«Мы пра­ця­г­ва­ем бы­ць са­праўд­ны­мі»

Belgazeta - - ОБЩЕСТВО - Гу­та­рыў Зь­мі­цер ДРЫГАЙЛА

Вось ужо 15 га­доў Эўра­пей­скі гу­манітар­ны ўні­вэр­сіт­эт пра­цуе ў вы­гна­нь­ні, у Віль­ні. Ад­нак уста­но­ва за­ста­ец­ца скіра­ва­най на пры­ём гра­мад­зя­наў Бе­ла­русі. Уні­вэр­сіт­эт пра­цуе па ма­д­элі Liberal Arts (воль­ных навук і ма­стацтваў) ды за­кла­дае студ­эн­там эўра­пей­скія каш­тоў­на­сь­ці, эўра­пей­с­кае мысь­леньне, лад жы­ць­ця. ЭГУ не пад­зя­ля­ец­ца на фа­культ­эты, як астат­нія бе­ла­рус­кія ўні­вэр­сіт­эты. За­мест гэ­та­га ў ім пра­па­ну­юц­ца пра­гра­мы на­ву­ча­нь­ня.

Зь некаль­кі­мі вы­клад­чы­ка­мі, ба­дай, са­май пра­бе­ла­рус­кай пра­гра­мы, «Эўра­пей­ская спад­чы­на», мы па­гу­та­рым пра сёнь­ня й бу­дучы­ню бе­ла­рус­ка­га ўні­вэр­сіт­эту па-за ме­жа­мі Бе­ла­русі. Сён­ня наш гось­ць гісто­рык і куль­тур­ны ан­тра­по­ляг Сь­ця­пан СТУРЭЙКА.

- Што та­кое, на ва­шую дум­ку, эўра­пей­ская аду­ка­цыя й як яе ат­ры­ма­ць?

- Я б ска­заў што гэта - размова пра каш­тоў­на­сь­ці. Як ду­ма­ць са­ма­стой­на? Як ставі­ць вост­рыя ды са­праў­ды най­важ­ней­шыя пы­та­нь­ні? Як дзей­ні­ча­ць? Як бра­ць на ся­бе ад­каз­на­сь­ць? Усё гэта - пы­та­нь­ні, якія па­ды­ма­юц­ца ў пра­цы са студ­эн­та­мі фак­тыч­на ў кож­ным кур­се на­шых пра­грам.

Аса­бі­ста я ад­каз­ваю за ба­ка­лаўр­скую і ма­гіст­эр­скую пра­гра­мы па спад­чыне й лі­чу, што ў Бе­ла­русі лепш, чым мы, ніх­то не пра­цуе з пы­та­нь­ня­мі куль­ту­ры, ід­эн­тыч­на­сь­ці й та­го ж га­радзко­га разь­ві­ць­ця. На­ша клю­ча­вая за­да­ча ня столь­кі заха­ва­ць ста­рыя тра­ды­цыі ці ар­хіт­эк­ту­ру (хо­ць бяз гэ­та­га, зра­зу­ме­ла, ніку­ды), коль­кі на­вучыц­ца жы­ць з гэтай спад­чы­най, вы­ка­ры­стоў­ва­ць яе пат­эн­цы­ял, счыт­ва­ць яе сэн­сы й пе­рат­ва­ра­ць у во­бра­зы бу­дучы­ні. Спад­зя­ю­ся - эўра­пей­с­кай...

Мы сты­му­лю­ем студ­эн­таў лад­зі­ць улас­ныя пра­ек­ты: куль­тур­ныя, дась­лед­чыя, твор­чыя, каб яны ра­зу­мелі, як гэта пра­цуе знут­ры, ад­куль бяруц­ца гро­шы, як ра­бі­ць тое, што са­праў­ды патр­эб­на люд­зям. Вось так, ро­бячы, і ат­рым­лі­ва­еш са­праўд­ную аду­ка­цыю.

- Ваш уні­вэр­сіт­эт бе­ла­рус­кі, але зна­ход­зіц­ца ў Эўразьвя­зе, у Віль­ні. Як гэта ад­бі­ва­ец­ца на ва­шых пра­гра­мах?

- Я ду­маю, як най­лепш! Па-пер­шае, наш на­ву­чаль­ны пра­ц­эс цал­кам ад­па­вя­дае эўра­пей­скім стан­дар­там якась­ці ў вы­ш­эй­шай аду­ка­цыі. Па-дру­гое, на­шае разь­мяш­ч­э­ньне ў са­мым цэн­тры Віль­ні - гэта маг­чы­мас­ць штод­ня ўсм­окт­ва­ць яе амаль ты­ся­ча­га­до­вую гісто­рыю, удзель­ні­ча­ць у дзей­на­сь­ці літоўскіх ін­сты­ту­цы­яў, якія зай­ма­юц­ца спад­чы­най, куль­ту­рай у шы­ро­кім сэн­се і, ка­нечне, турыз­мам. Апош­ні ця­пер па зра­зу­ме­лых пры­чы­нах фак­тыч­на немаг­чы­мы, але ж у ней­кім вы­гляд­зе буд­зе пас­ту­по­ва ад­наў­ляц­ца. На сяр­эд­зі­ну траў­ня за­пля­на­ва­ны пуск пер­шых рэ­гу­ляр­ных авіяр­эй­саў, па­кры­се бу­ду­ць ад­кры­вац­ца ме­жы. Так што ёсь­ць пад­ста­вы для ась­ця­рож­на­га ап­ты­міз­му. - Ва­ша ба­ка­ляўр­ская пра­гра­ма на­зы­ва­ец­ца «Эўра­пей­ская спад­чы­на». Што за гэтай на­звай?

- Мы бяр­эм эўра­пей­скую спад­чы­ну ня столь­кі як су­куп­на­сь­ць арт­эфак­таў, ство­ра­ных на эўра­пей­скім кан­ты­нен­це, коль­кі як пэў­ную інт­элек­ту­аль­ную тра­ды­цыю по­шу­ку й ас­эн­са­ва­нь­ня ся­бе праз мі­ну­лае. Фак­тыч­на гэты па­ня­так - «куль­тур­ная спад­чы­на» - на­рад­зіў­ся ў Эўро­пе, ме­навіта тут пры­ду­малі ад­наў­ля­ць ар­хіт­эк­ту­ру, бу­да­ва­ць муз­эі ды ме­ма­ры­я­лы. Аса­бі­ста

для мяне на­шмат ці­ка­вей вы­ву­ча­ць ня са­мі пом­нікі, а стаў­леньне люд­зей да іх, спро­бы грун­та­ва­ць «праз спад­чы­ну» ўлас­ную ід­эн­тыч­на­сь­ць, пра­гу да на­вед­ва­нь­ня но­вых мес­цаў. У раз­мо­вах пра спад­чы­ну мы на­са­мр­эч пры­то­е­на ка­жам пра на­шу агуль­ную бу­дучы­ню, пра­гра­му­ем яе. Ад­сюль і кан­флік­ты, і за­ця­тыя дыс­кусіі, бо спра­ва на­са­мр­эч вель­мі важ­ная.

- Вы яш­чэ ўзна­чаль­ва­е­це Бе­ла­рус­кае аддзя­леньне ICOMOS. Што гэта за ар­гані­за­цыя, і як вам уда­ец­ца су­мяш­ча­ць кіраўніцтв­а ёю з пра­цай у ЭГУ?

- Бе­ла­рус­кі ка­міт­эт Між­на­род­най ра­ды па пом­ні­ках і мяс­ці­нах за­дум­ваў­ся, каб бы­ць да­рад­чым ор­га­нам ЮНЭСКА па пы­та­нь­нях сусь­вет­най спад­чы­ны. Сёнь­ня зра­зу­ме­ла, што гэта да­лё­ка не вы­ч­эрп­вае яго функ­цыі. У шы­ро­кім сэн­се я ра­зу­мею на­шу ак­ту­аль­ную місію ў разь­ві­ць­ці ўяў­лень­няў пра спад­чы­ну кан­кр­эт­на ў Бе­ла­русі. Што ёсь­ць спад­чы­най, што зь ёй мож­на ра­бі­ць, як ёю кіра­ва­ць, як яе ад­наў­ля­ць - ста­ронь­ні ча­ла­век мо­жа ду­ма­ць, што ад­ка­зы на гэтыя пы­та­нь­ні даў­но знойдзе­ныя, але гэта ня так, і сф­э­ра куль­тур­най спад­чы­ны вель­мі ру­хо­мая, увесь час зь­мя­ня­юц­ца па­ды­хо­ды, і ня толь­кі ў нас, але па ўсім сь­ве­це. Стар­шын­ства ў ка­міт­эце - гэта мая гра­мадзкая дзей­на­сь­ць, а пра­ца ў Літве толь­кі да­па­ма­гае бы­ць уклю­ча­ным у між­на­род­ны кант­экст, ба­чы­ць са­праў­ды ак­ту­аль­нае і важ­нае, пры­возі­ць гэта ў Бе­ла­русь.

- Дар­эчы, чым бе­ла­рус­кі ІCOMOS зай­ма­ец­ца за­раз?

- Мы раз­горт­ва­ем гра­мад­скую кам­панію «Пра­ва на спад­чы­ну», пры­сь­ве­ча­ную ўд­зе­лу мяс­цо­вых су­поль­на­сь­цяў і гра­мадзкіх іні­цы­я­ты­ваў у кіра­ва­нь­ні аб’ек­та­мі спад­чы­ны. Калі пом­нік - наш агуль­ны здаб­ы­так, то як пры­ма­ць ра­ш­э­нь­ні пра яго бу­дучы­ню, каб не па­кры­ўд­зі­ць ніко­га? Як су­ад­несь­ці ін­тар­э­сы гра­мад­зя­наў, улась­нікаў, гісто­ры­каў, у рэш­це рэ­шт ту­ры­стаў? 19-20 чэрве­ня, хут­ч­эй за ўсё ан­лайн, ад­буд­зец­ца на­ша кан­фэр­эн­цыя «Пра­ва на спад­чы­ну і Дзяр­жаў­ны сь­піс гісто­ры­ка-куль­тур­ных каш­тоў­на­сцяў: вы­клікі і ра­ш­э­нь­ні», пры­сь­ве­ча­ная эф­эк­ты­ў­на­сь­ці дзяр­жаў­на­га сь­пі­са як ін­струм­эн­та кіра­ва­нь­ня спад­чы­най. Тут мае бы­ць пра­аналі­за­ва­ны іс­ны стан рэ­чаў, а так­са­ма агу­ча­ныя эўра­пей­скія прыкла­ды, як дзяр­жа­вы ро­бя­ць улік пом­нікаў і што за гэтым ід­зе.

Так­са­ма ў гэтым год­зе мае ўжо ў тр­эці раз пра­цяг­нуц­ца на­ша пра­гра­ма па ак­ту­алі­за­цыі спад­чы­ны за­кі­ну­тых сі­на­гог у Бе­ла­русі. Гэта тое, што мы робім су­поль­на з ЭГУ, дзе ўклю­ча­ныя і вы­клад­чы­кі, і студ­эн­ты. У нас ка­ля 50 та­кіх бу­дын­каў ста­я­ць за­кі­ну­тыя, яш­чэ больш - вы­кон­ва­ю­ць зусім неўлас­ці­выя ім функ­цыі, ад спорт­за­ляў да рай­аддзе­лу мілі­цыі. Ся­род іх ёсь­ць і пэр­лі­ны эўра­пей­ска­га ўз­роў­ню. Вось мы спра­бу­ем ду­ма­ць пра тое, як іх ажы­ві­ць, зра­бі­ць патр­эб­ны­мі. Гэта пы­та­ньне да­лё­ка ня толь­кі гро­шай, але пе­ра­дусім - сэн­саў, якія гра­мад­ства ўкла­дае ў гэтыя аб’ек­ты. Ужо ёсь­ць ці­ка­выя прыкла­ды й на­пра­цоўкі.

- Пан­д­эмія моц­на зь­мяні­ла жы­ць­цё люд­зей, у тым ліку ў сф­э­ры аду­ка­цыі і куль­ту­ры. Ці бы­лі га­то­выя вы да та­ко­га па­ва­ро­ту?

- Тэхніч­на - без­умоў­на, так! Мы з 2005г. пра­цу­ем са студ­эн­та­мі ў дыс­тан­цый­ным фар­ма­це, ма­ем вя­лікі во­пыт та­ко­га вы­кла­да­нь­ня. Та­му для студ­эн­таў-за­воч­нікаў, а так­са­ма для боль­шась­ці ма­гістран­таў фак­тыч­на ні­чо­га не зь­мяніла­ся. Ін­шая спра­ва - студ­эн­ты дзён­на­га аддзя­лень­ня. Ім на цэ­лы се­местр прый­ш­ло­ся ста­ць за­воч­ні­ка­мі. Для нека­то­рых гэта бы­ло стр­э­с­ам, але я за­раз гляд­жу, што ўжо ўсе адап­та­валі­ся і якась­ць на­шых се­мі­нар­скіх ан­лайн-дыс­кусій не састу­пае та­му, што мы мелі ра­ней. На­жаль, эпід­эмія за­мі­нае пра­вяд­зень­ню даслед­ва­нь­няў. На­прыклад, тыя ж біб­ліят­экі па­куль за­ста­юц­ца за­чы­не­ны­мі. У муз­эй не сход­зіш, да ста­лых экс­пэр­таў зьвяр­нуц­ца мож­на толь­кі па тэле­фоне, гэта не зусім тое, што тр­э­ба. У нека­то­рых студ­эн­таў сарва­ла­ся на­ву­чаль­ная прак­ты­ка. На­прыклад, дзь­ве студ­энт­кі пра­ход­зілі прак­ты­ку ў Эр­міта­жы ў Санкт-Пе­цяр­бур­гу й вы­му­ша­ныя бы­лі ад­туль зье­ха­ць на ме­сяц ра­ней. Тыя студ­энц­кія пра­ек­ты, што пра­ду­г­ле­дж­валі пуб­ліч­ныя мэ­ра­пры­ем­ст­вы, так­са­ма ад­клад­зе­ныя. Гэта ўсё вя­лікі вы­клік, але я шчы­ра на­ват зьд­зіў­ле­ны тым, на­коль­кі добра сёнь­ня інт­эр­нэт да­з­ва­ляе вы­ра­ша­ць праб­ле­мы. Ду­маю, во­пыт, ат­ры­ма­ны ця­гам гэтых ме­ся­цаў, вель­мі пры­дас­ца по­тым у «мір­ным» жы­ць­ці, а шчыль­на­сь­ць ча­ла­вечых кан­так­таў толь­кі ўз­моц­ніц­ца. Ця­пер не буд­зе та­кой «ад­маз­кі»: «не ма­гу пры­еха­ць», «да­лё­ка» ды інш. Мы ўжо ве­да­ем, што ад­лег­лась­цяў не йс­нуе, а ця­гам ад­на­го дня мож­на паўд­зель­ні­ча­ць у двух-трох сур’ёз­ных ме­ра­пры­ем­ствах, ар­гані­за­ва­ных у роз­ных краі­нах.

Ад­нак за бу­дучы­ню ста­рых доб­рых куль­тур­ных пля­цо­вак са­праў­ды страш­на­ва­та. Асаб­лі­ва неза­леж­ных, якія жы­ву­ць за ко­шт фак­тыч­на пра­вед­зе­ных ме­ра­пры­ем­стваў. Дзя­куй бо­гу, ця­пер ёсь­ць роз­ныя іні­цы­я­ты­вы па да­па­мо­зе ім. Я шчы­ра за­клі­каю та­кую да­па­мо­гу ака­за­ць. Тым больш, у аб­мен на невя­лікую коль­кась­ць гро­шай сёнь­ня вы ат­ры­ма­е­це якас­ны куль­тур­ны пра­дукт за­ўт­ра. Ну, мо­жа, пась­ля­за­ўт­ра…

- Як вам уяў­ля­ец­ца бу­дучы­ня ЭГУ ў гэтым год­зе і на­да­лей?

- За­раз ід­зе на­бор на но­вы на­ву­чаль­ны год, пі­шуц­ца вы­пуск­ныя ра­бо­ты стар­эй­шых студ­эн­таў. Усё гэта ў сы­ту­а­цыі за­чы­не­ных ме­жаў, а так­са­ма эка­на­міч­на­га кры­зі­су, што рас­па­чаў­ся. Мы й ра­ней зна­ход­зілі­ся ў по­шу­ку сва­ёй но­вай ід­эн­тыч­на­сь­ці. За­раз да гэ­та­га да­да­ец­ца яш­чэ вось гэты моц­ны чы­нь­нік. На­прыклад, у нас з кож­ным го­дам усё больш студ­эн­таў-небе­ла­ру­саў, так­са­ма і склад вы­клад­чы­каў робіц­ца ўсё больш між­на­род­ным. IТ-тэхна­лё­гіі й но­вая куль­ту­ра ста­вя­ць пад пы­та­ньне «ста­рую доб­рую» вы­ш­эй­шую аду­ка­цыю. У гэтым но­вым сь­ве­це гу­манітар­ныя ве­ды ма­ю­ць на­бы­ць ней­кае но­вае вы­мя­р­э­ньне, каб бы­ць за­патра­ба­ва­ны­мі. А да та­го ж мы ма­ем бы­ць ка­рыс­ны­мі Бе­ла­русі - гэта ня про­ста не скі­да­ец­ца з ра­хун­ку, гэта на­да­лей вы­зна­чаль­ны чы­нь­нік на­ша­га іс­на­ва­нь­ня. Ду­маю, гэты год буд­зе і скла­да­ным, і вы­зна­чаль­ным. Ёсь­ць ча­ста ўжы­ва­ны вы­раз «Не дай вам бог жы­ць у час пе­ра­ме­наў», але я на­са­мр­эч ду­маю, што лю­быя пе­ра­ме­ны гэта но­выя маг­чы­мась­ці. І бы­ць у эпі­ц­эн­тры пе­ра­ме­наў - гэта ня тое, што зда­ра­ец­ца вель­мі ча­ста. Гэта неа­ц­эн­ны во­пыт. Так што ў нас вель­мі ці­ка­ва. А га­лоў­нае - мы пра­ця­г­ва­ем бы­ць са­праўд­ны­мі. Вось гэта да­клад­на ня зь­меніц­ца.

сь­ця­пан стурэйка: «Мы ўжо ве­да­ем, што ад­лег­лась­цяў не йс­нуе, а ця­гам ад­на­го дня мож­на паўд­зель­ні­ча­ць у двух-трох сур’ёз­ных ме­ра­пры­ем­ствах»

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.