Mas­ter in de over­le­vings­we­ten­schap­pen

­ Twee nieu­we boe­ken ge­ven een glas­hel­der in­zicht in hoe de Kim­dynastie in Noord­Ko­rea on­der de ex­treem­ste om­stan­dig­he­den wist te over­le­ven. ‘De cash­flow voor hun kern­wa­pen­pro­gram­ma komt ook van Eu­ro­pa.’

De Standaard - - Letteren - GISELLE NATH

De af­ge­lo­pen ja­ren be­stel­den ver­schil­len­de Ne­der­land­se scheeps­bou­wers sche­pen in Po­len. Op die wer­ven is het ’s nachts niet stil, want dan zijn de Noord­Ko­re­aan­se las­sers aan het werk. Die zeg­gen nooit nee, dat kun­nen ze niet.

Het le­vert het Noord­Ko­re­aan­se ar­beids­be­mid­de­lings­bu­reau win­sten tot 35.000 dol­lar per per­soon op. Zelf ver­die­nen de ar­bei­ders nau­we­lijks wat. Vol­gens Rem­co Breu­ker, die in ja­nu­a­ri een rap­port uit­bracht over Noord­Ko­rea’s over­zee­se sla­ven, teel­den ze in Po­len to­ma­ten voor de Brit­se markt en bouw­den ze in De­n­e­mar­ken aan Na­vo­sche­pen. Soms gin­gen vol­gens Breu­ker zelfs EU­sub­si­dies voor werk­ge­le­gen­heid naar zul­ke pro­jec­ten.

Die goed­ko­pe ar­beid was een ern­stig vei­lig­heids­ri­si­co voor de Na­vo en die dui­zen­den dol­lars droe­gen bij tot de re­cen­te ra­ket­tes­ten, die veel Eu­ro­pe­a­nen za­gen als de spec­ta­cu­lair­ste ver­van­hun­bed­s­how van het mo­ment. Breu­kers con­clu­sie is dui­de­lijk: ‘De cash­flow voor het Noord­Ko­re­aan­se kern­wa­pen­pro­gram­ma komt ook van bij ons, Eu­ro­pa’.

Ken­nis de­va­lu­eert snel

Het is goed vijf­tien jaar ge­le­den dat in ons taal­ge­bied nog diep­gra­ven­de ana­ly­ses over Noord­Ko­rea ver­sche­nen. Toen had het land net een moor­den­de hon­gers­nood ach­ter de rug. Wei­ni­gen ge­loof­den dat de sta­li­nis­tisch ogen­de be­del­staat ooit een vol­waar­di­ge kernmacht kon wor­den. In de tus­sen­tijd pu­bli­ceer­den uit­ge­vers voor­al ver­ha­len over in­di­vi­du­e­le ont­snap­pin­gen uit de ver­nie­ti­gings­kam­pen waar Noord­Ko­rea zijn po­li­tie­ke zon­de­bok­ken op­sluit.

Boe­ken die hel­pen om de ‘black box’ Noord­Ko­rea be­ter te be­grij­pen, wa­ren zel­den meer no­dig dan nu. Want zie: het ar­moe­di­ge Noord­Ko­rea be­schikt van­daag over nu­cle­ai­re lan­ge­af­stands­ra­ket­ten. Die zijn zo ont­wor­pen dat ze ra­ket­af­weer­sys­te­men te slim af zijn. Voort­aan kun­nen ze Ame­ri­kaan­se en Azi­a­ti­sche ste­den van de kaart ve­gen. Hoe kon het zover ko­men en waar­om blijft dit re­gime over­eind?

Met De Kim­dynastie en De B.V. Noord­Ko­rea ge­ven res­pec­tie­ve­lijk de Ne­der­land­se jour­na­list Casper van der Veen en de hoog­le­raar Ko­re­a­stu­dies aan de Uni­ver­si­teit Lei­den Rem­co Breu­ker een ant­woord op die vra­gen. Dat le­vert twee es­sen­ti­ë­le boe­ken op over de ge­schie­de­nis én de re­cen­te ca­pri­o­len van ‘schur­ken­staat’ Noord­Ko­rea.

Van der Veen doet zijn ver­haal chro­no­lo­gisch, ge­ba­seerd op we­ten­schap­pe­lij­ke li­te­ra­tuur. Breu­ker, die Ko­re­aans spreekt, springt heen en weer tus­sen de fa­mi­lie Kim, we­ten­schaps­be­oe­fe­ning in de ‘Volks­re­pu­bliek Ko­rea’ en de be­ang­sti­gen­de cy­ber­hac­kings die het re­gime suc­ces­vol uit­voer­de. Van der Veens per­spec­tief is ont­leend aan zijn ge­sprek­ken met Noord­Ko­re­aan­se vluch­te­lin­gen en hij gras­duint ook vol­op in zijn her­in­ne­rin­gen aan we­ten­schap­pe­lij­ke con­gres­sen. Dat maakt De B.V. Noord­Ko­rea soms een stuk stroe­ver en min­der to the point dan De Kim­dynastie.

Toch vul­len de­ze toe­gan­ke­lij­ke boe­ken el­kaar ook aan. Want ken­nis over Noord­Ko­rea de­va­lu­eert ra­zend­snel. Zo ver­wijst Van der Veen naar de prak­tijk om drie ge­ne­ra­ties van de­zelf­de fa­mi­lie naar ver­nie­ti­gings­kam­pen te stu­ren voor de mis­stap­pen van één lid. Breu­ker hoort dan weer van vluch­te­lin­gen dat Kim Jong­un die prak­tijk juist min­der snel toe­past dan vroe­ger. Ook ziet Van der Veen bui­ten­land­se se­ries en mu­ziek als een mid­del om Noord­Ko­re­a­nen te la­ten ken­nis­ma­ken met het le­ven in een vrije de­mo­cra­tie. On­der­tus­sen heeft Kim Jong­un al open­lijk toe­ge­ge­ven dat hij een gro­te fan is van Zuid­Ko­re­aan­se pop of K­pop. Dat is niet toe­val­lig. Nu Noord­Ko­re­a­nen via USB­sticks veel ge­mak­ke­lij­ker aan de (il­le­ga­le) K­pop kun­nen ko­men, kiest het re­gime de weg van de min­ste weer­stand. Co­öp­teer dat waar je schrik van hebt, dan ver­liest het wel snel zijn re­vo­lu­ti­o­nai­re po­ten­ti­eel.

Te­ren op de zwar­te markt

Dit is dé les die men na het le­zen van bei­de boe­ken kan trek­ken: Noord­Ko­rea heeft een ra­zend in­tel­li­gent re­gime. Het heeft al­les over­leefd wat een nor­ma­le staat zou nek­ken.

Sinds 1910 – wan­trouw elk boek

Noord­Ko­rea is een ra­zend in­tel­li­gent re­gime. Het heeft al­les over­leefd wat een nor­ma­le staat zou nek­ken

over Noord­Ko­rea dat in 1945 be­gint, want dat helpt niet om de Ko­re­aan­se sa­men­le­ving be­ter te be­grij­pen – gaat sterk an­ti­im­pe­ra­lis­tisch na­ti­o­na­lis­me sa­men met een to­taal ge­brek aan een on­af­han­ke­lijk, kos­mo­po­li­ti­sche mid­den­veld. Dat baan­de de weg voor een ma­chi­a­vel­lis­ti­sche fa­mi­lie­dy­nas­tie. De Kims be­schou­wen het land als hun per­soon­lij­ke ei­gen­dom.

Die bij­na fe­o­da­le staat le­vert on­der­tus­sen al lang niet meer de jobs en de rant­soe­nen die er vroe­ger voor ie­der­een wa­ren. Noord­Ko­rea heeft een ka­pi­ta­lis­ti­sche markt, func­ti­o­neert al­leen nog maar dank­zij mas­sa­le cor­rup­tie en ver­plicht zijn bur­gers om het al­le­maal zelf uit te zoe­ken.

Tref­fend is het voor­beeld van de Noord­Ko­re­aan­se smok­ke­laar die niet al­leen een vlees­fa­briek be­taalt om haar als werk­ne­mer op de loon­lijst te la­ten staan, maar ook nog eens een deel van haar han­del­tje af­staat. Werk­loos zijn is straf­baar in Noord­Ko­rea, maar de of­fi­ci­ë­le lo­nen zijn niet ge­noeg om van te le­ven. En en­kel met het in Chi­na op­ge­pik­te vlees van smok­ke­laars kan de fa­briek de pro­duc­tie­doe­len ha­len. ‘Het is Noord­Ko­rea ge­lukt om de sla­ven hun ei­gen sla­ver­nij te la­ten be­ta­len’, be­sluit Breu­ker.

Ge­sprek­ken in de mar­ge

Dui­de­lijk wordt ook dat Noor­dKo­rea al­le con­ven­ties van een ge­wo­ne staat aan zijn laars lapt. De Kim­dynastie oogt meer als een cri­mi­ne­le or­ga­ni­sa­tie, die am­bas­sa­des ge­bruikt voor lu­cra­tie­ve han­del in crystal meth, nep­dol­lars, wa­pens en mo­der­ne sla­ven. Met de fo­cus op de­ze on­fris­se bui­ten­land­po­li­tiek ver­mij­den de twee au­teurs ook de Kou­de­Oor­logs­dog­ma­tiek die en­kel fo­cust op de kern­wa­pens die de Kims niet zou­den mo­gen heb­ben.

‘Wat er ook te­gen­over staat, Noord­Ko­rea zal die wa­pens niet vrij­wil­lig op­ge­ven’, meent Breu­ker. ‘Het is van cru­ci­aal be­lang dat te ac­cep­te­ren.’ Meer nog, vol­gens Breu­ker on­der­graaft het Wes­ten zelf de sancties te­gen Noord­Ko­rea door ‘de ra­ce naar be­ne­den om ar­bei­ders zo min mo­ge­lijk te be­ta­len voor hun ar­beid’.

Daar­om zijn wes­ter­se de­mo­cra­tie­ën ook niet voor­be­reid op wat de au­teurs zien als het ech­te ge­vaar: een Noord­Ko­rea dat als voor­beeld dient voor an­de­re lan­den die het di­plo­ma­tie­ke spel even niets­ont­ziend wil­len spe­len. Niet al­leen met drugs en cy­ber­hac­kings, maar ook met ver­nie­ti­gings­kam­pen voor de ei­gen on­der­da­nen.

Van­uit zo’n per­spec­tief is de bluf­po­ker tus­sen Do­nald Trump en Kim Jong­un een triest, bij­na ir­re­le­vant schouw­spel. In ju­ni zei de Ame­ri­kaan­se pre­si­dent nog te­gen Kim dat hij ‘al die mooie stran­den eens van­uit een vast­goed­per­spec­tief moest be­kij­ken’. ‘In plaats van ra­ket­ten te lan­ce­ren op die stran­den zou hij de mooi­ste ho­tels en koop­flats kun­nen heb­ben. Het is ge­wel­dig: je hebt Zuid­Ko­rea, je hebt Chi­na, en zij heb­ben al het land daar­tus­sen.’

© Ed Jo­nes/afp

De por­tret­ten van wij­len Kim Il­sung en Kim Jong­il in het straat­beeld in Py­on­gyang.

© Ed Jo­nes/afp

Be­zoe­kers bij het na­tuur­kun­de­mu­se­um in Py­on­gyang.

Rem­co Breu­ker De B.V. Noord­Ko­rea. Een kernmacht in de mar­ge. Pro­me­theus, 272 blz., 19,99 €

Casper van der VeenDe Kim­dynastie. Ge­schie­de­nis van Noord­Ko­rea. Van Oor­schot, 376 blz., 22,50 € (e­boek 9,99 €).

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.