн­ні. Васіль су­пра­ць гэ­та­га ні­чо­га не меў, бо вучыц­ца ён лю­біў і ха­цеў. Вы­бар вы­паў на раз­меш­ча­ную ў неда­лёкім го­рад­зе Не­вель та­га­час­най Ві­цеб­скай гу­бер­ні на­стаўніц­кую се­мі­на­рыю, ку­ды юнак і

▲ Пом­нік мар­ша­лу В.Д. Са­ка­лоўс­ка­му ў Гродне

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.