СтАБІЛь­нАСь­Ць - пРАЯвА мАЙСтЭРСтв­А

Belgazeta - - КОМПАНИИ И РЫНКИ - Зь­мі­цер Дры­гай­ла

Пры­ехалі ў гось­ці сяб­ры з Пяр­мі. «Коль­кі тр­э­ба па­мя­ня­ць гро­шай на ва­шыя «зай­чы­кі»?»ка­жу­ць. І на­ват ня­ма ім­п­эту ў со­ты раз рас­па­вя­да­ць люд­зям,

што тых «зай­чы­каў» ня­ма ўжо 20 га­доў. І ў со­ты ж раз гляд­зе­ць на вы­цяг­ну­тыя тва­ры, калі люд­зі да­вед­ва­юц­ца пра курс бе­ла­рус­кай ва­лю­ты да ра­сей­с­кай. Мы са­мі ў тым, па

шчы­рас­ь­ці, ві­на­ва­тыя.

Застоль­кі га­доў увесь сь­вет пры­з­вы­чаіў­ся, што бе­ла­рус­кая эка­но­міка й ва­лю­та ўс­пры­ма­юц­ца як стабіль­нась­ць неста­біль­на­сь­ці. І вось, нар­эш­це, пер­шыя га­ды са­праўд­най ста­біль­на­сь­ці ў эка­но­мі­цы. Гэта яш­чэ ня добра, але ўжо зда­валь­ня­ю­ча. Ко­шты рас­ту­ць, ка­нечне, але яны паў­сюль рас­ту­ць. Калі на штось­ці ко­шты рас­ту­ць моц­на - люд­зі еду­ць на за­ку­пы ў Вар­ша­ву й Віль­ню.

Мі­ну­ла тры га­ды, як ад­бы­ла­ся дэна­мі­на­цыя. Да­ляр па-ра­ней­ша­му каш­туе два руб­лі, эў­ра 2,3 руб­лі, ад­зін ра­сей­скі ру­бель - тры ка­пей­кі. Усім па­даб­а­ец­ца. Імідж бе­ла­рус­кай ва­лю­ты істот­на вы­правіў­ся. За 27 га­доў іс­на­ва­нь­ня на­цы­я­наль­най гра­шо­вай ад­зін­кі гэта са­мы пра­цяг­лы тэр­мін бяз штор­маў і пад­зень­няў. Ніз­кая ін­фля­цыя, у га­да­вым па­ме­ры 5-6%. Нац­банк на­ват дня­мі злад­зіў ад­мыс­ло­вую кан­фэр­эн­цыю пад на­звай «Жы­ць­цё бяз ліш­ніх руб­лёў». Каб так бы­ло пра­цяг­лы час,

тр­э­ба, каб у краіне быў ста­ноўчы пла­цёж­ны ба­ланс. А дзе­ля гэ­та­га - ста­біль­ны экс­парт. А дзе­ля гэ­та­га, у пер­шую чар­гу - кан­кур­эн­та­здоль­ныя вы­твор­чась­ці.

Най­но­ў­шыя тэхна­лё­гіі, доў­гат­эр­мі­но­выя стратэ­гіі, аналіз спа­жы­вец­кіх тэн­д­эн­цы­яў бу­дучы­ні - гэта неаб­ход­ная пра­ца на пэр­спэк­ты­ву. Боль­шась­ць на­ва­цы­яў ука­раніц­ца ў жы­ць­цё праз га­ды. А эка­на­міч­ная стабіль­нась­ць патр­эб­ная ўжо за­раз. Што ра­бі­ць?

Вы­носім па-за дуж­кі пры­ват­ныя прад­пры­ем­ст­вы, якія за­раб­ля­ю­ць гро­шы са­ма­стой­на, без да­па­мо­гі бюд­ж­эту. Гэтыя вы­жы­ву­ць, калі па­кі­ну­ць іх у спа­коі, да­ць за­ра­бі­ць. Гэта азна­чае - мак­сы­маль­на про­стая й праз­ры­стая спла­та па­дат­каў, міні­маль­нае са­цы­яль­нае аб­ця­жар­ва­ньне, пра­вер­кі толь­кі ў вы­пад­ку ві­да­воч­на­га сыг­на­лу, што там ня ўсё ў па­рад­ку.

Заста­ец­ца дзяр­жаў­ны сэк­тар, што даг­этуль вы­раб­ляе амаль 70% ВУП краі­ны і дзе за­ня­тыя дзь­ве тра­ці­ны эка­на­міч­на ак­ты­ў­на­га на­сель­ніцтва. Без пр­эт­эн­зіяў на экс­клюзіў­на­сць вось тры рэц­эп­ты.

Па-пер­шае, скіра­ва­ць ды­р­эк­та­раў на пры­бы­так. Як той ка­заў, ды­р­эк­та­ры му­ся­ць аль­бо змяніц­ца са­мі, аль­бо змяніц­ца на ін­шых. Да­ць ды­р­эк­та­ру пра­ва на па­мыл­ку, калі ён не «сяд­зі­ць на по­пе роў­на», а на­ма­га­ец­ца па­леп­шы­ць пра­дукт, бярэ на ся­бе ад­каз­на­сь­ць за вы­хад на но­выя рын­кі, дае но­вым аль­бо ля­яль­ным па­куп­ні­кам зь­ніж­кі на сваю пра­дук­цыю, каб за­ва­бі­ць кліен­та.

Па-дру­гое, эф­эк­ты­ў­на­сць - вы­ш­эй за ўсё. Та­му ска­ра­ч­э­нь­ні люд­зей, у якіх ня­ма патр­э­бы, непаз­беж­ныя. Та­му му­со­ва тр­э­ба са­чы­ць за рэ­с­ур­са­мі: ва­дой, га­зам, элек­трыч­на­сь­цю, каб не бы­ло пе­ра­рас­хо­ду. Та­му кан­троль якась­ці робіц­ца на ўсіх эта­пах вы­твор­чась­ці, каб па­мен­шы­ць коль­кась­ць бра­ку.

Нар­эш­це, по­шук ін­вэ­с­та­раў. Эўра­пей­скіх, ра­сей­скіх, кітай­скіх, араб­скіх - неі­стот­на. І - зь­ме­на ўласна­сь­ці, то бок пры­ва­ты­за­цыя. Пры­чым гро­шы ад яе - не най­пер­шы чы­нь­нік. Лі­чу, што мож­на пра­да­ва­ць і тан­на, з дыс­кон­там. Га­лоў­нае, каб для но­вых ўлась­нікаў зья­віла­ся рын­ка­вая ма­ты­ва­цыя, бо гэта - іх уласна­сь­ць, не дзяр­жаў­ная. Яны хут­ч­эй укла­дуц­ца ў разві­ць­цё тэхна­лё­гіяў, яны больш шпар­ка па­бя­гу­ць за­свой­ва­ць но­выя рын­кі. А дзяр­жа­ва ат­ры­мае маг­чы­мась­ць за­няц­ца тым, чым яна й мусі­ць зай­мац­ца - ствар­э­нь­нем умо­ваў, а не лі­ней­ным кіра­ва­нь­нем на прад­пры­ем­ствах. Ёс­ць, на­ту­раль­на, і вы­клю­ч­э­нь­ні: стратэ­гіч­ныя на­цы­я­наль­ныя галі­ны (прыкла­дам, калій­ная) і прад­пры­ем­ст­вы вай­с­ко­вай сф­э­ры.

Най­больш знач­ны­мі ры­зы­ка­мі для эка­но­мікі за­ста­юц­ца дзь­ве рэчы: недастат­ко­ва ды­вэр­сы­ка­ва­ны экс­парт (з моц­най пе­ра­ва­гай Ра­сеі над усі­мі астат­ні­мі на­кірун­ка­мі) ды наш увесь­час­ны ад­моў­ны ба­лянс у ганд­лі зь ёй (прыкла­дам за 2018г. - мі­нус $ 10 млрд), а так­са­ма - кр­эдыт­ная ры­зы­ка ў бан­каўскім сэк­та­ры; пе­ра­важ­на непла­ця­жы па кр­эды­тах бан­кам ты­чац­ца прад­пры­ем­стваў пра­мыс­ло­ва­га й агра­пра­мыс­ло­ва­га сэк­та­раў, і пе­ра­важ­на - дзяр­жаў­ных. А та­кія «кар­па­ра­ты­ў­ныя» даў­гі ма­ю­ць тэн­д­эн­цыю на­за­па­ш­вац­ца й пе­рат­ва­рац­ца ў дзяр­жаў­ныя. Так, дзяр­жаў­ныя прад­пры­ем­ст­вы за­бясь­пе­ч­ва­ю­ць за­ня­тась­ць на­сель­ніцтва, вы­кон­ва­ю­чы са­цы­яль­ную функ­цыю, але, калі не па­ча­ць чы­сь­ці­ць неэф­эк­ты­ў­ныя вы­твор­чась­ці, пра­да­ва­ць іх тан­на, а калі не бяру­ць - ад­да­ва­ць бяс­плат­на ахвочым за­няц­ца імі, калі нель­га заха­ва­ць про­філь вы­твор­чась­ці - дык мя­ня­ць яго, мы пра­цяг­нем хад­зі­ць па за­ча­ра­ва­ны ко­ле: прад­пры­ем­ст­вы й люд­зі на іх бу­ду­ць пра­ца­ва­ць, каб пра­ца­ва­ць. А дзяр­жаў­ны доўг буд­зе рась­ці.

Пры кан­цы - два ка­рот­кія ды­я­лё­гі. Пер­шы. «Ха­чу зда­ць 100 да­ля­раў». - «На бе­ла­рус­кія мя­ня­ем?» Гэта - ты­по­вы ды­я­лёг у якой-коль­век ка­се яко­га-коль­век бан­ку краі­ны. Касір­кі ма­са­ва не ўс­пры­ма­ю­ць сло­ва «ру­бель» як азна­ч­э­ньне бе­ла­рус­кай ва­лю­ты. Та­кая са­бе са­рам­лі­вая ка­ляніяль­на­сь­ць.

Дру­гі. «У які ко­шт трус­кал­кі?» - «Два пя­цьд­зя­сят». – «Вы што, звар’яце­лі? Гэта ж двац­ца­ць пя­ць ты­ся­чаў! І эта ў сэ­зон?» Так­са­ма ты­по­вая раз­мо­ва, пры­чым неза­леж­на ад ўз­рос­ту люд­зей. Па­куль мы яш­чэ не паз­бавілі­ся ну­лёў у га­ла­ве. І пад­сьвя­до­ма шу­ка­ем ўнут­ры ся­бе «ста­біль­на­сь­ці», пе­рак­ла­да­ю­чы сёнь­няш­нія цэ­ны на тыя, што бы­лі тры га­ды та­му, пра­вод­зячы та­кі са­бе акт звер­кі. Пе­ра­весь­ці стабіль­нась­ць з мі­ну­ла­га ў сёнь­няш­ні дзень, каб не бы­ло патр­э­бы ўз­га­д­ва­ць мі­льё­ны трох­га­до­вай даўні­ны, мо­жа толь­кі стабіль­нась­ць разь­ві­ць­ця (мо­жам спрась­ці­ць яе да ро­сту па­куп­ніц­кай здоль­на­сь­ці). А гэта ўжо не толь­кі гра­шо­ва-кр­эдыт­ная паліты­ка, але й мак­ра­э­ка­на­міч­ная, бюд­ж­эт­на-па­дат­ко­вая, пра­мыс­ло­вая, ін­вэ­с­ты­цый­ная. Ні­бы­та ўсё робіц­ца. А ўсё ад­но неў­за­ра­нае по­ле.

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.