Бе­ларУсКае - саМае тваЁ?

Belgazeta - - ЭКОНОМИКА -

Не пі, сь­вінь­ня, мас­коўс­кае гар­эл­кі,

слу­хай та­ту і ма­му, А калі буд­зе кеп­ска, то на­шае,

па­лес­кай, Са­праўд­най са­ма­гон­кі глы­тані (Вік­тар Шал­кевіч, «Не пі, сы­нок...»).

В, пэў­на ж, за­ў­ва­жы­лі, што ў бе­ла­рус­кіх кра­мах ста­ла ві­зу­аль­на больш ра­сей­скіх пра­дук­таў. Мне, праў­да, па­куль не ўда­ец­ца па­ба­чы­ць жы­во­га ча­ла­ве­ка, у яко­га тыя ра­сей­скія пра­дук­ты ля­жалі б у ваз­ку ці на стуж­цы ля ка­сы, а хад­жу я ў кра­му да­волі ча­ста. Але ві­да­воч­на: ра­сей­ская хар­чы (у пер­шую чар­гу ба­ка­лея) за­ў­важ­на па­шы­ры­лі сваю пры­сут­на­сь­ць у бе­ла­рус­кіх хар­чо­вых кра­мах. Са­мо па са­бе яно ня страш­на. Але што гэта азна­чае, і што буд­зе да­лей?

Па-пер­шае, гэта азна­чае кан­салі­да­цыю ў бе­ла­рус­кім ганд­лі, у біз­нэсо­вым яе зна­ч­э­нь­ні, зь­лі­ць­цё некаль­кіх кам­эр­цый­ных кам­паніяў, што зьяў­ля­лі­ся са­ма­стой­ны­мі юры­дыч­ны­мі асо­ба­мі, у ад­зі­ныя вэр­ты­каль­ныя хол­дын­гі з га­лоў­най фір­май ды яе філія­ла­мі. Ін­шы­мі сло­ва­мі, фар­мат ганд­лю ў краіне зь­мяніў­ся - ця­пе­ра­ка ўсім за­праў­ля­ю­ць буй­ныя сэт­кі: «Ев­ро­опт», «Сан­та», «Руб­лев­ский» (па­куль яш­чэ), «Ви­та­люр», «Бел­мар­кет», «Ал­ми», «Со­се­ди», «Ко­ро­на», «Гип­по», «Ко­пил­ка», «Све­то­фор», «Рад­зи­вил­лов­ский», «Доб­ро­ном», «До­маш­ний», Green... Усе, за вы­клю­ч­э­нь­нем апош­ня­га, рус­ка­моў­ныя ў на­звах, і ўсе, за вы­клю­ч­э­нь­нем некаль­кіх кас у «Эўра­оп­тах», спр­эс рус­ка­моў­ныя ў ай­дэн­ты­цы. Хо­ць на­са­мр­эч ра­сей­скіх се­эак ся­род пе­ралі­ча­ных - 20%. Тае бя­ды! Яны так ба­ча­ць. Істот­на тут ін­шае: за­ку­па­ю­ць сэт­кі пра­дук­цыю ў буй­ных пас­таўнікаў буй­ны­мі ж пар­ты­я­мі, разь­мяр­коў­ва­ю­ць праз ля­гі­стыч­ныя цэн­тры. Тут ня­ма мес­ца дроб­на­му біз­нэ­су, калі толь­кі ён не пра­цуе па ўлас­ным поў­ным цы­клі, як John Dory. Ра­сей­скія пас­таўнікі з улі­кам іх аб’ёмаў і коль­кась­ці ганд­лё­вых кро­пак як най­лепш па­су­ю­ць буй­ным ганд­лё­вым сэт­кам.

Больш істот­нае - яны, сэт­кі, за аба­ра­чаль­на­сь­ць, то бок за хут­кія аба­ро­ты: пас­таўка, про­даж, вы­руч­ка, із­ноў пас­таўка... каб на пры­лаў­ках ні­чо­га не за­лёж­ва­ла­ся. Як хто з пас­таўнікаў пра­па­нуе ні­ж­эй­шы ко­шт за ад­зін­ку та­ва­ру й най­хут­ч­эй­шы разь­лік, той на палі­цы ў кра­мах і патра­пі­ць. І вось тут - па-дру­гое: ра­сей­скія вы­твор­цы пры да­па­мо­зе дзяр­жа­вы істот­на па­вя­лічы­лі свае ма­гут­на­сь­ці пась­ля 2014г., калі па­ча­ла­ся «вай­на санк­цы­яў» і Ра­сея за­ба­рані­ла ўвоз хар­чо­вай пра­дук­цыі з шэра­гу краі­наў. І калі ра­ней РФ бы­ла па шмат якіх па­зы­цы­ях ім­парт­эрам хар­ча­ва­нь­ня, то за­раз ста­ла­ся буй­ным экс­парт­эрам па баль­шы­ні па­зы­цы­яў. У Ра­сеі пе­ра­вы­твор­чась­ць, і ця­пер там шу­ка­ю­ць рын­кі збы­ту. І, каб зай­сь­ці на но­выя рын­кі, га­то­выя дэм­пін­га­ва­ць і пра­па­ноў­ва­ць ўмо­вы рэалі­за­цыі лед­зь­ве не па са­бе­кош­це. А на­шыя люд­зі, як вя­до­ма, у баль­шы­ні вы­пад­каў, абі­ра­ю­чы па­між на­шым і та­нь­ней­шым, абяру­ць апош­няе, неза­леж­на ад та­го, дзе яно зроб­ле­нае.

Па-тр­эцяе, у сэт­ках ёсь­ць пр­эміі ад пас­таўнікаў за мес­ца на палі­цы. Вя­до­ма ж, што ча­ла­ве­чае во­ка най­лепш ўс­пры­мае тр­эц­юю-ча­ць­вер­тую палі­цу (на ўз­роўні ва­ч­эй) і з пра­ва­га бо­ку. Плюс мес­цы ка­ля ўва­х­о­ду, ка­ля кас, буй­ней­шыя цэт­лікі з ко­шта­мі, аран­жа­выя й чы­рво­ныя цэт­лікі з на­звай «вы­гад­на» і г.д. Усё гэта - плат­ныя оп­цыі для вы­твор­цаў, і на гэтыя оп­цыі чар­га.

І яш­чэ ад­но - па-ча­ць­вер­тае: на­шая на­цы­я­наль­ная ры­са - са­мазь­бі­ць­цё. Ці шмат доб­рыя бе­ла­ру­сы ка­жу­ць ухваль­на пра якась­ць на­ша­га ўся­го? Па­да­з­раю, што зр­эд­ку, а то й ніколі. У пра­дук­то­вым ко­шы­ку гэтая акаліч­на­сь­ць вы­яў­ля­ец­ца, бы­вае, у дзіў­ным на пер­шы по­гляд вы­ба­ры: «Абы-якое, абы ня на­шае». У гэтым рэчыш­чы па­кры­се што-ні­што мя­ня­ец­ца, але вель­мі ма­руд­на, і, як ні дзіў­на, «лёд кра­нуў­ся» пась­ля ма­са­вых кам­плім­эн­таў якась­ці бе­ла­рус­кай

Ня­хай жы­ць­цё ня раз мяне ду­шы­ла

і тап­та­ла,

Ня­хай у мор­ду лез ма­лы і вель­кі гнюс, Я пом­ню сло­вы, што калісь­ці мне ка­за­лі

та­та і ма­ма:

Я вып’ю са­ма­гон­кі, я зьем ка­ва­лак са­ла, І зноў я - ча­ла­век, я - бе­ла­рус!

(Вік­тар Шал­кевіч).

пра­дук­цыі ад за­меж­ных, пе­ра­важ­на ра­сей­скіх па­куп­нікоў.

Та­кім чы­нам, ма­на­полія ганд­лё­вых сэтак, вя­лікія аб’ёмы вы­твор­чась­ці ў РФ, мэр­чан­дай­зінг, непа­ва­га да свай­го.

Што ж ра­бі­ць? Па-пер­шае, не пе­рай­мац­ца. Бо гэта рух у два ба­кі: у Ра­сеі за­раз больш за ты­ся­чу кра­маў пад на­звай «Бе­ла­рус­кія пра­дук­ты» («Бе­ла­рус­кі фэрм­эр» ды інш.), якія па­зы­цы­я­ну­ю­ць ся­бе як кра­мы з вы­ключ­на бе­ла­рус­кім асар­тым­эн­там. І ка­ры­ста­юц­ца вя­лі­кай па­пу­ляр­на­сь­цю. На­са­мр­эч пад вы­гля­дам бе­ла­рус­ка­га там чась­ця­ком збы­ва­ец­ца ра­сей­с­кае, але баль­шы­ня з асар­тым­энт­на­га пе­раліку - на­шае вы­твор­чась­ці. Коль­кась­ць та­кіх кра­маў ужо не рась­це, але па­куль і ад­міністра­ты­ў­на не ска­ра­ча­ец­ца.

Па-дру­гое, ба­рані­ць сваё. А ме­навіта: за­ба­ра­ня­ць дэм­пінг, за­па­волі­ць экс­пан­сыю ра­сей­скіх ганд­лё­вых сэтак. Аб­ме­жа­ва­ць ім­парт та­ва­раў ад­нае ца­на­вой катэ­го­рыі зь бе­ла­рус­кі­мі, калі бе­ла­рус­ка­га ба­га­та ды ад роз­ных вы­твор­цаў. Ка­жа­це, мыт­ны зьвяз, Са­юз­ная дзяр­жа­ва? Ну, у Ра­сеі да гэ­та­га ста­вяц­ца больш спа­кой­на і пры патр­э­бе про­ста пе­ра­кры­ва­ю­ць бе­ла­рус­кі кранік зь пі­вам, гар­эл­кай, з аўто­бу­са­мі-тра­лей­бу­са­мі, гру­за­ві­ка­мі, шмат­лікі­мі вы­твор­ца­мі хар­чоў. На ўз­роўні суб’ек­ту фэд­эра­цыі да­з­ва­ля­ю­ць пра­біц­ца ў ганд­лё­выя сэт­кі толь­кі ад­на­му бе­ла­рус­ка­му вы­твор­цы зь дзе­ся­ці, што па­далі за­яўкі.

Па-тр­эцяе, разь­ліч­ва­ць сі­лы ды ўліч­ва­ць аб­ставі­ны. Так, ма­шта­бы несу­пас­таў­ныя. Агра­пра­мыс­ло­вы хол­дынг «Міра­торг», прыкла­дам, што зай­мае пер­шае мес­ца ў РФ па ўла­даль­ні­ках сель­гас­зем­ляў, мае пад кіраўніцтв­ам 1 млн га. Вы­руч­ка ў 2018г. 116 млрд руб­лёў (блі­зу $2 млрд). Шу­ка­ць рын­кі збы­ту. На­ня­ць доб­рых мар­ке­то­ля­гаў, якія б здо­лелі пры­го­жа ўпа­ка­ва­ць, грун­тоў­на вы­вучы­ць аўды­то­рыю, пра­па­на­ва­ць вірус­ную ка­муніка­цыю (мас­ко­ты, слё­га­ны й г.д.), згу­ля­ць на ад­мет­на­сь­цях (прыклад «Цу­доў­най цу­кер­ні» ці «Ста­ро­га Мен­ску», якія разь­бі­ра­ю­ць у кра­мах най­перш). Пра­цяг­ну­ць зга­ры ак­цыі за­ахвоч­ва­нь­ня на­бы­ва­ць на­шае, кштал­ту «Бе­ларускае - самае маё».

Ну й нар­эш­це - бра­ць якась­цю. Ска­за­ць прась­цей, чым зра­бі­ць. Але калі вы­твор­ца пля­нуе не бан­кру­та­ва­ць, а разь­ві­вац­ца і не зь­ля­це­ць на Марс, а па-ра­ней­ша­му ме­ць бе­ла­рус­кую юры­с­дык­цыю, бу­да­ва­ць тра­ды­цыі ды ўсё та­кое, дык, ма­бы­ць, ле­пей вы­да­тка­ва­ць крыш­ку больш на пе­ра­аб­ста­ля­ва­ньне ды зволь­ні­ць пра­цоў­ных, што не ад­па­вя­да­ю­ць уз­роў­ню? Усё - дзе­ля эф­эк­ты­ў­на­сь­ці. І та­ды мы ўсе ра­зам да­мо ра­ды ро­сту ім­пар­ту ў хар­чо­вых кра­мах. Хо­ць сам па са­бе ім­парт зусім ня страш­на.

Да­вед­ка «БелГа­зе­ты». Аб’ём несы­равін­на­га й неэнэр­ге­тыч­на­га экс­пар­ту з РФ агу­лам у 2018г. склаў $50 млрд. Бе­ла­русь ува­х­од­зі­ць у сь­піс клю­ча­вых ім­парт­эраў ра­сей­с­кай вы­твор­чась­ці ў па­зы­цы­ях ста­ле­пра­ка­ту, па­пе­ры й кар­до­ну, палі­ме­раў, лег­кавікоў, га­то­ва­га хар­ча­ва­нь­ня. За 7 ме­ся­цаў 2019г. аб’ём ра­сей­ска­га несы­равін­на­га й неэнэр­ге­тыч­на­га экс­пар­ту ў Бе­ла­русь склаў $5 млрд 807 млн, гэта 7,3% уся­го ра­сей­ска­га несы­равін­на­га й неэнэр­ге­тыч­на­га экс­пар­ту, і гэта тр­эці ра­док пась­ля Кітаю (9,2%) і Ка­зах­ста­ну (8,3%), пры­рост у па­раў­на­нь­ні з тым са­мым пэ­ры­я­дам мі­ну­ла­га го­ду 122 млн дал. Ра­сея ас­ноў­ны ганд­лё­вы парт­нэр Бе­ла­русі, на яе до­лю ў пер­шым паў­год­зьд­зі 2019г. прый­ш­ло­ся 40,3% экс­пар­ту і 55,6% ім­пар­ту. Ганд­лё­вы ба­лянс па­між РБ і РФ ад па­чат­ку ста­ты­стыч­ных дась­лед­ва­нь­няў ад­моў­ны для Бе­ла­русі. У 200003гг. - ад мі­нус $1,5 да мі­нус $2,5 млрд, у 2004-06гг. - ад мі­нус $5 да мі­нус $6 млрд, у 2007-12гг. - ад мі­нус $8,5 да мі­нус $13 млрд, у 2013-18гг. - ад мі­нус $5,2 да мі­нус $9,6 млрд, за 9 ме­ся­цаў 2019г. - амаль мі­нус $5,94 млрд.

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.