Ein­de­lijk nieu­we re­ge­ring?

De Standaard - - Buitenland - Maar dat is erg on­ge­woon voor Zwe­den.

cept even­min ge­speend van fas­cis­ti­sche en ra­cis­ti­sche ken­mer­ken. Het Sta­tens in­sti­tut för ras­bi­o­lo­gi deed bij­voor­beeld on­der­zoek naar de ‘ra­ci­a­le ka­rak­te­ris­tie­ken van de Zweed­se be­vol­king’. Tus­sen 1934 en 1975 wer­den 63.000 men­sen ge­dwon­gen ge­ste­ri­li­seerd om­dat ze ‘on­ge­schikt’ wer­den be­von­den om Zweed­se kin­de­ren voort te bren­gen.

Ver­huis Ikea

Na de Twee­de We­reld­oor­log be­te­ken­de de gro­te eco­no­mi­sche groei dat de ver­zor­gings­staat zon­der rem kon wor­den uit­ge­bouwd: ge­zond­heids­zorg, gra­tis ho­ger on­der­wijs, kin­der­op­vang, de bouw van tien mil­joen ap­par­te­men­ten … niet om­dat de­ze maat­re­ge­len in­di­vi­du­e­le men­sen hiel­pen, maar om­dat ze de sa­men­le­ving als ge­heel ten goe­de kwa­men.

Be­gin ja­ren ze­ven­tig be­land­de de ver­zor­gings­staat ech­ter in zwaar weer, me­de door de dras­ti­sche be­las­ting­ver­ho­ging van de ra­di­ca­le so­ci­aal­de­mo­craat Olof Pal­me – net op het mo­ment dat de we­reld­eco­no­mie dras­tisch aan het ver­an­de­ren was. Zijn ex­pan­sie van het pak­ket dien­sten en uit­ke­rin­gen maak­te van Zwe­den wel­is­waar de meest ega­li­tai­re sa­men­le­ving ter we­reld, maar de groei van het staats­ap­pa­raat en de ho­ge be­las­tin­gen – Ikea was in die tijd niet het eni­ge be­drijf dat ver­huis­de – riep ver­zet op en leid­de naar po­li­tiek in­sta­bie­le ja­ren.

‘Mo­del­staat’

In de ja­ren ne­gen­tig werd Zwe­den bo­ven­dien ge­trof­fen door een zwa­re eco­no­mi­sche re­ces­sie, die de op­een­vol­gen­de re­ge­rin­gen – van di­ver­se kleur – met ne­o­li­be­ra­le maat­re­ge­len te lijf gin­gen. Ve­len er­vaar­den dit als het ein­de van de Folk­hem­met. Komt er vol­gen­de week een ein­de aan de im­pas­se in de Zweed­se re­ge­rings­vor­ming? Maan­dag wordt de lei­der van de cen­trum­recht­se Ge­ma­tig­de Unie­par­tij (Mo­de­ra­ter­na), Ulf Kris­ters­son, of­fi­ci­eel aan­ge­we­zen als kan­di­daat­pre­mier. Woens­dag volgt de ver­trou­wens­stem­ming.

Bij de ver­kie­zin­gen van 9 sep­tem­ber be­haal­de het blok van link­se par­tij­en één ze­tel meer dan de recht­se al­li­an­tie. Af­tre­dend pre­mier Ste­fan Löf­ven van de so­ci­aal­de­mo­cra­ten, was eerst aan zet, maar werd weg­ge­stemd in het par­le­ment. Daar­op be­sloot de par­le­ments­voor­zit­ter, die op­treedt als for­ma­teur, om Kris­ters­son een kans te ge­ven. Twee par­tij­en uit de recht­se Al­li­an­tie heb­ben ech­ter al aan­ge­kon­digd dat ze hem niet kun­nen steu­nen als hij een be­roep doet op de ex­treem­recht­se an­ti­im­mi­gra­tie­par­tij Zwe­den De­mo­cra­ten. Kris­ters­son en de vier­de Al­li­an­tie­par­tij, de Chris­ten­de­mo­cra­ten, zijn wel be­reid ge­doog­steun van de Zwe­den De­mo­cra­ten voor een min­der­heids­re­ge­ring te aan­vaar­den.

Een al­ter­na­tief is een co­a­li­tie van par­tij­en uit het link­se en recht­se blok,

(esn)

De voort­zet­ting van de be­spa­rings­po­li­tiek, ook toen een aan­zwel­len­de be­vol­king om meer in­ves­te­rin­gen vroeg, was ne­fast, ar­gu­men­te­ren twee on­der­zoe­kers van Lin­kö­pings uni­ver­si­tet, Si­mo­ne Scar­pa en Carl­Ul­rik Schier­up. ‘De be­spa­rings­po­li­tiek ver­zwak­te de so­ci­aal ver­bin­den­de ca­pa­ci­teit van de ver­zor­gings­staat.’

Niet dat het land he­le­maal is weg­ge­zakt in in­ter­na­ti­o­na­le ver­ge­lij­kin­gen, maar de in­ko­mens­on­ge­lijk­heid is in Bel­gië licht­jes klei­ner dan in ‘mo­del­staat’ Zwe­den, be­re­ken­de de Oeso, de or­ga­ni­sa­tie van de be­lang­rijk­ste in­du­strie­lan­den. In een re­cen­te stu­die van Ox­fam In­ter­na­ti­o­nal, die meet in wel­ke ma­te het be­leid een ge­lij­ke sa­men­le­ving sti­mu­leert, wordt Zwe­den in­ge­deeld bij de ge­lij­ke lan­den waar be­leids­keu­zes een toe­na­me van de on­ge­lijk­heid drei­gen te ver­oor­za­ken.

Geen waar voor hun geld

‘De staat kan al die gul­le uit­ke­rin­gen en goed­ko­pe dien­sten niet meer be­kos­ti­gen’, zegt Susan­ne Jun­ger­stam van No­via Uni­ver­si­ty of Ap­plied Scien­ces in het Fin­se Vas­aa. ‘Bo­ven­dien is de fi­nan­ci­ë­le buf­fer die werd aan­ge­legd te klein om de ver­grij­zing op te van­gen.’

Veel Zwe­den vin­den dat ze geen waar meer krij­gen voor hun geld. On­der de af­tre­den­de so­ci­aal­de­mo­cra­ti­sche re­ge­ring van Ste­fan Löf­ven steeg de be­las­ting­druk tot 44,1 pro­cent van het bbp. Slechts vier van de 35 Oeso­lan­den leg­gen een gro­ter be­slag op de in­kom­sten van hun bur­gers. En toch – om maar een voor­beeld te noe­men – ver­drie­vou­dig­de de af­ge­lo­pen vier jaar het aan­tal men­sen dat meer dan ne­gen­tig da­gen op be­han­de­ling door een arts­spe­ci­a­list moet wach­ten.

Dat laat zijn spo­ren na in de gees­ten van de Zwe­den, blijkt uit een re­cen­te pei­ling: be­gin dit jaar was 45 pro­cent van oor­deel dat de be­las­tin­gen te hoog wa­ren; in 2014 dacht slechts 27 pro­cent er zo over.

Werk moet lo­nen

De Zweed­se ver­zor­gings­staat is een ide­aal dat diep­ge­wor­teld is in het con­cept van de

let­ter­lijk: het huis van het volk, waar­in voor rijk én arm wordt ge­zorgd

Toch be­te­kent dat niet dat de so­ci­aal­de­mo­cra­ten wor­den af­ge­voerd. Bij de ver­kie­zin­gen van 9 sep­tem­ber zak­ten ze wel­is­waar naar het laag­ste peil in een eeuw, maar ze blij­ven een stuk gro­ter dan de groot­ste cen­trum­recht­se par­tij, Mo­de­ra­ter­na, die van de groei­en­de on­ge­lijk­heid geen pro­bleem maakt. Werk en een ho­ge­re op­lei­ding moe­ten lo­nen en dat was niet lan­ger het ge­val, vindt de par­tij.

De aan­val op de ver­zor­gings­staat was dus lang voor de ‘vluch­te­lin­gen­cri­sis’ in­ge­zet. En wel van bin­nen­uit. Dat be­te­kent even­wel niet dat de mi­gran­ten geen in­vloed had­den. Uit in­ter­na­ti­o­na­le stu­dies blijkt dat de steun voor een her­ver­de­lings­be­leid daalt naar­ma­te een sa­men­le­ving di­ver­ser wordt. Ook Zwe­den ont­snapt niet aan die ten­dens.

De aan­val op de ver­zor­gings­staat was al lang voor de ‘vluch­te­lin­gen­cri­sis’ in­ge­zet. En wel van bin­nen­uit

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.