Mor­ga­na, de zoek­tocht naar het gou­den ap­pel­tje

Zeg niet Jo­na­gold, zeg Mor­ga­na. Een nieu­we Bel­gi­sche ap­pel moet de con­su­ment weg­lok­ken van de bui­ten­land­se Pink La­dy. De lat ligt hoog, en dat voor een ap­pel waar­op ja­ren­lang door nie­mand acht werd ge­sla­gen.

De Standaard - - Economie - KARSTEN LEMMENS

RILLAAR I Nie­mand had hem op­ge­merkt, die gro­te, hel­der­ro­de ap­pel. Nie­mand had er­in ge­be­ten, en de vol­le, aro­ma­ti­sche en zoe­te smaak ge­proefd. Over het hoofd ge­zien. Een vergeten ap­pel. ‘Geen idee hoe dat kwam’, zegt In­ge De Wit, bio­in­ge­ni­eur bij Bet­ ter3fruit, een be­drijf dat nieu­we ap­pel­va­ri­ë­tei­ten ont­wik­kelt. Noch­tans vond de be­stui­ving van de bloe­sems, en dus de ‘ge­boor­te’ van het ras, al in 1990 plaats. Het zou meer dan een de­cen­ni­um du­ ren voor­al­eer De Wit er voor het eerst haar tan­den in zet­te. ‘De mooie kleur, de zoe­te smaak, de knap­pe­ri­ge tex­tuur’, mij­mert ze. ‘Hij viel on­mid­del­lijk op.’

Het kind moest een naam heb­ben. Ki­zu­ri, zo werd het ras ge­doopt. En als al­les goed gaat, gaat hij rond 2020 in uw su­per­markt de strijd aan met de po­pu­lai­re, maar bui­ten­land­se, Pink La­dy, on­der de merk­naam Mor­ga­na. Aan

de kant, Jo­na­gold?

Jo­na­gold­moe­heid

Want Jo­na­gold, dat is al sinds de ja­ren 80 dé oer­be­ken­de Bel­gi­ sche ap­pel. Naar ver­wach­ ting zal hij, sa­ men met zijn ro­der ge­ kleurd mu­ta­ tie­broer­tje Jo­nagored, dit jaar 63,6 pro­ cent van de Bel­gi­sche ap­ pel­teelt uit­ma­ ken. Maar de klad zit er­in. De Jo­na­gold volgt de­zelf­de trend als de to­ta­le Bel­gi­sche ap­pel­pro­duc­tie: een stee­vast da­len­de lijn. ‘De Jo­na­gold heeft zeer ster­ke kan­ten’, zegt Da­ny By­le­mans, pro­fes­sor aan de KU Leu­ven en di­rec­ teur van Pcfruit, een on­der­ zoeks­cen­trum in fruit­teelt. ‘Zo kwam hij re­cent bij een test aan een Ame­ri­kaan­se uni­ver­si­teit nog als lek­ker­ste ap­pel uit de bus.’ Maar de leef­tijd van de ap­pel be­gint zijn tol te ei­sen. ‘Jo­na­gold was ge­wel­dig suc­ces­vol, maar aan de le­vens­duur van elk pro­duct komt een ein­de’, zegt By­le­mans. ‘De con­su­ment gaat op zoek naar nieu­we din­gen.’ Bo­ven­dien is de Jo­na­gold niet lan­ger een be­ schermd ras, waar­door er tal van va­ri­an­ten op de markt ko­men die al­le­maal voor Jo­na­gold door­gaan. Van blo­zen­de, knap­pe­ri­ge exem­ pla­ren tot dof­fe, bloe­mi­ge flutap­ pels. ‘Zo kan de con­su­ment te­leur­ ge­steld ra­ken’, zegt Ni­co­las Ste­ vens, ceo van Bet­ter3fruit. ‘En dat is wel het erg­ste wat je kunt doen.’

Pink La­dy sprong suc­ces­vol in dat gat. Die van oor­sprong Aus­tra­ li­sche ap­pel is een ‘club­ras’, wat in­houdt dat het een ge­pa­ten­teerd ras is waar­van de pro­duc­tie, pro­ mo­tie en ver­koop streng wor­den ge­mo­ni­t­ord door de ach­ter­lig­gen­ de ‘club’. Door die stren­ge re­gels ziet el­ke ge­ïm­por­teer­de Pink La­dy er het­zelf­de uit. ‘Ik vind hem niet lek­ker en zou hem nooit ko­pen’, zegt De Wit, die dui­zen­den ap­pels per jaar proeft. Ja, het is een zoe­te ap­pel. Maar de tex­tuur vindt ze maar niets. Toch snapt ze de com­ mer­ci­ë­le aan­trek er­van. El­ke ap­ pel is de­zelf­de, dus de con­su­ment weet exact wat hij mag ver­wach­ten. Geen te­leur­stel­lin­gen. En hij blijkt zelfs be­reid om er de ho­ge prijs van bij­na vier eu­ro per ki­lo voor te be­ta­len.

En die ou­de trou­we Jo­na­gold? Die wordt zo al­maar meer in het ver­dom­hoek­je ge­duwd. Door over­aan­bod op de markt zijn ook de prij­zen er­van ge­kel­derd. Sinds Eu­ro­pees fruit Rus­land niet meer bin­nen­mag, wordt de markt hier ook nog eens over­spoeld door mas­sa’s Pool­se Jo­na­golds, wat de prij­zen nog meer on­der druk zet.

Het ver­klaart waar­om on­ze fruit­boe­ren, om het hoofd bo­ven wa­ter te hou­den, hun ap­pel­bo­ men de laat­ste ja­ren mas­saal heb­ben in­ge­ruild voor pe­ren. Om­dat de re­gi­o­ge­bon­den con­fe­ren­ce­peer nog steeds een sterk ex­port­pro­duct is – het Rus­si­sche han­dels­em­bar­go daar­ge­la­ten.

Zoe­ken naar de kil­ler

Was de ap­pel­pro­duc­tie in ons land ooit drie­maal gro­ter dan die van pe­ren, dan is dat nu om­ge­keerd. 10.000 hec­ta­re peer, te­gen­over 6.300 hec­ta­re ap­pel, weet By­le­mans. ‘En dat kan zo niet blij­ven du­ren’, voegt Ste­vens toe.

Daar­om wordt al ja­ren­lang noest ge­zocht naar een te­gen­stan­der voor de Pink La­dy in het Ha­ge­land­se Rillaar. Daar, pal naast de druk­ke E314, wor­den jaar­lijks 20.000 bloe­sems van ap­pel­bo­men be­sto­ven. Ma­nu­eel, met een pi­pet. Het is je rein­ste mon­ni­ken­werk. Maar zo cre­ëert Bet­ter3fruit, oor­spron­ke­lijk een spin­off van de KU Leu­ven, on­op­hou­de­lijk nieu­we ap­pel­ras­sen. Door al­ler­han­de soor­ten met el­kaar te krui­sen.

De vruch­ten van de be­sto­ven bloe­men le­ve­ren 35.000 pit­ten op, die uit­ein­de­lijk 10.000 boom­pjes voort­bren­gen. Een­tje per ras. Na een eer­ste se­lec­tie, op ba­sis van uit­zicht, be­wa­ring en smaak, wordt de groep ver­kleind tot 100 stuks. Dat ge­beurt zo­als u het zich in­beeldt: In­ge De Wit die sa­men met en­ke­le col­le­ga’s dui­zen­den ap­pels proeft. Zo­als je wijn proeft: hap­pen en weer uit­spu­wen. ‘Aan het eind ko­men de ap­pels je oren uit’, lacht ze.

Dan volgt een twee­de schif­ting, die kijkt naar cri­te­ria zo­als op­brengst en ziek­te­ge­voe­lig­heid. Om dan uit­ein­de­lijk bij één ap­pel uit te ko­men.

Het pro­ces wordt hier in en­ke­le be­knop­te re­gel­tjes be­schre­ven, maar ver­gis u niet: dit duurt zo’n vijf­tien jaar. Dan moet er nog een vijf­tal jaar bij om een nieu­we ap­pel te com­mer­ci­a­li­se­ren. ‘Als je ver­telt dat we wer­ken met twin­tig jaar in­ves­te­ren voor­al­eer iets be­gint op te bren­gen, dan ge­lo­ven ze je eerst niet’, lacht Ste­vens.

Er zijn al ver­schil­len­de po­gin­gen on­der­no­men om met zo’n nieu­we ap­pel de Bel­gi­sche markt open te bre­ken. Zo­als met de Kan­zi, die ook in Rillaar werd ont­wik­keld, maar die al­thans in Bel­gië de be­lof­ten niet heeft in­ge­lost. Vol­gens Ste­vens door een com­bi­na­tie

‘De Mor­ga­na zal duur­der zijn dan de Jo­na­gold. Maar goedkoper dan de Pink La­dy’

van con­ser­va­tis­me bij de te­lers, en het ge­brek aan ani­mo om ‘bij de club’ te ho­ren. Voor een club­ras kie­zen houdt na­me­lijk in dat de te­ler zich aan stren­ge re­gels moet hou­den. Vol­gens By­le­mans had­ den Bel­gi­sche te­lers lang angst ‘om hun zelf­stan­dig­heid te ver­lie­ zen’. Daar­door kwam de Kan­zi hier nooit echt van de grond.

Tv­spot­jes

Nu pro­be­ren ze het dus op­ nieuw met de Mor­ga­na. Die ver­ge­ ten ap­pel uit Rillaar, die plots tus­ sen de dui­zen­den ge­kruis­te ap­pels werd op­ge­merkt. Al­les leek goed te zit­ten: een mooie ap­pel, zoe­te smaak, knap­pe­ri­ge tex­tuur. Een goe­de be­waar­baar­heid, goe­de op­brengst en niet te ge­voe­lig voor ziek­tes. Zou dat de nieu­we Jo­na­gold kun­nen wor­den?

Na proef­ses­sies met boom­kwe­kers, fruit­vei­lin­gen en te­lers bleek het en­thou­si­as­me groot. Sa­men met fruit­ver­e­ni­gin­gen uit Ita­lië, Ne­der­land en Duits­land sprong ook de Bel­gi­sche Fruit­vei­ling uit Sint­Trui­den (BFV) op de kar. In Lim­burg zul­len er al 30.000 bo­ men wor­den ge­plant. Te­gen eind 2020 moe­ten zij Mor­ga­na’s in de win­kel op­le­ve­ren. In Duits­land werd al 400 ton op de markt ge­ bracht, met suc­ces.

Het komt er nu op aan vol­doen­ de te­lers te over­tui­gen om hun ver­ou­der­de Jo­na­gold­bo­men in de rui­len voor Mor­ga­na’s. ‘Er moet vol­doen­de kri­ti­sche mas­sa zijn’, zegt By­le­mans. ‘Al­leen dan kan je su­per­mark­ten over­tui­gen om die ap­pel in hun schap te leg­gen.’ Hij ver­moedt dat te­lers nu meer open­staan om voor een club­ras te kie­zen dan toen de Kan­zi des­tijds werd ge­lan­ceerd. Om­dat zij nu in­zien dat een club veel meer mid­de­len heeft om het ap­pel­ras agres­sief te pro­mo­ten. Het is na­me­lijk de club die de mar­ke­ting­in­span­nin­gen op zich neemt.

Pink La­dy is daar een mooi voor­beeld van. De club ach­ter die ap­pel runt een bij­zon­der ge­o­lie­de mar­ke­ting­ma­chi­ne, tot flit­sen­de spot­jes op Vlaam­se tv­zen­ders toe.

Kwe­kers­recht

Te­ge­lijk con­tro­leert de club ook hoe­veel bo­men er wor­den aan­ge­plant, om te zor­gen dat er geen over­aan­bod op de markt ont­ staat dat de prijs doet kel­de­ren. Een fe­no­meen dat die ar­me Jo­na­ gold zo plaagt. Dat zal ma­ken dat de Mor­ga­na een duur­de­re ap­pel wordt.

‘Het is de be­doe­ling dat de Mor­ga­na meer op­brengt’, zegt Ste­vens. Meer in­kom­sten is im­mers waar de te­lers naar snak­ken. ‘Hoe duur? Dat we­ten we nog niet. Duur­der dan de Jo­na­gold, maar goedkoper dan de Pink La­dy.’

Naast de te­ler zal ook de rest van de club daar wel bij va­ren. Zo ver­die­nen Bet­ter3fruit en ABCz, een doch­ter van de Lim­burg­se boom­kwe­ker Ca­ro­lus, aan de li­cen­ties op de bo­men. Zij heb­ben na­me­lijk het ‘kwe­kers­recht’ op het ap­pel­ras Ki­zu­ri. Brengt ie­mand zon­der li­cen­tie zo’n ap­pel op de markt of ver­koopt een te­ler meer Mor­ga­na’s dan zijn li­cen­tie re­de­lijk ge­zien mo­ge­lijk maakt, dan ruk­ken de bull­do­zers aan.

Rest nog de vraag of de Belg wel be­reid is om voor de pre­mi­um­ap­pel Mor­ga­na die­per in de bui­del te tas­ten, zo­dat de am­bi­ties rond de Mor­ga­na over en­ke­le ja­ ren geen fa­ta mor­ga­na blij­ken te zijn. By­le­mans heeft er ver­trou­wen in. ‘De re­a­li­teit met de Pink La­dy be­wijst dat’, zegt hij. ‘De con­su­ment kiest niet per de­fi­ni­tie voor de goed­koop­ste ap­pel.’

Over twee jaar moet dus blij­ken of de Mor­ga­na van­daag met recht en re­den als ‘de nieu­we Jo­na­gold’ wordt ge­pre­sen­teerd. Maar wan­neer we hem zo noe­men, trekt Ste­vens een be­den­ke­lijk ge­zicht.

Pink La­dy­kil­ler, tot daar­aan toe. Maar de ver­van­ger van de Bel­gi­sche oer­ap­pel? ‘Neen, want er zul­len al­tijd veel men­sen blij­ven die Jo­na­gold wil­len’, zegt hij. ‘De Jo­na­gold moet heus niet weg.’

‘Jo­na­gold was ge­wel­dig suc­ces­vol, maar aan de le­vens­duur van elk pro­duct komt een ein­de’

© Wim Kem­pe­naers

Ni­co­las Ste­vens van Bet­ter3fruit (r.): ‘De Jo­na­gold moet heus niet weg als de Mor­ga­na er straks is.’

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.