Help, ik weet nog niet op wie ik moet stem­men

Twij­felt u nog over wel­ke par­tij uw stem krijgt? En of u voor­keur­stem­men gaat ge­ven? Be­paal uw stem in vijf stap­pen.

De Standaard - - Verkiezingen 14/10 - DRIES DE SMET

U heeft geen keu­ze: u moet zon­dag gaan stem­men. En u heeft keu­ze te over: hon­der­den kan­di­da­ten din­gen naar uw stem. Maar hoe be­ paalt u wie die stem ver­dient?

1. Kies voor in­houd

‘Voor mij pri­meert het in­hou­de­lij­ke bo­ven al­ les’, zegt Christophe Les­schae­ve, po­li­ti­co­loog aan de Uni­ver­si­té du Luxem­bourg. ‘Ik ga er­van uit dat par­tij­en po­li­ti­ci heb­ben met de ca­pa­ci­teit en in­te­gri­teit om het be­leid uit te voe­ren.’

Hoe weet u waar een par­tij voor staat? U kunt de fol­ders of si­tes uit­plui­zen, of de­bat­ten tus­sen de lijst­trek­kers her­be­kij­ken. ‘Maar veel zeg­gen die niet. Ál­le par­tij­en wil­len een wel­va­ren­de, vei­li­ge en groe­ne ge­meen­te’, zegt Les­schae­ve. ‘Een goe­de ma­nier om stand­pun­ten te ver­ge­lij­ ken is bij­voor­beeld de Stem­check.’

De­ze stem­test van De Stan­daard laat u aan de hand van 25 stel­lin­gen na­gaan wel­ke par­tij­en in uw ge­meen­te het dichtst aan­slui­ten bij uw me­ning. Voor de pro­vin­cie­raads­ver­kie­zin­gen is er geen stem­test. Een mo­ge­lijk­heid daar­bij is de Edu­ca­tie­ve Stem­test, waar­mee u – los van ver­

kie­zin­gen – kunt tes­ten wel­ke par­tij ide­o­lo­gisch het bes­te bij u past.

Maar niet al­leen de toe­kom­sti­ge be­lof­tes hoe­ ven de door­slag te ge­ven. ‘Uit we­ten­schap­pe­lijk on­der­zoek we­ten we dat er twee gro­te be­oor­de­lings­me­cha­nis­men zijn’, zegt Ruth Das­son­ne­vil­le, pro­fes­sor po­li­tie­ke we­ten­schap­pen aan de Uni­ ver­si­té de Mon­tré­al. ‘U kunt te­rug­kij­ken naar het ver­le­den: bent u te­vre­den over het be­stuur in de voor­bije zes jaar? Of u kunt voor­uit­kij­ken: wat staat er in de pro­gram­ma’s, wat be­lo­ven ze?’

Vol­gens Das­son­ne­vil­le is voor­uit­kij­ken niet slech­ter dan ach­ter­uit­kij­ken, en vi­ce ver­sa. Door een ge­voerd be­leid te be­lo­nen of te be­straf­fen krijgt u niet per se het bes­te be­leid in de vol­gen­ de pe­ri­o­de. ‘Maar met al­leen naar be­lof­tes te kij­ ken koopt u ook niets. Daar­om we­gen men­sen

vaak de twee af.’

2. Kies voor be­kwa­me men­sen

De be­lang­rijk­ste mo­ti­va­tie van kie­zers is niet de in­houd, maar wel het ver­trou­wen in in­di­vi­du­ ele kan­di­da­ten. ‘Uit be­vra­gin­gen blijkt de be­lang­rijk­ste mo­ti­va­tie “een be­kwa­me kan­di­daat” steu­

nen’, zegt Bram Wau­ters, pro­fes­sor po­li­tie­ke we­ ten­schap­pen aan de UGent, die in 2012 exit­polls or­ga­ni­seer­de bij de ge­meen­te­raads­ver­kie­zin­gen.

Maar hoe kiest u wel­ke kan­di­da­ten uw stem ver­die­nen? Geeft u een stem aan de kan­di­daat

die er op het ver­kie­zings­druk­werk het sym­pa­thiekst uit­ziet?

In 2003 leg­den Ant­werp­se on­der­zoe­kers de fo­to’s van Vlaam­se kan­di­da­ten voor aan Ne­der­lan­ders, die hen van haar noch pluim ken­den.

Met stip op één: Ge­rolf An­ne­mans, van het toen­ma­li­ge Vlaams Blok. De Ne­der­lan­ders von­den hem de in­tel­li­gent­ste en de man met de mees­te lei­der­schaps­kwa­li­tei­ten. Kiest u al­leen op ba­sis van de fo­to, dan kiest u dus mo­ge­lijk voor de Ge­rolf An­ne­mans van de lijst.

Of stemt u voor de man of vrouw die u al eens in de ge­meen­te te­gen­kwam? ‘Men­sen stem­men op be­ken­de fi­gu­ren uit het da­ge­lijk­se le­ven: uit de jeugd­be­we­ging, een buur­man en een sport­club’, zegt Wau­ters. Maar het is niet om­dat u de kan­di­da­ten kent, dat ze ook be­ter zijn dan die­ge­nen die u niet kent.

‘Het is niet mak­ke­lijk om een door­dach­te keu­ze te ma­ken’, con­clu­deert Wau­ters. ‘Maar u kunt zich wel in­for­me­ren. Door kran­ten te le­zen,

ra­dio te luis­te­ren of tv te kij­ken. Of u kunt op de web­si­te van de par­tij­en na­gaan wel­ke pri­o­ri­tei­ten kan­di­da­ten heb­ben, en waar ze werk van wil

len ma­ken.’

3. Ge­bruik de voor­keur­stem

Loont het de moei­te om voor meer­de­re in­di­vi­du­e­le kan­di­da­ten te kie­zen? ‘Dat moet u ze­ker doen’, zegt Wau­ters stel­lig. ‘Zo laat u uw stem zwaar­der we­gen. Met een lijst­stem be­paalt u de ze­tel­ver­de­ling tus­sen par­tij­en. Met een voor­keur­stem ook de ver­de­ling bin­nen een par­tij.’

Net als bij al­le an­de­re ver­kie­zin­gen kunt u kie­zen tus­sen een lijst­stem of voor­keur­stem­men. Voor het be­pa­len van het aan­tal ze­tels per par­tij maakt dat niet uit. Maar het be­paalt wel wie er bin­nen die lijst mag ze­te­len.

In de re­gel geldt: wie de mees­te voor­keur­stem­men haalt, mag ze­te­len. Maar kan­di­da­ten bo­ven aan de lijst kun­nen ook uit de pot van de

lijst­stem­men put­ten en zo de ze­tel bin­nen­ha­len ten na­de­le van po­pu­lair­de­re kan­di­da­ten met meer voor­keur­stem­men.

Met een voor­keur­stem be­paalt u bo­ven­dien niet al­leen wie er ver­ko­zen wordt, maar ook wie er bur­ge­mees­ter of sche­pen wordt. In Meu­le­be­ke, bij­voor­beeld, werd de num­mer drie van de

CD&V­lijst in 2012 zo ver­ras­send bur­ge­mees­ter. Ook sche­pen­amb­ten gaan door­gaans naar de po­pu­lair­ste po­li­ti­ci. ‘En wie veel voor­keur­stem­ men ver­za­melt, krijgt bij de vol­gen­de ver­kie­zin­gen een pro­mi­nen­te plaats’, zegt Wau­ters.

Bij par­tij­en die veel ze­tels bin­nen­ha­len, zijn voor­keur­stem­men in­vloed­rij­ker. Kiest u voor een par­tij die waar­schijn­lijk maar één ze­tel ver­o­vert, dan kunt u er­van op aan dat de lijst­trek­ker naar

de ge­meen­te­raad trekt. Haalt die par­tij door­ gaans meer­de­re ze­tels, dan zijn voor­keur­stem­ men vaak door­slag­ge­vend voor wie mag ze­te­len.

4. Kies voor groe­pen

Uit de exit­polls van 2012 blijkt dat kie­zers hun voor­keur­stem aan­wen­den om on­der­ver­te­ gen­woor­dig­de groe­pen voor­uit te hel­pen. In de mees­te ge­val­len be­te­kent dat: de ei­gen on­der­ ver­te­gen­woor­dig­de groep. Zo stem­men vrou­ wen va­ker voor vrou­wen, al­loch­to­nen voor al­ loch­to­nen en jon­ge­ren voor jon­ge­ren. ‘Maar dat ef­fect moe­ten we niet over­drij­ven’, zegt Wau­ters.

Als u op een kar­tel­lijst stemt, kunt u stra­te­gisch de bol­le­tjes kleu­ren van de kan­di­da­ten van de par­tij die u het meest ver­kiest. Kar­tel­part­ners blij­ven na de ver­kie­zin­gen im­mers niet al­tijd sa­ men. Denk maar aan de Stads­lijst in Ant­wer­pen,

die na de ver­kie­zin­gen op­nieuw SP.A (in de op­po­si­tie) en CD&V (in de meer­der­heid) werd.

5. Kies stra­te­gisch

Als u van­daag nog twij­felt, dan komt dat waar­schijn­lijk noch door de in­houd noch door de kan­di­da­ten, denkt com­mu­ni­ca­tie­spe­ci­a­list Fons Van Dy­ck, die in het ver­le­den zo­wel voor SP.A als voor Open VLD werk­te. ‘De on­be­slis­te kie­zer is of niet ge­ïn­te­res­seerd, of over­weegt een tac­ti­sche stem.’ Die laat­ste denkt er­aan om ni­ét op zijn fa­vo­rie­te par­tij te stem­men, om­dat hij vreest dat het de ver­keer­de co­a­li­tie aan de macht brengt. ‘Voor­al de N­VA speelt daar de laat­ste week op in, door te stel­len dat een stem voor Vlaams Be­lang

er ei­gen­lijk een is voor de so­ci­a­lis­ten’, zegt Van Dy­ck.

‘We za­gen in 2012 dat men­sen er­voor ko­zen om een par­tij gro­ter te ma­ken als die ook kans maak­te om de bur­ge­mees­ter te le­ve­ren’, zegt Les­schae­ve. ‘Dat was on­der meer in Ant­wer­pen het ge­val.’

Als u zo stemt, bent u wel de uit­zon­de­ring, weet Das­son­ne­vil­le. ‘Zelfs in stem­sys­te­men waar de groot­ste al­les bin­nen­haalt, zo­als in Ca­na­da, komt het wei­nig voor. Het gaat om hoog­uit 10 pro­cent van de kie­zers. In Vlaan­de­ren is dat ze­ker

niet meer.’

Maakt het ei­gen­lijk uit?

Moet u er ei­gen­lijk wel wak­ker van lig­gen? De kans dat uw stem de door­slag geeft, is toch on­oog­lijk klein? Dat is pre­cies wat de Ame­ri­kaan­se eco­noom Antho­ny Downs ‘de stem­pa­ra­dox’ noemt:

waar­om doen zo­veel men­sen de moei­te om zich te in­for­me­ren en te stem­men ter­wijl hun ene stem het ver­schil niet maakt?

De kans dat één stem be­pa­lend is, is in­der­daad klein. En toch zijn er bij el­ke ver­kie­zing voor­beel­den waar­bij een hand­vol stem­men de uit­slag be­paalt. Neem nu de Oost­Vlaam­se ge­meen­te Laar­ne. Daar kwam een lo­ka­le par­tij in 2012 am­per twee stem­men te­kort om een der­de ze­tel bin­nen te rij­ven. In Nieu­wer­ker­ken kwam een lo­ka­le par­tij drie stem­men te­kort. En ook bij de­ze ver­kie­zin­gen zul­len er ge­meen­ten zijn waar het ver­schil erg klein wordt.

Dat geldt a for­ti­o­ri voor de ze­tel­ver­de­ling bin­nen een par­tij. Bij de ge­meen­te­raads­ver­kie­zin­gen is vaak een hand­vol stem­men ge­noeg om over een an­de­re kan­di­daat te sprin­gen, en bij­ge­volg te

kun­nen ze­te­len.

Con­clu­sie. Wie nog niet weet op wie hij gaat stem­men, hoeft niet te wan­ho­pen. Er zijn meer­de­re re­de­nen om te be­pa­len wie uw stem ver­dient. Het is niet te laat om die af te we­gen.

En wat u ook kiest: u heeft al­tijd ge­lijk. Doe de Stem­check op stan­daard.be/stem­check

‘Men­sen stem­men op be­ken­de fi­gu­ren uit het da­ge­lijk­se le­ven. Maar het is niet om­dat u de kan­di­da­ten kent, dat ze ook be­ter zijn dan die­ge­nen die u niet kent’

BRAM WAU­TERS

Pro­fes­sor po­li­tie­ke we­ten­schap­pen UGent

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.