Si­re, het volk mort

Wat ge­le hes­jes en kli­maat­be­to­gers bindt, is on­rust. Ma­cron moet naar hun har­ten­kreet luis­te­ren, vindt LUUK VAN MID­DE­LAAR, en maat­re­ge­len ne­men die het he­le land ten goe­de ko­men.

De Standaard - - Opinie & Analyse -

Van­daag spant het er­om voor Em­ma­nu­el Ma­cron. De ge­le hes­jes ma­ken zich op voor een nieu­we pro­test­ron­de te­gen de die­sel­ac­cijn­zen en het koop­kracht­ver­lies. ‘Ak­te IV’ noe­men ze het met ge­voel voor sus­pen­se. De con­ces­sies van Ma­cron en pre­mier Edou­ard Phi­lip­pe de­ze week hiel­pen niet. Ze voed­den de vol­har­ding van de be­we­ging: ‘Dit wa­ren krui­mels, nu graag de he­le ba­guet­te.’

De ac­tie­be­reid­heid slaat over op boe­ren, truc­kers, stu­den­ten en scho­lie­ren. Amech­tig zoekt de re­ge­ring een uit­weg. Voor dit week­ein­de wordt meer ge­weld in Pa­rijs ge­vreesd dan vo­ri­ge week – toch al de erg­ste rel­len in het hart van de hoofd­stad sinds mei ’68, met af­ge­bran­de au­to’s, ge­plun­der­de win­kels en als ge­na­de­slag de be­klad­de en be­scha­dig­de Arc de Tri­omp­he. Re­pu­bli­kein­se hei­lig­schen­nis. De in­zet is niet lan­ger po­pu­la­ri­teits­ver­lies in­dam­men, maar het ge­zag van de pre­si­dent be­hou­den, en dus van de Fran­se staat.

In ok­to­ber 2017 zei Ma­cron te­gen The Gu­ar­di­an: ‘Ik ge­loof dat ons land op de rand van de af­grond staat, ik ge­loof zelfs dat het erin dreigt te val­len. Als we niet op zo’n tra­gisch mo­ment van on­ze ge­schie­de­nis wa­ren, zou ik niet zijn ge­ko­zen. Ik ben niet ge­maakt om te re­ge­ren in kal­me tij­den. Mijn voor­gan­ger wel, maar ik ben ge­maakt voor de storm.’ Een ster­ke in­tu­ï­tie, maar ook over­moe­dig: de jon­ge pre­si­dent kampt nu met een storm die hij zelf op­riep. Zo wordt hij een tra­gi­sche held, door de go­den ge­straft voor zijn hy­bris.

On­danks het ge­weld be­hou­den de ge­le hes­jes voor­als­nog steun van drie­kwart van de be­vol­king. Ken­ne­lijk spreekt de be­we­ging een dif­fuus, maar breed ge­voeld on­ge­noe­gen over on­eer­lijk­heid aan. Ma­cron zelf is het brand­punt. Hij be­gon zijn brood­no­di­ge, per stem­bus ge­le­gi­ti­meer­de li­be­ra­le her­vor­mings­agen­da met ‘ca­deaus voor de rij­ken’, zo­als de af­schaf­fing van de ver­mo­gens­be­las­ting, de ver­la­ging van werk­ge­vers­las­ten en één ta­rief voor suc­ces­sie­rech­ten. Stuk voor stuk wel­licht uit te leg­gen (zo mik­te hij met de af­ge­schaf­te for­tuin­be­las­ting op de te­rug­keer van on­der­ne­mings­lus­ti­ge ‘be­las­ting­vluch­te­lin­gen’ naar Frank­rijk), maar al­le­maal sa­men niet.

Na­po­le­on

Om het over­heids­te­kort niet ver­der te doen oplo­pen, moesten bo­ven­dien an­de­re be­las­tin­gen om­hoog en so­ci­a­le uit­ga­ven om­laag – wat de zwak­ke­re groe­pen trof. Het helpt niet dat Ma­cron ooit Ro­th­schild­ban­kier was en zijn vrouw Bri­git­te een goe­de smaak heeft. In een land dat de po­li­tiek het liefst in ter­men van de Re­vo­lu­tie van 1789 ziet, is zij prompt de we­reld­vreem­de Ma­rieAn­toi­net­te, klaar voor het scha­vot.

Maar is de pre­si­dent zelf dan Lo­ ‘Geef ze bi­o­brand­stof.’ Een ver­wij­zing naar een uit­spraak van Ma­rie­An­toi­net­te: ‘Heeft het volk geen brood? Dan eet het toch bri­o­che!’

de­wijk XVI? De ana­lo­gie maakt op­gang. Ma­cron be­seft het als geen an­der. De jon­ge pre­si­dents­kan­di­daat open­de be­gin 2017 zijn cam­pag­ne met het boek ge­ti­teld Ré­vo­lu­ti­on. Na zijn ze­ge werd hij al­om ver­ge­le­ken met Na­po­le­on. We­l­is­waar tem­de Bon­a­par­te als eer­ste de storm­vloed van re­vo­lu­ti­o­nai­re ge­beur­te­nis­sen (dus was hij ook an­ti­re­vo­lu­ti­o­nair), maar hoe ver­lei­de­lijk zijn de pa­ral­lel­len! Jeug­dig elan, de blik­sem­snel­le op­mars en een hun bei­den naar har­ten­lust toe­la­chen­de Vrou­we For­tu­na. Ook met de par­tij­naam ‘En Mar­che’ zocht Ma­cron voor zijn au fond bur­ger­lij­ke mid­den­par­tij aan­slui­ting bij de Fran­se re­flex van re­vo­lu­tie en voor­uit­gang. Er is in het land geen an­de­re op­tie.

De sans­cu­lot­ten

In een es­say de­ze week over de ge­le hes­jes ver­klaart fi­lo­soof Pas­cal Bruck­ner hier­uit de voor Frank­rijk ‘unie­ke si­tu­a­tie dat juist de vast­be­slo­ten te­gen­stan­ders van de voor­uit­gang, die al­leen voor het be­houd van de ei­gen be­lan­gen strij­den, een re­to­riek van op­schud­ding en be­we­ging le­nen. Fi­gu­ren die aan het ver­le­den wil­len vast­hou­den, tre­den in het ge­waad van sans­cu­lot­ten op. De ver­war­ring is vol­ko­men wan­neer men be­grijpt dat wie in Frank­rijk tot re­vol­te op­roept, in be­gin­sel een lof­re­de op de ou­de or­de uit­spreekt en zijn haat op de ver­an­de­ring richt.’ LUUK VAN MID­DE­LAAR is po­li­tiek fi­lo­soof en hoog­le­raar Eu­ro­pees recht in Lei­den. Maan­de­lijks schrijft hij over de in­ter­na­ti­o­na­le po­li­tiek en vat hij de ge­schie­de­nis in het mo­ment.

Dit ver­hel­dert hoe Ma­cron klem zit. Hij wil­de een re­vo­lu­tie be­li­cha­men, maar met de­ze nieu­we re­vo­lu­tie ver­an­dert hij plots in een Lo­de­wijk XVI. Of in een van de door haar ver­slon­den kin­de­ren van de Re­vo­lu­tie – als de man die eerst de par­le­men­tai­re op­po­si­tie links en rechts vloer­de, maar nu van de weer­om­stuit te kam­pen krijgt met de po­li­tie­ke flan­ken en ge­weld van de straat.

Er is ook een 1789­pa­ral­lel die wel goed kan af­lo­pen. Dan moe­ten we het ver­haal in­stap­pen voor de be­roem­de Bas­til­le­be­stor­ming van 14 ju­li 1789, en wel in ja­nu­a­ri. De ko­ning wist het niet meer: hij was blut, de be­vol­king leed hon­ger, zijn mi­nis­ters had­den geen idee­ën. Ten ein­de raad vroeg de vorst zijn on­der­da­nen: ‘Wat vindt u er zelf van?’ On­ver­wacht klom­men 60.000 men­sen uit ve­le ste­den en dor­pen in de pen: ‘Te veel be­las­tin­gen, Si­re, en voor din­gen die we niet ge­brui­ken.’ De­ze Ca­hiers de dolé­an­ces vorm­den de op­maat naar de po­li­tie­ke om­wen­te­lin­gen la­ter dat jaar. De ge­le hes­jes, zei so­ci­o­loog Bru­no La­tour on­langs in het Brus­sel­se Kaai­the­a­ter, zijn exact dat: volk­se har­ten­kreet én so­ci­o­lo­gi­sche ge­tui­ge­nis van de toe­stand van het land. De be­vol­king die ge­woon zegt wat ze no­dig heeft – zon­der het ein­de­lo­ze iden­ti­teits­po­li­tie­ke ge­kib­bel over wie we zijn: ook wel­eens pret­tig.

Lich­te pa­niek

La­tour be­ziet de van de eco­taks stei­ge­ren­de hes­jes met sym­pa­thie, als een be­we­ging die so­ci­a­le recht­vaar­dig­heid aan mi­li­eu kop­pelt. In het re­cent ver­sche­nen, zeer sti­mu­le­ren­de boek­je Waar kun­nen we lan­den? (Oct­a­vo) schrijft hij dat we ons den­ken moe­ten kan­te­len: mi­li­eu is

geen ab­strac­te ‘bi­o­sfeer’, maar het weg­ge­trok­ken ta­pijt on­der on­ze voe­ten, ons be­dreigd ter­ri­to­ri­um. Van­daar dat een lich­te pa­niek zich van ons mees­ter maakt. Kli­maat wordt een er­va­ring van ver­lies, ont­re­ge­ling van on­ze ha­bi­tat – he­te zo­mers, on­ge­ken­de or­ka­nen, stij­gend wa­ter, be­zorg­de school­kin­de­ren. We bot­sen op on­ze ein­dig­heid. De ge­tar­te aar­de kan niet voor ne­gen à tien mil­jard men­sen de voor­waar­den voor the Ame­ri­can way of li­fe op­hoes­ten.

Juist daar raakt kli­maat het so­ci­a­le, en daar zit de ‘po­li­tie­ke ener­gie’ van de ge­le hes­jes. Want het be­te­kent dat de be­lof­te van glo­ba­li­se­ring, de sprong van lo­kaal naar mon­di­aal die ons al twee eeu­wen voort­drijft, niet lan­ger ge­loof­waar­dig is. Al­leen nog voor de eli­tes. Van­daar dat de ‘ach­ter­blij­vers’ zich ver­ra­den voe­len, van de weer­om­stuit zoe­ken ze hou­vast, grens en be­scher­ming. Het is vol­gens La­tour de­zelf­de des­o­ri­ën­ta­tie die mo­men­teel veel West­Eu­ro­pe­se kie­zers naar groe­ne par­tij­en drijft en weer an­de­ren, in Frank­rijk en er­bui­ten, voor de Brexit doet stem­men of in ge­le hes­jes de bar­ri­ca­des doet be­klim­men. Groen en geel: de­zelf­de on­rust. Net als de hes­jes zijn ook de kli­maat­mar­sen een soort Ca­hiers de dolé­an­ces. ‘Si­re, wij heb­ben de aar­de no­dig en moe­ten de schaar­se mid­de­len de­len!’

Te­rug­dein­zen, af­ko­pen en schip­pe­ren zul­len Ma­cron in de aan­zwel­len­de storm niet hel­pen. Maar au­to­ri­tair door­druk­ken, zo­als hij met eer­de­re her­vor­min­gen deed, gaat ook niet meer. Hij moet per­spec­tief bie­den en zijn koers wij­zi­gen met maat­re­ge­len die zicht­baar het he­le land ten goe­de ko­men, om niet een­zaam in het Ely­s­ée­pa­leis te ein­di­gen.

© rr

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.