Waar­om geeu­wen aan­ste­ke­lijk is

De Standaard - - Vooran - ISA­BEL­LE VER­CAM­MEN, KON­TICH Vra­gen voor de we­ten­schaps­win­kel zijn wel­kom op we­ten­[email protected]­daard.be, on­der ver­mel­ding van naam en woon­plaats.

Voelt u al druk in de ka­ken? Gro­te kans dat u tij­dens het le­zen van dit stuk­je gaapt. Meer­der ma­len zelfs. Maar maakt u zich geen zor­gen. Het staat los van de span­nings­boog in dit ar­ti­kel. Den­ken aan geeu­wen doet nu een­maal geeu­wen.

Dat we van ver­ve­ling zou­den ga­pen, is een mis­ver­stand. Dat me­nen al­thans psy­cho­lo­gen Jorg Mas­son van de Uni­ver­si­teit van Wenen en And­rew Gal­lup van het SUNY Po­ly­tech­nic In­sti­tu­te in de VS. In 2017 pu­bli­ceer­den ze een over­zichts­ar­ti­kel in het blad Neu­ro­s­cien­ce & Bio­be­ha­vi­o­ral Re­views waar­in ze de ba­lans op­maak­ten van wat er be­kend is over ga­pen. Er zijn nog een hoop los­se eind­jes.

Op­kik­ker

Dat we ga­pen al sinds men­sen­heu­ ge­nis as­so­ci­ë­ren met ver­moeid­heid en ver­ve­ling is lo­gisch, schrij­ven de twee. We doen het veel in de vroe­ge och­tend als we net wak­ker zijn, of voor we gaan sla­pen. Maar als het zo sim­pel was, hoe is dan te ver­kla­ren dat top­spor­ters op de Olym­pi­sche Spe­len, mu­zi­kan­ten en pa­ra­chu­tis­ten ook vaak geeu­wen vlak voor ze in ac­tie ko­men? Vol­gens Mas­son en Gal­lup ga­pen we als we moe­ten over­stap­pen naar een an­de­re staat van ac­ti­vi­teit, dus ook vlak voor span­nen­de mo­men­ten. De her­se­nen heb­ben dan een op­kik­ker no­dig.

Die op­kik­ker krij­gen we als er meer zuur­stof naar de her­se­nen gaat. Ga­pen zou daar­bij hel­pen, luidt een the­o­rie. Maar die is wei­nig aan­ne­me­lijk, me­nen de au­teurs. Er zijn stu­dies uit­ge­voerd waar­bij men­sen pu­re zuur­ stof te ade­men kre­gen. Dat bleek geen ef­fect te heb­ben op hun gaap­f­re­ quen­tie.

Mas­son en Gal­lup me­nen dat er iets an­ders aan de hand is: een geeuw koelt de her­se­nen een beet­je af, waar­ door die be­ter func­ti­o­ne­ren. De sa­men­trek­king van spie­ren in nek, kaak en ge­zicht leidt er­toe dat de her­se­nen be­ter door­bloed ra­ken, waar­door de tem­pe­ra­tuur iets kan zak­ken. Gal­lup heeft zelf ex­pe­ri­men­ten uit­ge­voerd waar­bij hij de her­se­nen van proef­per­ so­nen af­koel­de. Toe­ge­ge­ven, ook die the­o­rie moet nog ver­der on­der­bouwd.

Dat ga­pen een te­ken van ver­ve­ling zou zijn, is vol­gens de au­teurs ape­kool. En als ga­pen geen ui­ting van emo­tie (ver­ve­ling) is, dan blijft er wei­nig over van een the­o­rie die al de­cen­nia in zwang is, na­me­lijk dat het na­geeu­wen te ma­ken heeft met em­pa­thie. Het idee dat we de ban­den met el­kaar ver­ster­ken door el­kaars gaap na te apen, werd 40 jaar ge­le­den ge­lan­ceerd door psy­cho­loog Heinz Leh­mann van de McGill Uni­ver­si­ty in Montre­al, Ca­na­da.

Als na­geeu­wen een so­ci­aal smeer­mid­del zou zijn, zou je ver­wach­ten dat men­sen die la­ge em­pa­thie­sco­res be­ha­len op psy­cho­lo­gi­sche tests, min­der snel een gaap over­ne­men. Dat beeld komt niet een­dui­dig naar vo­ren uit ex­pe­ri­men­ten.

Mo­ge­lijk is het na­apen van el­kaars gaap een evo­lu­ti­o­nai­re aan­pas­sing die er­voor zorgt dat we ons als groep ge­reed­ma­ken voor ac­tie.

Maar ver­klaart dat waar­om we tot een gaap ver­leid wor­den wan­neer de kat zich op de bank met wijd open­ge­sper­de bek uit­rekt?

Na­geeu­wen zou niet te ma­ken heb­ben met em­pa­thie

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.