Ge­bro­ken ge­we­ren en

Op de voor­avond van de wa­pen­stil­stand is de cha­os in be­zet Bel­gië to­taal. Het ver­schil tus­sen ge­zags­ge­trou­we en mui­ten­de Duit­se sol­da­ten wordt steeds wa­zi­ger. In Lop­pem speelt ko­ning Al­bert een ge­waagd spel.

De Standaard - - Binnenland - PE­TER VANTYGHEM

Van Gent tot aan de Zwit­ser­se grens trek­ken bij­na vijf mil­joen Duit­sers zich te­rug in de rich­ting van hun thuis­land. Het is een gi­gan­ti­sche ope­ra­tie. Veel Bel­gen die de grij­ze muur van uni­for­men en wa­gens in hun dorp zien aan­ko­men, en ver­de­di­gings­gor­dels moe­ten hel­pen op­trek­ken, slaat de schrik om het hart: zal het front van de ‘ver­woes­te ge­bie­den’ zich naar hun re­gio ver­leg­gen?

Maar voert een deel van het Duit­se le­ger in de Schel­de­streek wel­is­waar nauw­ge­zet een mi­li­tair plan uit, een an­der deel muit in naam van de ‘re­vo­lu­tie’. ‘Op straat groe­ten de sol­da­ten hun of­fi­cie­ren niet meer en ze wei­ge­ren hun be­ve­len op te vol­gen’, no­teert Alfons Van der Hey­den in Aalst. Aan de lo­ka­le be­vol­king ver­ko­pen de Duit­sers voor geen geld ge­plun­der­de goe­de­ren uit de op­slag­plaat­sen en de trei­nen. ‘Veel sol­da­ten zien er­uit als an­ar­chis­ten’, vindt Karel Hel­sen in Mol.

Toe­val is dat niet. De Duit­se kei­zer is naar Ne­der­land ge­vlucht. Dat heeft in Bel­gië tot dolle ta­fe­re­len van dan­sen­de sol­da­ten en stuk­ge­sla­gen ge­we­ren ge­leid. In het Busch Cir­cus in Ber­lijn heb­ben sol­da­ten en ar­bei­ders een zes­kop­pi­ge raad van volks­com­mis­sa­ris­sen ge­ïn­stal­leerd, on­der lei­ding van de zo­pas aan­ge­stel­de so­ci­aal­de­mo­cra­ti­sche kan­se­lier Frie­d­rich Ebert.

In Brus­sel wordt het Duit­se be­stuur ver­jaagd; krijgs­ge­van­ge­nen en mis­da­di­gers ko­men vrij en aan het Noord­sta­ti­on vormt zich een ro­de bri­ga­de die, te­gen dat ze de Beurs be­reikt heeft, meer dan tien­dui­zend kop­pen telt. Wie nog een Bel­gi­sche vlag heeft, zwaait er­mee als gek. ‘Es lebe Bel­gien’, klinkt het uit Duit­se ke­len, maar de sfeer slaat om: er wordt ge­voch­ten, de win­kels in de Nieuwstraat wor­den ge­plun­derd, de Ban­que Al­lard leeg­ge­roofd. Wacht ook Bel­gië een ro­de re­vo­lu­tie?

Schaak­spel

Waar is de ko­ning? Al­bert heeft de oor­log ach­ter het front door­ge­bracht, waar hij er­in slaag­de het Bel­gi­sche le­ger gro­ten­deels uit de in­fer­na­le veld­sla­gen te hou­den. Als op­per­be­vel­heb­ber is hij nu wel mee het land aan het be­vrij­den. Nu het ein­de van de oor­log na­bij is, schaakt de po­pu­lai­re ko­ ning­sol­daat op hoog ni­veau. Niet en­kel het lot van het volk, maar de toe­komst van de mo­nar­chie, van de po­li­tie­ke en re­li­gi­eu­ze in­stel­lin­gen, van Bel­gië tout court staat op het spel.

Sinds eind ok­to­ber re­si­deert de ko­ning in het kas­teel van Lop­pem bij Brug­ge. De vorst is ner­veus: het land is nog maar deels vrij, de Duit­sers be­zet­ten nog steeds Gent en zon­der wa­pen­stil­stand zul­len daar mor­gen veel slacht­of­fers val­len. De rel­len in Brus­sel ver­ster­ken zijn vrees dat de in Eu­ro­pa uit­dei­nen­de bol­sje­wis­ti­sche re­vo­lu­tie ook in Bel­gië de mo­nar­chie over­bo­dig kan ma­ken. Me­de daar­om denkt hij dat de so­ci­a­lis­ten hem goed kun­nen hel­pen bij de on­der­han­de­lin­gen over vre­de. Hen ver­ant­woor­de­lijk­heid ge­ven, kan de re­vo­lu­tie be­da­ren.

In Gent lui­den op 11 no­vem­ber om 11 uur de klok­ken. Langs het front wor­den kleur­pij­len af­ge­scho­ten. Fa­brie­ken la­ten de si­re­nes loei­en. Ko­gels val­len op de kas­sei­en en wor­den door de jeugd mee­ge­grist. Duit­sers en Ame­ri­ka­nen de­len het mid­dag­maal. De oor­log is ge­daan! En in Lop­pem ver­tel­len de so­ci­a­list Ed­ward An­see­le en de li­be­raal Al­bert I in Nieuw­poort. Paul­Emi­le Jan­son, al ja­ren op goe­de voet met de vorst, aan het ko­nings­paar dat het volk stem­recht wil, dat er een wet­te­lijk ka­der voor de vak­bon­den en ho­ger on­der­wijs in het Vlaams moe­ten ko­men.

Her­vor­min­gen

Tus­sen de wa­pen­stil­stand op 11 no­vem­ber en de in­tre­de van ko­ning Al­bert in Brus­sel, op 22 no­vem­ber, wordt druk on­der­han­deld, maar in klei­ne kring. Dat het land nog te on­vei­lig is om vrij rond te rei­zen en het nieuws maar traag cir­cu­leert, komt de her­vor­mers in Lop­pem goed uit. Al­bert con­sul­teert voor­al po­li­ti­ci die tij­dens de oor­log in het land zijn ge­ble­ven. Hij stond al­tijd al wan­trou­wig te­gen­over de kerk en laat zelfs kar­di­naal Mer­cier bui­ten de be­slis­sin­gen.

De vraag rijst hoe grond­wet­te­lijk het al­le­maal wel is. Maar of het nu ge­beurt door een ‘staats­greep’ of veel­eer uit angst voor de bol­sje­wie­ken, het ‘an­cien ré­gime’ moet lijd­zaam toe­kij­ken hoe een nieuw Bel­gië ge­bo­ren wordt.

‘Ge­lijk stem­recht voor al­le man­nen die de leef­tijd (21 jaar, red.) heb­ben be­reikt’, be­looft Al­bert in zijn troon­re­de. En ‘elk­een

© Jim­my Kets

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.