‘On­ze eco­no­mie eu­tha­na­se­ren redt het kli­maat niet’

De com­bi­na­tie van de kli­maat­cri­sis met een de­mo­gra­fi­sche ex­plo­sie in Afri­ka stelt Eu­ro­pa voor een on­ge­zie­ne uit­da­ging, waar­schuwt eco­noom Geert Noels.

De Standaard - - Economie -

ting te krij­gen, om­dat goed ge­ stuurd ei­gen­be­lang een goe­de mo­ tor is om neu­zen in een­zelf­de rich­ ting te krij­gen.’

In­tus­sen lijkt een op­war­ming van an­der­hal­ve graad toch maar te op­ ti­mis­tisch.

‘Het heeft mij ver­baasd dat er in 2008 al niet meer over­tui­ging was dat we geen ja­ren meer kon­ den ver­lie­zen. Pa­rijs vond ik een ge­mis­te kans. Gro­te de­len van de eco­no­mie ont­bra­ken in dat ak­ koord en het was vrij­blij­vend. Daar­en­te­gen toont het ak­koord van Montre­al, over het te­rug­drin­ gen van de drijf­gas­sen om het gat in de ozon­laag aan te pak­ken, dat als er ur­gen­tie en drei­gend ge­vaar zijn, ver­gaan­de ak­koor­den wel mo­ge­lijk zijn.’

Waar­om lukt het dan niet?

‘De ur­gen­tie is er niet én er zit­ ten veel fou­te re­de­ne­rin­gen in de ana­ly­se. Bij­voor­beeld dat de his­to­ ri­sche ver­vui­ling de fout is van het Wes­ten. En dat we de op­ko­men­de eco­no­mie­ën toch de kans moe­ten ge­ven zich te ont­wik­ke­len. Ze mo­ gen meer ver­vui­len. Dat is na­tuur­ lijk non­sens. De nieu­we eco­no­ mie­ën kun­nen met­een nieu­we tech­no­lo­gie­ën ge­brui­ken. Kijk op de kaart: de gro­te CO2­ver­vui­ling zit in Azië. De sen­se of ur­g­en­cy is ook na het nieu­we kli­maat­rap­port on­vol­doen­de. The­o­re­tisch kan je het aan­pak­ken via een kli­maat­ club: lan­den die af­spra­ken ma­ ken. In de prak­tijk zal de op­los­ sing van cli­ma­te en­gi­nee­ring moe­ ten ko­men: de aar­de be­kij­ken als een soort ser­re waar­van je de tem­ pe­ra­tuur moet re­ge­len.’

Dat kwam ook naar aan­lei­ding van de No­bel­prijs eco­no­mie naar vo­ren?

‘In Cli­ma­te Ca­si­no heeft No­bel­ prijs­win­naar Wil­li­am Nord­haus daar­over ge­schre­ven, maar hij wijst het af we­gens de gro­te ri­si­co’s. Kan je via cli­ma­te en­gi­nee­ring echt de tem­pe­ra­tuur con­tro­le­ren? Je kan daar geen ri­si­co’s mee ne­men. De in­zet is te groot. An­der­zijds is de tech­niek van whi­te­ning (je in­stal­leert spie­gel­tjes die het zon­licht re­flec­te­ren) re­de­lijk goed­koop ver­ge­le­ken met an­de­re al­ter­na­tie­ven. Nord­haus zegt ook dat de op­breng­sten en kos­ten niet ge­lijk ver­deeld zijn tus­sen de lan­den. Wat doe je met de freer­i­ders die mee­sur­fen op in­span­nin­gen van an­de­ren? Daar moet je dan ook een ak­koord over vin­den.’

Cli­ma­te en­gi­nee­ring laat nog meer toe, zegt u?

‘Je kan pro­be­ren woes­tij­nen te ir­ri­ge­ren via de aan­leg van gro­te ka­na­len, in­zet­ten op zon­ne­ener­ gie in Afri­ka, er ge­bie­den be­bos­ sen. Je zal een soort mas­ter­plan no­dig heb­ben en ie­mand zal het moe­ten co­ör­di­ne­ren. De in­zet van de kli­ma­to­lo­gi­sche uit­da­ging is niet be­let­ten dat de pla­neet zal ver­dwij­nen of de mens zal ver­ dwij­nen. Het gaat over de maat­ schap­pe­lij­ke im­pact. De kli­ma­to­ lo­gi­sche pro­ble­men ver­oor­za­ken po­ten­ti­eel mas­sa­le mi­gra­tie­gol­ ven. Ge­ves­tig­de ste­den en be­scha­ vin­gen zul­len on­der druk ko­men. Eu­ro­pa is ge­o­lo­gisch vrij sta­biel en heeft ook een vrij ge­ma­tigd kli­ maat. In de­len van Afri­ka, Azië en het Mid­den­Oos­ten is de leef­baar­ heid een pro­bleem. Al­leen stel ik vast dat Eu­ro­pa last heeft van een his­to­risch schuld­com­plex, waar­door het zich te af­zij­dig houdt.’

U legt dat ge­ge­ven naast de de­mo­gra­fi­sche groei?

‘De de­mo­gra­fi­sche evo­lu­tie van Afri­ka is een van de meest on­der­ schat­te fac­to­ren. Ver­ge­lijk al­leen al eens Ni­ge­ria met de VS. Ni­ge­ria zal te­gen 2050 even­veel in­wo­ners tel­len als de VS: bij­na 400 mil­joen. In 1980 wa­ren er nog 3,5 keer zo­ veel Ame­ri­ka­nen als Ni­ge­ri­a­nen. Afri­ka gaat te­gen 2100 naar 4,5 mil­jard men­sen; het is op weg Azië in te ha­len, ter­wijl Eu­ro­pa stag­neert op een half mil­jard men­sen. Als je kijkt naar ver­grij­ zing: twee der­de van de men­sen die ou­der zijn dan 65 jaar, leeft in de emer­ging mar­kets. Dat zijn de fei­ten, maar het is ge­voe­lig er­over te pra­ten.’

Er ge­beurt so­wie­so wei­nig, of je nu praat over het Wes­ten of el­ders?

‘Een van de pro­ble­men in de kli­maat­dis­cus­sie is dat el­ke op­los­ sing on­aan­vaard­baar is voor één van de groe­pen. Stel dat we zou­ den zeg­gen dat er een tech­no­lo­gie is die vol­doen­de elek­tri­ci­teit kan op­wek­ken zon­der CO2­uit­stoot en het fos­sie­le kan ver­van­gen. De groe­ne be­we­ging zou zeg­gen: fan­tas­tisch. Tot je zegt: het is nu­cle­air. Maar stel dat het nu­cle­ai­re ons in staat stelt om het pro­bleem voor 40 à 50 jaar te neu­tra­li­se­ren en dat we ook een aan­tal van de na­de­len be­ter kun­nen be­he­ren of toch al heb­ben – het af­val is er al. Des­al­niet­te­min wordt het dog­ma­ tisch uit­ge­slo­ten. Dat is wei­nig ra­ ti­o­neel. Als het drin­gend­ste pro­ bleem het kli­maat is, moet je het nu­cle­ai­re als een deel van de op­ los­sing zien.’

We zien toch al een veran­de­ring in ge­drag, denk aan de elek­tri­sche au­to?

‘Het is niet door in het Wes­ten met een Te­sla te rij­den dat je het pro­bleem gaat op­los­sen. Ik zie geen re­den om de elek­tri­sche au­to zo zwaar te sub­si­di­ë­ren. Tech­no­ lo­gie kan meer doen voor het kli­ maat dan de elek­tri­sche au­to. Ik ben geen voor­stan­der van nu­cle­ai­re ener­gie op lan­ge ter­mijn, maar in de tus­sen­fa­se is het een mid­del om de CO2­uit­stoot te re­du­ce­ren. Her­nieuw­ba­re ener­gie kan ons ener­gie­pro­bleem niet in haar een­ tje op­los­sen. Je kan het ook niet op­leg­gen aan de rest van de we­ reld. De nieu­we nu­cle­ai­re ener­gie kan mo­ge­lijk mee het af­val­pro­ bleem op­los­sen, maar voor mi­li­ eu­ac­ti­vis­ten is dat on­be­spreek­ baar. Ik pleit er­voor om een open blik op de ver­schil­len­de tech­no­lo­ gie­ën te hou­den.’

Tech­no­lo­gie zal ons red­den, sug­ ge­reert de No­bel­prijs?

‘Door Nord­haus en Ro­mer sa­ men te be­kro­nen, geeft men een sig­naal dat het tech­no­lo­gi­sche ver­nuft van de mens in staat is gro­te pro­ble­men aan te pak­ken. Ro­mer zegt dat het men­se­lijk ver­nuft ook een drij­ver is van eco­no­mi­sche groei. Het zijn twee as­pec­ ten van de Econoshock die van­ daag de No­bel­prijs krij­gen. Hun op­los­sin­gen zijn heel sterk eco­no­ misch ge­dre­ven. Maar ik denk niet dat het ge­noeg is. Het as­pect de­mo­gra­fie en eco­sys­te­men komt daar niet aan bod. Hoe ga je een in­cen­ti­ve ge­ven aan Bra­zi­lië om het re­gen­woud te be­scher­men om­wil­le van het kli­maat? Hoe ga je de woes­tijn­vor­ming te­rug­drin­ gen zon­der gro­te in­span­nin­gen van­uit het Wes­ten? Wie gaat de whi­te­ning – het af­ket­sen van de zon – uit­tes­ten?’

Eu­ro­pa heeft er wel be­lang bij zich over Afri­ka te ont­fer­men als uw ana­ly­se over de de­mo­gra­fi­sche schok klopt?

‘Ab­so­luut. Karel De Gucht pleit­te re­cent ook voor een Marshall­plan voor Afri­ka. Eu­ro­pa is bang van ne­o­ko­lo­ni­a­lis­me be­schul­digd te wor­den. Afri­ka moet leef­baar zijn met land­bouw­mo­ge­lijk­he­den en drink­wa­ter. En het de­mo­gra­fisch pro­bleem moet be­spreek­baar wor­den. Maar we ste­ken de kop in het zand. Er is zelfs geen be­gin van de­bat. Ge­luk­kig kun­nen we door de tech­no­lo­gi­ sche evo­lu­tie nu pro­be­ren op­los­ sin­gen uit te dok­te­ren. Je kan maf­ fe idee­ën mo­du­le­ren via com­pu­ ters zo­als: wat is de im­pact als we mas­sa­le ka­na­len aan­leg­gen in Afri­ka om het con­ti­nent te ir­ri­ge­ ren? De op­los­sing zal toch van cli­ ma­te en­gi­nee­ring moe­ten ko­men.’

U bent een veel ge­vraagd gast­ spre­ker, maar bent u wel een goe­ de ver­mo­gens­be­heer­der?

‘In 1998 had Pe­ter­cam ook geen vi­sie op ver­mo­gens­be­heer, ze dach­ten dat de toe­komst zat in aan­de­len­han­del en cor­po­ra­te fi­ na­n­ce. Stan Bec­kers (KU Leu­ven) en ik heb­ben toen heel hard ge­ pleit om een pro­fes­si­o­ne­le as­set ma­na­ger uit te bou­wen. Dat blijft een boei­en­de bu­si­ness om­dat je naar de we­reld moet kij­ken. Zon­ der vi­sie op de we­reld mis je de ver­ta­ling van eco­no­mie naar fi­ na­n­ci­ën. Ik moet hier al­leen de men­sen in­spi­re­ren om goed en diep te kij­ken en ze een om­ge­ving ge­ven waar­in ze dat in al­le on­af­han­ke­lijk­heid kun­nen doen.’

U bent voor­al met lan­ge­ter­mijn­trends be­zig. Te­gen dat uw ge­lijk uit­komt, kan het ver­mo­gen al ver­dampt zijn.

‘De Econoshock­the­ma’s wa­ren een heel goe­de lei­draad om de af­ge­lo­pen tien jaar te be­leg­gen. Zo was het ont­wij­ken van de fi­nan­cie­le eco­no­mie een heel goe­de be­slis­sing. Wat we on­vol­doen­de heb­ben ge­daan, is har­der sur­fen op het tech­no­lo­gi­sche. We von­den te wei­nig jon­ge men­sen voor die ter­rei­nen. En we zijn ook al­le­maal kin­de­ren van de tech­no­lo­gie­bub­bel: we wa­ren bij­voor­beeld scep­tisch om op beurs­in­tro­duc­ties van tech­fir­ma’s in te zet­ten.’

‘Als het drin­gend­ste pro­bleem het kli­maat is, moet je het nu­cle­ai­re als een deel van de op­los­sing zien’

‘Ni­ge­ria zal te­gen 2050 even­veel in­wo­ners tel­len als de VS: bij­na 400 mil­joen. In 1980 wa­ren er nog 3,5 keer zo­veel Ame­ri­ka­nen als Ni­ge­ri­a­nen’

‘Tech­no­lo­gie kan meer doen voor het kli­maat dan de elek­tri­sche au­to’

Wat ver­rast u aan de eco­no­mie als u ze ver­ge­lijkt met tien jaar ge­le­den?

‘Ik ben ver­baasd dat de gro­te ban­ken niet klei­ner zijn ge­wor­den maar gro­ter, op de Bel­gi­sche na. Men heeft de klei­ne­re ban­ken het ope­re­ren moei­lij­ker ge­maakt door er meer las­ten op te leg­gen, waar­door ze min­der mid­de­len over­hou­den om in tech­no­lo­gie te in­ves­te­ren. De schul­den zijn ver­der ont­spoord. Maar wat wil je als de ren­te op nul pro­cent wordt ge­zet? Dan krijg je geen nor­maal ge­drag. De cen­tra­le ban­ken den­ken dat ze de eco­no­mie kun­nen plan­nen op ba­sis van en­ke­le va­ri­a­be­len. Dat is in de ge­schie­de­nis nooit ge­lukt. De VS ten slot­te zijn ver­sterkt uit de cri­sis ge­ko­men. Ze heb­ben ge­pro­fi­teerd van een tech­no­lo­gi­sche boom, ter­wijl Eu­ro­pa op be­houd heeft ge­speeld. Ooit wa­ren ste­den zo­als Ant­wer­pen vrij­ha­vens voor ket­ters die van al­les kon­den uit­tes­ten. Wie idee­ën heeft, gaat naar de VS. Het is een mag­neet voor ta­lent.’

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.