"Грам­ніч­ная свеч­ка"

(з неда­пі­са­най кні­гі)

Ivatsevitski Vesnik - - Творчасць - Алесь ЗАЙ­КА У ШКО­ЛЕ

ЗЕЛЬНіЦА

Коль­кі па­мя­таю, цёт­ка Нас­ця збірае зёл­кі. Люд­зі ка­жу­ць, што яна пе­ра­ня­ла ве­данне моц­на­сці раслі­нак ад сва­ёй ба­булі.

За­хвар­эе ча­ла­век – ід­зе шу­ка­ць ра­ды да яе. І дас­ць, і не ад­ну раслін­ку, а некаль­кі. І на­вучы­ць, што ра­бі­ць, як лячыц­ца. Гро­шай яна не бярэ. Па даб­ра­це сва­ёй. Ка­жа толь­кі: хай Бог да­па­ма­гае.

Вось­мы дзя­ся­так жан­чыне, ад­на ў ха­це: ужо два га­ды, як па­мёр яе Іван. І но­гі ба­ля­ць, то вы­вед­зе ве­ласі­пед, аба­пр­эц­ца на яго ды ід­зе па­ма­лень­ку да рэч­кі, на луг, у лес – ту­ды, дзе рас­ту­ць зёл­кі.

Тры яе дач­кі жы­ву­ць у го­рад­зе. Не­як уба­чы­лі­ся, ка­жу:

– Ехалі б неча­га, цёт­ка Нас­ця, да ка­то­рае жы­ць, цяж­ка ад­ной.

– Клі­чу­ць усе. Не ха­чу. Не зма­гу жы­ць у му­рах. Ста­рое дзе­ра­ва не пры­жы­ва­ец­ца. Тут па­м­ру. Ды каб па­клалі ля май­го Іва­на. Ся­род сваіх люд­зей.

ПРЫЧОСКА

Што­год у кан­цы жніў­ня на­стаўнікі з’язд­жа­юц­ца ў ра­ён на кан­фер­эн­цыю, пры­све­ча­ную па­чат­ку но­ва­га на­ву­чаль­на­га го­да. На сход­зе пад­вод­зя­ць вы­нікі мі­ну­ла­га го­да, ста­вя­ць за­да­чы на на­ступ­ны, ад­зна­ча­ю­ць леп­шых пе­да­го­гаў. На гэтае сур’ёзнае ме­ра­пры­ем­ства за­пра­ша­ю­ць са­мых дастой­ных пе­да­го­гаў. Але не абы­ход­зіла­ся і без кур’ёзаў, без смеш­на­га.

Мы, ка­ле­гі Але­ны Васі­льеў­ны, шчы­ра ўс­це­шы­лі­ся, калі да­ве­далі­ся, што яна буд­зе не про­ста пры­сут­ні­ча­ць на кан­фер­эн­цыі, а ёй ака­за­ны вя­лікі го­нар – яна буд­зе за­ся­да­ць у пр­эзі­ды­уме.

Пяр­э­дад­нем цэ­лы ве­чар яна ра­зам з да­ро­слай дач­кой даста­ва­ла з ша­фы, пе­ра­біра­ла ад­зенне, вы­бі­ра­ю­чы, што апра­ну­ць. Калі з убо­рам вы­зна­чы­лі­ся, дач­ка да ночы ра­бі­ла ма­ці пры­чос­ку. А каб твар­энне дач­чы­ных рук не рас­кі­да­ла­ся, за­ма­ца­валі ва­ла­сы цукро­вым сіро­пам. У той час з-за ад­сут­на­сці ла­ку так ра­білі мно­гія.

…За­ла драў­ля­на­га бу­дын­ку ра­ён­на­га До­ма куль­ту­ры бы­ла пе­ра­поў­не­на. Га­ва­ры­лі­ся пра­мо­вы, уру­чалі­ся ўз­на­га­ро­ды. І Але­на Васі­льеў­на ат­ры­ма­ла Па­хваль­ную гра­ма­ту, і ёй, пры­го­жай, стат­най жан­чыне за­гад­чык РАНа ска­заў цё­плыя, пра­чулыя сло­вы. Яна сяд­зе­ла ў пр­эзі­ды­уме трош­кі ўс­хва­ля­ва­ная, ра­дас­на ўсмі­ха­ла­ся.

Жнівень­скі дзень быў спя­кот­ны. У па­мяш­кан­ні стала душ­на. Па­расчы­ня­лі дзве­ры і вок­ны. Па­цяг­ну­ла вет­ры­кам, па­чаў гу­ля­ць скраз­няк. Во­сы, ха­ле­ра на іх, па­чулі са­лод­кае, знай­шлі шчаслівую на­стаўні­цу, па­чалі круж­ля­ць над пр­эзі­ды­умам… Ад­ма­хвалі­ся ўсе, хто чым мог, – і ра­ён­нае на­чаль­ства, і бед­ная на­стаўні­ца...

СКАРГі

Быў час, калі ананім­ныя лі­сты-скаргі вы­ка­наў­чай ула­дай не раз­гля­далі­ся. З За­пол­ля, ма­ёй род­най вё­скі, анані­мак не пас­ту­па­ла: про­ста ўся­кія на­ра­кан­ні, незда­валь­нен­ні, да­ко­ры пад­пі­свалі­ся маім про­звіш­чам.

Пры­язд­жалі раз­бірац­ца, зна­ход­зілі мяне. Ад пра­вя­ральш­чы­каў да­вед­ваў­ся, на што я скар­джу­ся. Калі ў пісь­ме па- ды­ма­ла­ся важ­нае пы­танне: стан да­рог, пра­ца кра­мы, клу­ба ці лаз­ні – я не ад­маў­ляў­ся ад аўтар­ства. Але бы­лі і па­клё­пы…

Ча­му пад кож­ным лі­стом-скар­гай ста­я­ла маё про­звіш­ча, спы­та­е­це вы? І гэта лёг­ка пат­лу­ма­чы­ць: я быў сель­ко­рам, да­сы­лаў свае до­пі­сы, за­ма­лёўкі, ар­ты­ку­лы ў ра­ён­ную га­зе­ту.

Ад­но мяне за­ў­сё­ды це­шы­ла: усе скаргі бы­лі на­пі­са­ны па-бе­ла­рус­ку…

Яш­чэ ў дзя­цін­стве па­лю­біў кні­гі. Шмат чы­таў. У стар­эй­шых кла­сах да­ве­даў­ся, што літа­ра­ту­ру вы­ву­ча­ю­ць на філа­ла­гіч­ным фа­культ­эце Бр­эсц­ка­га пе­да­га­гіч­на­га ін­сты­ту­та. Ту­ды пас­ля шко­лы і па­даў да­ку­мен­ты. Неў­за­ба­ве стаў на­стаўні­кам бе­ла­рус­кай мо­вы і літа­ра­ту­ры. У шко­ле па­чаў рас­каз­ва­ць дзе­цям пра Сцёп­ку і Ален­ку, Сер­жа і Нас­цеч­ку, Мікол­ку і Са­лаўя, пра “Кам­са­моль­скі білет” і ка­муністаў, якія са сталі. З дня ў дзень. З го­да ў год. Ста­міў­ся. Пра­ца­ва­ць стала неці­ка­ва, гнят­лі­ва. Мае стам­ленне, апа­тыя пе­ра­да­валі­ся, я ад­чу­ваў, дзе­цям. Тр­э­ба бы­ло зваль­няц­ца з ра­бо­ты. Але як яш­чэ за­раб­ля­ць гро­шы, ак­ра­мя шко­лы, я не ве­даў. Пра­ця­г­ваў да­ва­ць уро­кі. Без агень­чы­ка, страсці, вучыў міні­му­му, неаб­ход­на­му, стро­га па пра­гра­ме.

Дзі­вак, ча­сам ма­рыў пра неве­ра­год­нае: каб даз­волілі са­мо­му на­стаўніку скла­да­ць пра­гра­му па літа­ра­ту­ры. Ну, хо­ць бы ў стар­эй­шых кла­сах. Вось та­ды я ажыў бы. А ў школь­ны вы­пуск­ны эк­за­мен па літа­ра­ту­ры за­клас­ці ін­шыя крыт­э­рыі ац­эн­кі. Маж­лі­ва, на­пі­санне са­чы­нен­ня на воль­ную тэму ці вуснае па­ве­дам­ленне.

Дар­эчы, у цар­скай Расіі ў класіч­най гім­на­зіі яе на­вуч­эн­ца­мі пад апя­кун­ствам вы­клад­чы­ка сла­весна­сці пі­салі­ся аўтар­эфе­ра­ты па твор­час­ці яко­га-небудзь па­эта. І вя­до­ма­га ўжо, і які толь­кі ра­біў пер­шыя кро­кі ў літа­ра­ту­ры. Леп­шыя пра­цы гім­на­зістаў змяш­чалі літа­ра­тур­ныя ча­со­пі­сы.

Да­ра­валі б воль­на­сць у вы­ба­ры літа­ра­тур­на­га мат­э­ры­я­лу су­час­на­му на­стаўніку, вы­кла­даў бы ён дзе­цям сваё, за­па­вет­нае, лю­бі­мае, плён быў бы ін­шы.

На жаль, я не зд­зейс­ніў сва­ёй ма­ры. Хо­ць спра­ба­ваў…

Newspapers in Belarusian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.