Заўт­ра свят­ку­ем Шчод­ры ве­чар

А ў на­шай ка­зы шэр­с­ць за­ла­тая, Дзе ка­за на­гою — там жы­та ка­пою...

Gomelskaya Pravda - - ПЕРВАЯ СТРАНИЦА - Та­ма­ра КУПРЭВІЧ

Да гэ­та­га свя­та ў Бе­ла­русі за­ў­сё­ды рых­та­валі­ся не горш, чым да Вя­лікад­ня. Два тыд­ні да ста­ро­га Но­ва­га го­да су­пра­ва­д­жалі­ся дзвю­ма куц­ця­мі: по­снай і ба­га­тай. На посную куц­цю ва­ры­лі ка­шу, кам­пот з су­ша­ных яб­лы­каў, рых­та­валі са­ла­ты з ка­пу­сты, бу­ра­коў, грыб­ную поліўку. Стол за­сцілалі се­нам, што сім­валі­за­ва­ла на­ра­дж­энне Хры­ста. На се­на ставілі­ся ўсе пры­га­та­ва­ныя посныя стра­вы, мо­ча­ныя яб­лы­кі, брус­ні­цы і жу­раві­ны. “Ма­роз, ма­роз, ід­зі куц­цю ес­ці!” — гу­калі, сту­ка­ю­чы ў шы­бы.

А на­пяр­э­дад­ні ста­ро­га Но­ва­га го­да поў­ным хо­дам іш­ла пад­рых­тоўка да шчодрай куц­ці. Пад гэты час за­бі­валі пар­сю­коў, ра­білі каў­ба­сы, паль­цам пха­ныя, саль­ці­сон і шмат­лікія ін­шыя мяс­ныя стра­вы. Сквір­ч­э­ла све­жані­на на пат­эль­ні, а з вы­шак даста­валі коп­ча­ны мі­нула­год­ні кум­пяк, па­лянд­ві­цу. Та­лер­кі, на­поў­не­ныя та­кі­мі ста­ра­даўні­мі на­цы­я­наль­ны­мі раз­на­со­ла­мі, бы­лі ўпры­го­жан­нем ста­ла, а па­кой за­паў­няў­ся неза­бы­ў­ным і за­раз во­да­рам! Бе­з­умоў­на, доб­рым да­паў­нен­нем бы­ла шчу­ка фар­шы­ра­ва­ная ці звы­чай­ная сма­жа­ная рач­ная ці азёр­ная рыб­ка. А як жа ж без буль­бя­ных клё­цак з мя­сам, з гры­ба­мі? Яны так­са­ма на­да­валі свя­точ­на­му ста­лу ад­мет­ны ка­ла­рыт.

І вось на­сту­паў ён, шчод­ры ве­чар. Гэта азна­ча­ла, што і ста­рыя, і ма­лыя ўд­зель­ні­чалі ў сво­е­а­саб­лі­вым тэатралі­за­ва­ным дзей­стве. Муж­чы­на ці жан­чы­на пе­ра­апра­налі­ся ў мяд­звед­зя ці ка­зу: вы­ва­роч­валі ка­жух, каб мех на­да­ваў уяў­ленне пра жы­вёлі­ну, на твар апра­налі мас­ку, ча­п­ля­лі ба­ра­ду, бралі ў рукі віл­кі ад пе­чы і ішлі ад ха­ты да ха­ты з пес­ня­мі, жар­та­мі. У на­тоў­пе бы­лі і Ба­ба Яга, роз­ныя вяд­зь­мар­кі з рас­фар­ба­ва­ны­мі тва­ра­мі, жаніх і ня­ве­ста. А ў на­шай ка­зы шэр­с­ць за­ла­тая, Дзе ка­за на­гою —

там жы­та ка­пою, Дзе ка­за топ, топ —

там жы­та сем коп. Дзе ка­за ро­гам —

там жы­та сто­гам, Дзе ка­за ўпа­ла, здох­ла, пра­па­ла. Устань, ко­зань­ка, устань,

рас­хад­зі­ся Па се­му два­ру гас­па­дарска­му. Гас­па­дар ід­зе, каля­ду ня­се…

— ме­навіта гэтую пес­ню спя­валі ў вёс­цы Рэкорд Ло­еўска­га ра­ё­на. І, сту­ка­ю­чы ў дзве­ры чар­го­вай ха­ты, пра­маў­ля­лі: “Шчад­ру­ем, шчад­ру­ем, каў­ба­су чу­ем. Яш­чэ паш­чад­рую, калі дасі дру­гую. Шчад­рынач­ка шчадра­ва­ла, што ты, ба­ба, га­та­ва­ла? Што ва­ры­ла, што пяк­ла, да­вай зра­зу да вак­на”.

Гас­па­дар з гас­пады­няю вы­носілі шчад­роўш­чы­кам і каў­бас­ку, і ін­шыя пры­сма­кі свай­го каляд­на­га за­стол­ля. Бы­ва­ла, што да скна­ры­гас­пады­ні на­тоўп за­гад­зя звяр­таў­ся з па­гро­зай: “Не дасі са­ла, каб ва­ша свін­ня не ўста­ла!” Не ат­ры­моў­ва­ю­чы да­рун­ка, каля­доўш­чы­кі клалі на га­нак штось са сва­ёй сма­ка­ты і на­кіроў­валі­ся да на­ступ­нае ха­ты.

На Пет­ры­каўш­чыне “ка­зу” вад­зілі з вель­мі прак­тыч­най пес­няй: Дзе ка­за ход­зе, там жы­та ро­дзе, Дзе не бы­вае, там вы­ля­гае, Дзе ка­за ро­гам, там жы­та сто­гам, Дзе ка­за хва­стом, там жы­та ку­стом.

А каляд­ныя ва­рож­бы! Дзяў­ча­ты спя­шалі­ся на­бра­ць дроў, пры­носілі ў ха­ту і по­тым лічы­лі, коль­кі ж іх? Калі ліч­ба пар­ная, то буд­зеш у но­вым год­зе з па­раю, за­муж выйдзеш. Каб спаз­на­ць, у які бок скіруе лёс, дзе жы­ве твой суд­жа­ны, кі­далі це­раз ва­ро­ты абу­так: нос ча­равіка ўказ­ваў, ку­ды пойдзеш за­муж. У Буд­зе-Пет­рыц­кай Ло­еўска­га ра­ё­на, каб вы­зна­чы­ць, хто з сябро­вак пер­шай стане ня­ве­стай, рас­кла­д­валі пе­рад кож­най блі­ны і за­пус­калі пе­ў­ня. Чый ён клюне пер­шым, тая і развіта­ец­ца з дзя­воцтвам.

У вёс­ках Азя­ра­ны, Ста­рое Ся­ло Ра­га­чоўска­га ра­ё­на ся­род каля­доўш­чы­каў мож­на бы­ло ўба­чы­ць і та­кіх пер­са­на­жаў, як цы­га­ны. Ха­ракт­эр­на пе­ра­апра­ну­тыя вяс­коў­цы хад­зілі з кар­та­мі, пра­па­на­валі па­ва­ра­жы­ць тым, да ка­го за­ход­зілі. Пад­час гу­ча­ла і вер­сія, што тр­э­ба па­кар­мі­ць немаў­ля, бо... су­сёл­ку згубілі. А калі трап­ля­лі ў ха­ту, гос­ці-цы­га­ны прасілі гар­эл­кі, гро­шай... Ад­мет­най ры­саю каляд­ных пе­сень, за­пі­са­ных у вёс­цы Кур­ганне на Ра­га­чоўш­чыне, з’яў­ля­ец­ца паўтор “свя­ты ве­чар”: А ў са­ду, ў са­ду свя­ча гар­э­ла. Свя­ты ве­чар...

Як за­зна­чае док­тар філа­ла­гіч­ных навук, пра­фе­сар ГДУ імя Ф. Ска­ры­ны Ва­лян­ці­на Но­вак, “каляд­ны фальк­лор­на-эт­на­гра­фіч­ны ком­плекс Ра­га­чоўш­чы­ны быў прад­стаў­ле­ны тра­ды­цый­ны­мі аб­ра­да­мі ва­д­ж­эн­ня ка­зы, ка­бы­лы, хад­ж­эн­ня са “звяз­дой”... З пер­са­на­жам ка­зы ў аб­рад­зе каля­да­ван­ня вяс­коў­цы не толь­кі звяз­валі над­зеі на ба­гац­це і даб­ра­быт, але і шчы­ра ве­ры­лі, што гэтая істо­та вы­кон­вае ма­гіч­ную за­сце­ра­галь­на-ахоў­ную функ­цыю... За каляд­ным ста­лом усе чле­ны сям’і імкнулі­ся як ма­га хут­ч­эй па­вяч­эра­ць, каб вяс­ной хут­ч­эй па­ча­ць і вы­ка­на­ць па­ля­выя ра­бо­ты”.

Так што і мы з ва­мі, на­шчад­кі, ад­чу­ва­ю­чы на­б­лі­ж­энне Шчо­дра­га ве­ча­ра, да­вай­це пры­слу­ха­ем­ся да па­рад сваіх прод­каў: і пес­нюш­чад­роўку прас­пя­ва­ем, і ма­роз у за­стол­ле па­клі­чам, каб ён не ма­розіў ні яч­мень, ні пшані­цу, ні гр­эч­ку, ні ра­са­ду агур­коў... Хай жа буд­зе доб­рым і за­па­мі­наль­ным ваш Шчод­ры ве­чар!

Го-го, ка­за, ка­за шэ­рая

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.