Een asiel­cri­sis van ei­gen ma­ke­lij

Sep­tem­ber 2015: 6.830 asiel­zoe­kers ‘We la­ten nie­mand op straat sla­pen’ Ok­to­ber 2018: 2.750 asiel­zoe­kers ‘Kom mor­gen maar te­rug’

De Standaard - - Vooran - YVES DELEPELEIRE

BRUS­SEL I Na­dat Jong Eco­lo hem vo­rig jaar als na­z­isol­daat had af­ge­beeld, zet­te staats­se­cre­ta­ris voor Asiel en Mi­gra­tie Theo Fran­c­ken (N­VA) nog eens de punt­jes op de i voor ie­der­een die hem ver­weet ‘een har­te­lo­ze on­mens’ te zijn.

On­der de ti­tel ‘Men­se­lijk­heid’ schreef hij toen dit op zijn blog: ‘Waar vroe­ger asiel­zoe­kers wan­de­len ge­stuurd wer­den bij ge­brek aan op­vang, heb­ben wij bed, bad en brood ge­ge­ven aan el­ke asiel­zoe­ker ge­du­ren­de de groot­ste hu­ma­ni­tai­re cri­sis sinds We­reld­oor­log II. De­ge­lij­ke ma­te­ri­ë­le op­vang (bed­bad­brood) was dat, met de no­di­ge pro­fes­si­o­ne­le psy­cho­so­ci­a­le be­ge­lei­ding. Ook dat is men­se­lijk zijn.’

De voor­bije drie jaar ging Fran­c­ken er al­tijd prat op hoe hij de vluch­te­lin­gen­cri­sis van 2015 heeft aan­ge­pakt, en te­recht. In en­ke­le we­ken tijd ver­dub­bel­de toen het aan­tal asiel­zoe­kers, met een piek van 6.830 asiel­zoe­kers in sep­tem­ber van dat jaar. Voor­al Sy­ri­ërs, Af­gha­nen en So­ma­li­ërs kwa­men naar ons land, al­le­maal na­ti­o­na­li­tei­ten met een ho­ge kans op er­ken­ning. ‘Het is dan ook on­ze plicht om de­ze men­sen op te van­gen’, zei Fran­c­ken in vol­le cri­sis. Zo snel hij kon, zocht hij dui­zen­den ex­tra op­vang­plaat­sen. Le­ger­ka­zer­nes gin­gen weer open. Er wer­den zelfs ten­ten op­ge­zet. Een hu­za­ren­stuk­je.

Van tent­jes tot kamp

Het duur­de even voor al die op­vang ope­ra­ti­o­neel was, waar­door in de eer­ste we­ken van de cri­sis en­ke­le hon­der­den asiel­zoe­kers een tijd­je op straat moesten sla­pen. Be­gin au­gus­tus ver­sche­nen in het Brus­sel­se Maxi­mi­li­aan­park de eer­ste tent­jes. Die groei­den snel aan tot een kamp. Maar na een maand stem­de Fran­c­ken ook in met het ope­nen van een pre­op­vang. In af­wach­ting dat ze zich bij de Dienst Vreem­de­lin­gen­za­ken (DVZ) kon­den aan­mel­den en bij Feda­s­il op­

Ter­wijl de re­ge­rings­cri­sis over het Mi­gra­tie­p­act blijft du­ren, vol­trekt zich al we­ken een ech­te cri­sis op straat. Drie jaar ge­le­den vond Theo Fran­c­ken het nog een ere­zaak dat geen en­ke­le kan­di­daat­asiel­zoe­ker op straat moest sla­pen, van­daag lukt dat al­lang niet meer. Hoe ver­vel­de zijn vo­lun­ta­ris­me tot po­li­tiek cy­nis­me?

vang kre­gen, kon­den asiel­zoe­kers een of twee nacht­jes bij het Ro­de Kruis te­recht in het WTC III, vlak naast het lo­ket van DVZ. Daar­door hoef­de nie­mand meer op straat te sla­pen.

Nooit eer­der voor­zag de re­ge­ring in zo’n pre­op­vang. Ook die pluim stak Fran­c­ken op zijn hoed. ‘Bij de vo­ri­ge asiel­cri­sis­sen in 2000 (paars­groen) en 2010 ge­beur­de er niks van die aard. Na­da’, schreef hij des­tijds op Fa­ce­book. In De Tijd klonk het la­ter: ‘We la­ten nie­mand op straat sla­pen, zo­als dat ooit wél is ge­beurd.’

Lo­te­rij

Van dat vo­lun­ta­ris­me is nog bij­zon­der wei­nig te merken. Sinds en­ke­le maan­den ko­men er weer meer asiel­zoe­kers naar ons land. In ok­to­ber wa­ren het er 2.750. Veel, maar nog niet de helft van tij­dens de piek in sep­tem­ber 2015. Toch hangt er weer een par­fum de cri­se, is er een ge­brek aan op­vang en sla­pen asiel­zoe­kers die zich wil­len aan­mel­den weer op straat.

In de plaats van ex­tra op­vang­plaat­sen of pre­op­vang te ope­nen, be­slis­te de staats­se­cre­ta­ris dat nog maar vijf­tig à zes­tig asiel­zoe­kers per dag een asiel­aan­vraag kun­nen in­die­nen. De meest kwets­ba­ren, zo­als ge­zin­nen, vrou­wen, ou­de­re en zie­ke men­sen, krij­gen voor­rang. Al­leen­staan­de man­nen krij­gen stee­vast de deur op de neus.

Som­mi­ge asiel­zoe­kers schui­ven al acht da­gen aan. Wie ge­luk heeft, vindt ’s nachts een bed in de nacht­op­vang voor dak­lo­zen, bij vrien­den of vrij­wil­li­gers van het bur­ger­plat­form. An­de­ren trek­ken naar het Noord­sta­ti­on of sla­pen op de stoep voor het aan­meld­cen­trum Klein Kas­teel­tje, om de vol­gen­de och­tend als eer­ste in de rij te staan. De on­macht en frus­tra­tie bij de wach­ten­den ne­men hand over hand toe.

Het quo­tum is niet nieuw. Al in 2015 voer­de Fran­c­ken een li­miet in, maar die lag

aan­van­ke­lijk een stuk ho­ger (op 250 en ver­vol­gens op 150 aan­vra­gen per dag), ter­wijl er veel meer asiel­zoe­kers toe­kwa­men dan nu het ge­val is. Wie werd weg­ge­stuurd, kreeg een op­roe­pings­brief om en­ke­le da­gen la­ter te­rug te ko­men. Met die brief kon­den kan­di­daat­asiel­zoe­kers in de pre­op­vang van het Ro­de Kruis te­recht. Er was or­de in de cha­os. Nu is het een lo­te­rij. Asiel­zoe­kers krij­gen te ho­ren dat ze de vol­gen­de dag maar moe­ten te­rug­ko­men, zon­der ga­ran­tie dat ze dan wel bin­nen mo­gen. Noch­tans, ook van­daag blijft de nood aan be­scher­ming hoog. De be­scher­mings­graad ligt op 50 pro­cent, in 2016 was dat 58 pro­cent.

Te­gen de wet?

Vol­gens ver­schil­len­de ngo’s is de li­miet voor asiel­aan­vra­gen on­wet­tig. Zij stap­ten de­ze week naar de Raad van Sta­te om de li­miet te la­ten op­hef­fen. ‘Pro­ce­de­ren, pro­ ce­de­ren, pro­ce­de­ren’, re­a­geer­de Fran­c­ken scham­per. Maar vol­gens aca­de­mi­ci heb­ben de ngo’s de­ze keer ze­ker een punt.

‘De prak­tijk is niet in over­een­stem­ming met Eu­ro­pees recht en is bo­ven­dien dis­cri­ mi­ne­rend’, zegt Phi­lip­pe De Bruy­c­ker, pro­ fes­sor aan het In­sti­tuut voor Eu­ro­pe­se Stu­ dies en aan de Fa­cul­teit Rech­ten van de Uni­ver­si­té Li­b­re de Bruxel­les (ULB).

‘De be­slis­sing van de staats­se­cre­ta­ris is op zijn minst te­gen de geest van de wet’, zegt ook Dirk Vanheule, pro­fes­sor asiel­ en mi­gra­tie­recht aan de UA. ‘De wet zegt dat van een asiel­zoe­ker wordt ver­wacht dat hij zich met­een aan­meldt. Dan krijgt hij een be­wijs van aan­mel­ding, waar­mee hij ook recht krijgt op op­vang. Dat wil nog niet zeg­ gen dat de over­heid de asiel­aan­vraag met­ een moet re­gi­stre­ren. Daar heeft de over­ heid en­ke­le da­gen de tijd voor.’

‘Door de li­miet wordt het asiel­zoe­kers van­daag on­mo­ge­lijk ge­maakt om zich aan te mel­den. Mag de over­heid asiel­zoe­kers dat be­let­ten? Daar­over staat niets let­ter­lijk in de wet. Maar dat asiel­zoe­kers die da­gen­ lang staan aan te schui­ven geen en­kel be­ wijs van aan­mel­ding krij­gen, staat op zijn minst op ge­span­nen voet met de wet.’

‘De vraag is of de over­heid het ar­gu­ment van een te­kort aan op­vang kan in­roe­pen om geen asiel­zoe­kers aan te mel­den. Dan moet er spra­ke zijn van een over­rom­pe­ling, van over­macht die het af­le­ve­ren van een aan­ mel­dings­be­wijs on­mo­ge­lijk maakt. Maar als de amb­te­na­ren van de DVZ zelf zeg­gen dat ze maar een uur­tje open mo­gen gaan, ter­wijl ze de he­le voor­mid­dag zou­den kun­nen wer­ken, lijkt het mij dat die over­macht niet kan wor­den in­ge­roe­pen. Dan gaat het hier om een be­leids­lijn.’

Die be­leids­lijn roept ook bin­nen de re­ge­ring steeds meer vra­gen op. Vol­gens on­ze in­for­ma­tie is er don­der­dag op vraag van pre­mier Char­les Mi­chel (MR) een brie­fing ge­weest, waar­bij het ka­bi­net van staats­se­cre­ta­ris Fran­c­ken tekst en uit­leg is ko­men ge­ven. ‘Nor­maal zie je er­op toe dat je ie­der­een op­vang kan bie­den, ze­ker in de win­ter. Nu krijg je in­druk dat hij een cri­sis en­sce­neert’, klinkt het. Te mid­den van de cri­sis rond het VN­Mi­gra­tie­p­act wil de re­ ge­ring de span­nin­gen niet nog ver­der op de spits drij­ven. Fran­c­ken is ook niet van plan de li­miet snel op te hef­fen.

On­tra­den en nog eens on­tra­den

Zelf heeft Fran­c­ken nooit weg­ge­sto­ken wat zijn be­doe­ling is: on­tra­den en nog eens on­tra­den. Hij zou ge­rust in ex­tra op­vang­ plaat­sen kun­nen voor­zien. Zijn Dienst Vreem­de­lin­gen­za­ken kan ze­ker ook meer asiel­zoe­kers per dag aan­mel­den – de wacht­ zaal in het Klein Kas­teel­tje is zelfs gro­ter dan in de ou­de kan­to­ren. Maar Fran­c­ken wil ge­woon niet te­rug naar de si­tu­a­tie van 2015, toen hij ge­nood­zaakt was dui­zen­den ex­tra op­vang­plaat­sen te ope­nen.

Ter­wijl asiel­zoe­kers te­ver­geefs staan aan te schui­ven, wor­den lo­ka­le op­vangi­ni­ti­a­tie­ven zelfs nog ver­der af­ge­bouwd. Te­ge­lijk voert de DVZ op so­ci­a­le me­dia een on­t­ra­ dings­cam­pag­ne met fo­to’s van vluch­te­lin­ gen en mi­gran­ten die op straat sla­pen en met de dui­de­lij­ke bood­schap ‘don’t co­me to Bel­gi­um!’, die niet veel hoeft on­der te doen voor de slo­ga­nes­ke cam­pag­ne waar­mee de N­VA be­gin de­ze week te­gen het Mi­gra­tie­ pact te­keer­ging.

In die re­bel­lie te­gen het VN­Mi­gra­tie­p­act en te­gen de ver­hoog­de asiel­in­stroom schuilt het­zelf­de on­be­ha­gen dat Fran­c­ken in zijn boek Con­ti­nent zon­der grens be­schreef, en waar hij ook de­ze week nog een Fa­ce­book­post aan wijd­de: dat Bel­gië door de VN, Eu­ro­pa en ac­ti­vis­ti­sche rech­ters in een ‘ver­stik­kend en on­werk­baar’ keurs­lijf wordt ge­dwon­gen, waar­door het on­mo­ge­lijk is ge­wor­den een ei­gen mi­gra­tie­be­leid te voe­ren en waar­door mi­gra­tie te veel wordt on­der­gaan. Hij wil zijn soevereiniteit te­rug. In de ide­a­le we­reld van Fran­c­ken staat er geen en­ke­le asiel­zoe­ker meer op de stoep van de DVZ, maar kiest hij ze zelf uit. Dat ra­di­ca­le voor­stel deed hij al eer­der dit jaar.

Wil­l­kom­mens­kul­tur

De vluch­te­lin­gen­cri­sis heeft al een en an­der in een stroom­ver­snel­ling ge­bracht. De be­wa­king van de bui­ten­gren­zen werd op­ge­schroefd en aan Tur­kije en Li­bië uit­be­steed, men­sen­rech­ten gin­gen op de schop. Het re­sul­taat is dat nog am­per vluch­te­lin­gen in Grie­ken­land en Ita­lië ra­ken. Toch lijkt ons land drie jaar la­ter nog al­tijd de con­tro­le kwijt. De ‘trans­mi­gran­ten’ die hier geen asiel vra­gen om­dat ze al­leen naar En­ge­land wil­len, zet­ten de on­macht van Fran­c­ken voor het eerst pijn­lijk in de verf. Nu ook meer en meer asiel­zoe­kers en vluch­te­lin­gen on­der­vin­den dat de Duit­se Wil­l­kom­mens­kul­tur toch niet is wat ze er­van had­den ver­wacht en naar ons land drei­gen door te rei­zen, is de maat voor hem vol.

Wat rest, neigt naar cy­nis­me. De staats­se­cre­ta­ris die naar ei­gen zeg­gen zo zijn best heeft ge­daan om trans­mi­gran­ten te over­tui­gen hier asiel te vra­gen en die slag om slin­ger de over­last aan het Noord­sta­ti­on aan de kaak stelt, maakt het nu zo goed als on­mo­ge­lijk voor men­sen om asiel te vra­gen die dat wél wil­len doen en stuurt hen naar dat­zelf­de Noord­sta­ti­on door.

‘Dat asiel­zoe­kers die da­gen­lang staan aan te schui­ven geen en­kel be­wijs van aan­mel­ding krij­gen, staat op zijn minst op ge­span­nen voet met de wet’

DIRK VANHEULE

Pro­fes­sor asiel­ en mi­gra­tie­recht (UA)

Ook in de re­ge­ring roept Fran­c­kens be­slis­sing om het aan­tal asiel­aan­vra­gen te be­per­ken, vra­gen op. Maar door de cri­sis rond het Mi­gra­tie­p­act wil nie­mand de span­nin­gen nog meer op de spits drij­ven

© Die­ter Tele­mans

Asiel­zoe­kers schui­ven aan bij de Dienst Vreem­de­lin­gen­za­ken, aan het Klein Kas­teel­tje. Ge­zin­nen, vrou­wen, ou­de­re en zie­ke men­sen krij­gen voor­rang.

© Die­ter Tele­mans

Al­leen­staan­de man­nen krij­gen stee­vast de deur op de neus en we­ten niet waar­heen. Mor­gen dan maar op­nieuw pro­be­ren.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.