De ba­rok­schil­der die van de

De Standaard - - Cultuur & Media - GEERT VAN DER SPEETEN

De al­taar­stuk­ken van Ga­spar De Cray­er han­gen in tal van on­ze ker­ken. De­ze tijd­ge­noot van Ru­bens stond lang in hoog aan­zien, maar ver­dween uit het zicht. Pas op ini­ti­a­tief van het Mu­sée de Fland­re in Cas­sel is er nu een eer­ste over­zichts­ten­toon­stel­ling van de ba­rok­schil­der.

‘Le mar­ty­re de Sain­te­Ca­ther­i­ne’, cir­ca 1622.

Als een snoes­haan in een mal kos­tuum: zo lijkt Fi­lips IV er bij te staan. In wer­ke­lijk­heid po­seert hij in vol or­naat, in een uit­bun­dig ver­sier­de staat­sie­wa­pen­uit­rus­ting. De jon­ge ko­ning van Span­je, bij­ge­naamd El rey pla­ne­ta, draagt het ere­te­ken van de ex­clu­sie­ve or­de van het Gul­den Vlies. In zijn hand houdt hij de wa­pen­stok van op­per­be­vel­heb­ber. Het por­tret werd ver­moe­de­lijk be­steld door de Spaan­se ge­zant in Brus­sel, Ga­spar De Cray­er ge­bruik­te een mi­ni­a­tuur van Ve­la­z­quez voor de ge­laats­trek­ken. Het im­po­san­te doek past in een lan­ge tra­di­tie om vor­sten le­vens­groot af te beel­den: zelf­be­wust, mach­tig en wel­ge­steld, ge­kleed vol­gens de pronk­mo­de van de tijd.

De Cray­er schil­der­de twee ver­sies, die al­le­bei aan­leu­nen bij de fijn­zin­ni­ge, ex­pres­sie­ve por­tret­kunst van Antho­ny Van Dy­ck. Ze be­ho­ren tot de col­lec­ties van het Me­tro­po­li­tan Mu­se­um in New York en het Pala­cio de Vi­a­na in Ma­drid en zijn nu de top­stuk­ken van een over­zichts­ten­toon­stel­ling in het Mu­sée de Fland­re in Cas­sel.

Het klei­ne Noord­Fran­se mu­se­um be­staat nog maar acht jaar, maar is best am­bi­ti­eus. Het be­zit niet de mid­de­len en de sta­tus om een ex­po­si­tie op te zet­ten rond klep­pers als Ru­bens of Van Dy­ck. Maar ge­re­geld komt het vin­ding­rijk uit de hoek. Het kiest ori­gi­ne­le on­der­wer­pen, of zet de spots op ver­ge­ten fi­gu­ren die een her­ont­dek­king ver­die­nen.

Een vol­ger

Ga­spar De Cray­er is er zo een. In de ze­ven­tien­de eeuw werd hij even hoog naar waar­de ge­schat als Ru­bens, Van Dy­ck of Jor­daens, de gro­te drie van de Vlaam­se ba­rok. Maar snel tui­mel­de hij uit het pan­the­on van de gro­te mees­ters en raak­te hij ver­ge­ten.

Een vak­kun­dig ge­maak­te re­tro­spec­tie­ve, aan­trek­ke­lijk op­ge­steld op de ere­ver­die­ping van het mu­se­um, over­ziet zijn oeu­vre in een vijf­tig­tal wer­ken. Ze ko­men uit pres­ti­gi­eu­ze col­lec­ties, maar voor­al uit Vlaam­se mu­sea, ker­ken en pri­vé­ver­za­me­lin­gen.

De Cray­er dankt zijn re­pu­ta­tie aan zijn de­ge­lijk­heid en aan de even­wich­ti­ge com­po­si­ties van zijn mo­nu­men­ta­le re­li­gi­eu­ze ta­fe­re­len, zo schrij­ven de cu­ra­to­ren Alexis Mer­le du Bourg en San­dri­ne Vé­zi­lier­Dussart in de ca­ta­lo­gus. Hij keek aan­dach­tig en her­in­ter­pre­teer­de de gro­te voor­beel­den, maar die kwa­li­tei­ten keer­den zich uit­ein­de­lijk te­gen hem. De Cray­er was geen in­ven­teur maar een sui­veur, zo heet het: geen schep­per van iets nieuws. Dat hij uit­ein­de­lijk een maatje klei­ner bleek dan zijn be­roem­de tijd­ge­no­ten, maakt zijn suc­ces­ver­haal niet min­der in­te­res­sant.

Pro­pa­gan­da­ma­chi­ne

Ga­spar De Cray­er (1584­1669) werd ge­bo­ren in Ant­wer­pen, het ar­tis­tie­ke cen­trum van de ba­rok. Maar hij ver­koos Brus­sel, het cen­trum van de macht waar hij zijn op­lei­ding ge­noot en in de hoog­ste krin­gen ver­toef­de.

Hij werd hof­schil­der van de aarts­her­to­gen Al­brecht en Isa­bel­la en maak­te al bij het be­gin van zijn car­ri­è­re por­tret­ten bij de vleet van no­ta­be­len, bur­ge­mees­ters en mach­ti­ge fi­gu­ren aan het hof van de Spaan­se re­gen­ten. De ga­le­rij in Cas­sel wordt be­kroond met het por­tret van de kar­di­naal­in­fant Fer­di­nand, waar De Cray­er van­af 1635 voor werk­te. Hij schil­der­de hem op groot for­maat maar eer­der be­schei­den, in zijn hoe­da­nig­heid van kerk­over­ste en staats­man. De kun­ste­naar mocht ook de de­cors ont­wer­pen voor Fer­di­nands Blij­de In­tre­de in Gent, een Pom­pa in­troi­tus Fer­di­nan­di die Ru­bens op zijn beurt re­a­li­seer­de voor Ant­wer­pen.

De Cray­er on­der­scheid­de zich voor­al met re­li­gi­eu­ze schil­der­kunst. Van zijn hand vind je een over­vloed aan gi­gan­ti­sche al­taar­stuk­ken te­rug in ker­ken in Brus­sel, Den­der­mon­de, Kort­rijk, Brug­

© mu­sée de greno­ble

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.