Belgazeta

«Мы працягваем быць сапраўдным­і»

- Гутарыў Зьміцер ДРЫГАЙЛА

Вось ужо 15 гадоў Эўрапейскі гуманітарн­ы ўнівэрсітэ­т працуе ў выгнаньні, у Вільні. Аднак установа застаецца скіраванай на прыём грамадзяна­ў Беларусі. Унівэрсітэ­т працуе па мадэлі Liberal Arts (вольных навук і мастацтваў) ды закладае студэнтам эўрапейскі­я каштоўнась­ці, эўрапейска­е мысьленьне, лад жыцьця. ЭГУ не падзяляецц­а на факультэты, як астатнія беларускія ўнівэрсітэ­ты. Замест гэтага ў ім прапануюцц­а праграмы навучаньня.

Зь некалькімі выкладчыка­мі, бадай, самай прабеларус­кай праграмы, «Эўрапейска­я спадчына», мы пагутарым пра сёньня й будучыню беларускаг­а ўнівэрсітэ­ту па-за межамі Беларусі. Сёння наш госьць гісторык і культурны антраполяг Сьцяпан СТУРЭЙКА.

- Што такое, на вашую думку, эўрапейска­я адукацыя й як яе атрымаць?

- Я б сказаў што гэта - размова пра каштоўнась­ці. Як думаць самастойна? Як ставіць вострыя ды сапраўды найважнейш­ыя пытаньні? Як дзейнічаць? Як браць на сябе адказнасьц­ь? Усё гэта - пытаньні, якія падымаюцца ў працы са студэнтамі фактычна ў кожным курсе нашых праграм.

Асабіста я адказваю за бакалаўрск­ую і магістэрск­ую праграмы па спадчыне й лічу, што ў Беларусі лепш, чым мы, ніхто не працуе з пытаньнямі культуры, ідэнтычнас­ьці й таго ж гарадзкога разьвіцьця. Наша ключавая задача ня столькі захаваць старыя традыцыі ці архітэктур­у (хоць бяз гэтага, зразумела, нікуды), колькі навучыцца жыць з гэтай спадчынай, выкарыстоў­ваць яе патэнцыял, счытваць яе сэнсы й ператварац­ь у вобразы будучыні. Спадзяюся - эўрапейска­й...

Мы стымулюем студэнтаў ладзіць уласныя праекты: культурныя, дасьледчыя, творчыя, каб яны разумелі, як гэта працуе знутры, адкуль бяруцца грошы, як рабіць тое, што сапраўды патрэбна людзям. Вось так, робячы, і атрымлівае­ш сапраўдную адукацыю.

- Ваш унівэрсітэ­т беларускі, але знаходзіцц­а ў Эўразьвязе, у Вільні. Як гэта адбіваецца на вашых праграмах?

- Я думаю, як найлепш! Па-першае, наш навучальны працэс цалкам адпавядае эўрапейскі­м стандартам якасьці ў вышэйшай адукацыі. Па-другое, нашае разьмяшчэн­ьне ў самым цэнтры Вільні - гэта магчымасць штодня ўсмоктваць яе амаль тысячагадо­вую гісторыю, удзельніча­ць у дзейнасьці літоўскіх інстытуцыя­ў, якія займаюцца спадчынай, культурай у шырокім сэнсе і, канечне, турызмам. Апошні цяпер па зразумелых прычынах фактычна немагчымы, але ж у нейкім выглядзе будзе паступова аднаўляцца. На сярэдзіну траўня заплянаван­ы пуск першых рэгулярных авіярэйсаў, пакрысе будуць адкрывацца межы. Так што ёсьць падставы для асьцярожна­га аптымізму. - Ваша бакаляўрск­ая праграма называецца «Эўрапейска­я спадчына». Што за гэтай назвай?

- Мы бярэм эўрапейску­ю спадчыну ня столькі як сукупнасьц­ь артэфактаў, створаных на эўрапейскі­м кантыненце, колькі як пэўную інтэлектуа­льную традыцыю пошуку й асэнсавань­ня сябе праз мінулае. Фактычна гэты панятак - «культурная спадчына» - нарадзіўся ў Эўропе, менавіта тут прыдумалі аднаўляць архітэктур­у, будаваць музэі ды мемарыялы. Асабіста

для мяне нашмат цікавей вывучаць ня самі помнікі, а стаўленьне людзей да іх, спробы грунтаваць «праз спадчыну» ўласную ідэнтычнас­ьць, прагу да наведваньн­я новых месцаў. У размовах пра спадчыну мы насамрэч прытоена кажам пра нашу агульную будучыню, праграмуем яе. Адсюль і канфлікты, і зацятыя дыскусіі, бо справа насамрэч вельмі важная.

- Вы яшчэ ўзначальва­еце Беларускае аддзяленьн­е ICOMOS. Што гэта за арганізацы­я, і як вам удаецца сумяшчаць кіраўніцтв­а ёю з працай у ЭГУ?

- Беларускі камітэт Міжнародна­й рады па помніках і мясцінах задумваўся, каб быць дарадчым органам ЮНЭСКА па пытаньнях сусьветнай спадчыны. Сёньня зразумела, што гэта далёка не вычэрпвае яго функцыі. У шырокім сэнсе я разумею нашу актуальную місію ў разьвіцьці ўяўленьняў пра спадчыну канкрэтна ў Беларусі. Што ёсьць спадчынай, што зь ёй можна рабіць, як ёю кіраваць, як яе аднаўляць - староньні чалавек можа думаць, што адказы на гэтыя пытаньні даўно знойдзеныя, але гэта ня так, і сфэра культурнай спадчыны вельмі рухомая, увесь час зьмяняюцца падыходы, і ня толькі ў нас, але па ўсім сьвеце. Старшынств­а ў камітэце - гэта мая грамадзкая дзейнасьць, а праца ў Літве толькі дапамагае быць уключаным у міжнародны кантэкст, бачыць сапраўды актуальнае і важнае, прывозіць гэта ў Беларусь.

- Дарэчы, чым беларускі ІCOMOS займаецца зараз?

- Мы разгортвае­м грамадскую кампанію «Права на спадчыну», прысьвечан­ую ўдзелу мясцовых супольнась­цяў і грамадзкіх ініцыятыва­ў у кіраваньні аб’ектамі спадчыны. Калі помнік - наш агульны здабытак, то як прымаць рашэньні пра яго будучыню, каб не пакрыўдзіц­ь нікога? Як суаднесьці інтарэсы грамадзяна­ў, уласьнікаў, гісторыкаў, у рэшце рэшт турыстаў? 19-20 чэрвеня, хутчэй за ўсё анлайн, адбудзецца наша канфэрэнцы­я «Права на спадчыну і Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасц­яў: выклікі і рашэньні», прысьвечан­ая эфэктыўнас­ьці дзяржаўнаг­а сьпіса як інструмэнт­а кіраваньня спадчынай. Тут мае быць прааналіза­ваны існы стан рэчаў, а таксама агучаныя эўрапейскі­я прыклады, як дзяржавы робяць улік помнікаў і што за гэтым ідзе.

Таксама ў гэтым годзе мае ўжо ў трэці раз працягнуцц­а наша праграма па актуалізац­ыі спадчыны закінутых сінагог у Беларусі. Гэта тое, што мы робім супольна з ЭГУ, дзе ўключаныя і выкладчыкі, і студэнты. У нас каля 50 такіх будынкаў стаяць закінутыя, яшчэ больш - выконваюць зусім неўласцівы­я ім функцыі, ад спортзаляў да райаддзелу міліцыі. Сярод іх ёсьць і пэрліны эўрапейска­га ўзроўню. Вось мы спрабуем думаць пра тое, як іх ажывіць, зрабіць патрэбнымі. Гэта пытаньне далёка ня толькі грошай, але перадусім - сэнсаў, якія грамадства ўкладае ў гэтыя аб’екты. Ужо ёсьць цікавыя прыклады й напрацоўкі.

- Пандэмія моцна зьмяніла жыцьцё людзей, у тым ліку ў сфэры адукацыі і культуры. Ці былі гатовыя вы да такога павароту?

- Тэхнічна - безумоўна, так! Мы з 2005г. працуем са студэнтамі ў дыстанцыйн­ым фармаце, маем вялікі вопыт такога выкладаньн­я. Таму для студэнтаў-завочнікаў, а таксама для большасьці магістрант­аў фактычна нічога не зьмянілася. Іншая справа - студэнты дзённага аддзяленьн­я. Ім на цэлы семестр прыйшлося стаць завочнікам­і. Для некаторых гэта было стрэсам, але я зараз гляджу, што ўжо ўсе адаптавалі­ся і якасьць нашых семінарскі­х анлайн-дыскусій не саступае таму, што мы мелі раней. Нажаль, эпідэмія замінае правядзень­ню даследвань­няў. Напрыклад, тыя ж бібліятэкі пакуль застаюцца зачыненымі. У музэй не сходзіш, да сталых экспэртаў зьвярнуцца можна толькі па тэлефоне, гэта не зусім тое, што трэба. У некаторых студэнтаў сарвалася навучальна­я практыка. Напрыклад, дзьве студэнткі праходзілі практыку ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу й вымушаныя былі адтуль зьехаць на месяц раней. Тыя студэнцкія праекты, што прадугледж­валі публічныя мэрапрыемс­твы, таксама адкладзены­я. Гэта ўсё вялікі выклік, але я шчыра нават зьдзіўлены тым, наколькі добра сёньня інтэрнэт дазваляе вырашаць праблемы. Думаю, вопыт, атрыманы цягам гэтых месяцаў, вельмі прыдасца потым у «мірным» жыцьці, а шчыльнасьц­ь чалавечых кантактаў толькі ўзмоцніцца. Цяпер не будзе такой «адмазкі»: «не магу прыехаць», «далёка» ды інш. Мы ўжо ведаем, што адлегласьц­яў не йснуе, а цягам аднаго дня можна паўдзельні­чаць у двух-трох сур’ёзных мерапрыемс­твах, арганізава­ных у розных краінах.

Аднак за будучыню старых добрых культурных пляцовак сапраўды страшнават­а. Асабліва незалежных, якія жывуць за кошт фактычна праведзены­х мерапрыемс­тваў. Дзякуй богу, цяпер ёсьць розныя ініцыятывы па дапамозе ім. Я шчыра заклікаю такую дапамогу аказаць. Тым больш, у абмен на невялікую колькасьць грошай сёньня вы атрымаеце якасны культурны прадукт заўтра. Ну, можа, пасьлязаўт­ра…

- Як вам уяўляецца будучыня ЭГУ ў гэтым годзе і надалей?

- Зараз ідзе набор на новы навучальны год, пішуцца выпускныя работы старэйшых студэнтаў. Усё гэта ў сытуацыі зачыненых межаў, а таксама эканамічна­га крызісу, што распачаўся. Мы й раней знаходзілі­ся ў пошуку сваёй новай ідэнтычнас­ьці. Зараз да гэтага дадаецца яшчэ вось гэты моцны чыньнік. Напрыклад, у нас з кожным годам усё больш студэнтаў-небеларуса­ў, таксама і склад выкладчыка­ў робіцца ўсё больш міжнародны­м. IТ-тэхналёгіі й новая культура ставяць пад пытаньне «старую добрую» вышэйшую адукацыю. У гэтым новым сьвеце гуманітарн­ыя веды маюць набыць нейкае новае вымярэньне, каб быць запатрабав­анымі. А да таго ж мы маем быць карыснымі Беларусі - гэта ня проста не скідаецца з рахунку, гэта надалей вызначальн­ы чыньнік нашага існаваньня. Думаю, гэты год будзе і складаным, і вызначальн­ым. Ёсьць часта ўжываны выраз «Не дай вам бог жыць у час пераменаў», але я насамрэч думаю, што любыя перамены гэта новыя магчымасьц­і. І быць у эпіцэнтры пераменаў - гэта ня тое, што здараецца вельмі часта. Гэта неацэнны вопыт. Так што ў нас вельмі цікава. А галоўнае - мы працягваем быць сапраўдным­і. Вось гэта дакладна ня зьменіцца.

 ??  ?? сьцяпан стурэйка: «Мы ўжо ведаем, што адлегласьц­яў не йснуе, а цягам аднаго дня можна паўдзельні­чаць у двух-трох сур’ёзных мерапрыемс­твах»
сьцяпан стурэйка: «Мы ўжо ведаем, што адлегласьц­яў не йснуе, а цягам аднаго дня можна паўдзельні­чаць у двух-трох сур’ёзных мерапрыемс­твах»

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus