‘Nie­mand moet ver­baasd zijn over dit “on­ge­luk”’

Marc Reynebeau over het vis­a­schan­daal

De Standaard - - Vooraan -

Of Me­li­kan Ku­cam schul­dig is in de af­fai­re van de hu­ma­ni­tai­re vi­sa, zal de rech­ter be­pa­len. Zo­als het par­le­ment de rol moet uit­kla­ren van ex­staats­se­cre­ta­ris Theo Fran­c­ken (N­VA). Maar nie­mand moet ver­baasd zijn over dit ‘on­ge­luk’. De deur stond er­voor open door het be­staan van een be­stuur­lij­ke sche­mer­zo­ne: het ka­bi­net. Er heerste in dit ge­val zo­veel sche­mer, dat een ma­la­fi­de fi­guur, zo­als Ku­cam naar ver­luidt is, er zelfs een pri­vé­han­del­tje in kon op­zet­ten.

Zo komt nog maar eens een klas­sie­ke sys­teem­fout aan het licht. Ie­der­een kent ze, maar nie­mand doet er wat aan. Ze be­hoort tot de ou­de, maar nog spring­le­ven­de Bel­gi­sche po­li­tie­ke cultuur van de par­ti­cra­tie, de al­macht van par­tij­en en par­tij­lei­ders. Als ze mee­re­ge­ren – ‘nieu­we’ par­tij­en net zo­zeer als tra­di­ti­o­ne­le – ei­ge­nen ze zich ex­tra­le­ga­le pri­vi­le­ges toe, die zel­den het al­ge­meen be­lang die­nen, wel het par­tij­be­lang en als het mis­loopt, al­leen een pri­vé­be­lang.

Al­mach­tig ka­bi­net

Ka­bi­net­ten zijn de ate­liers van de par­ti­cra­tie. Een le­ger­tje par­tij­ge­trou­wen be­reidt er wet­ten voor en voert ze mee uit en re­gelt ook prak­ti­sche af­spra­ken over pak­weg po­li­tie­ke be­noe­min­gen, nog zo’n oud zeer in de po­li­tie­ke cultuur. Zij mo­no­po­li­se­ren de in­for­ma­tie, zij oe­fe­nen een in­for­me­le, al­ler­minst trans­pa­ran­te macht en zeg­gen­schap uit die ze usur­pe­ren, ten kos­te van het par­le­ment en de ad­mi­ni­stra­tie.

Het be­staan van ka­bi­net­ten cre­ëert de voor­waar­den voor een ac­ci­dent wai­ting to hap­pen. Als het mis­loopt, leert de er­va­ring, heeft dat al­tijd de­zelf­de re­den. Om­dat – om eens de con­clu­sie te ci­te­ren uit een vier de­cen­nia oud schan­daal – ‘de be­sluit­vor­ming op het ka­bi­net geen waar­bor­gen biedt voor een ob­jec­tie­ve en con­tro­leer­ba­re be­han­de­ling van de dos­siers.’ Maar de par­ti­cra­tie leert daar niet uit. Voor haar weegt het ri­si­co op on­ge­luk­ken nooit op te­gen de voor­de­len van het sys­teem.

Net van­we­ge dat ho­ge ri­si­co is de be­wind­voer­der al­tijd di­rect en per­soon­lijk po­li­tiek aan­spra­ke­lijk voor al­les wat zijn ka­bi­

net doet of laat. Fran­c­ken heeft zicht­baar moei­te om dat te er­ken­nen, om­dat hem per­soon­lijk geen schuld zou tref­fen. Maar dat doet er niet toe: het gaat om ver­ant­woor­de­lijk­heid. Hij en zijn ka­bi­net val­len sa­men, ze zijn een on­scheid­ba­re en­ti­teit. Ka­bi­net­ten be­staan im­mers slechts in­for­meel. De Grond­wet kent ze niet. De po­li­tie­ke ver­ant­woor­de­lijk­heid geldt ze­ker bij een dis­cre­ti­o­nai­re be­voegd­heid als van hu­ma­ni­tai­re vi­sa. Dan is het ka­bi­net al­mach­tig. En het vol­stond voor Ku­cam om, let­ter­lijk, ‘ie­mand te ken­nen in Brus­sel’, op het ka­bi­net, om zaak­jes te la­ten re­ge­len.

Ge­brek aan trans­pa­ran­te cri­te­ria sloot elk par­le­men­tair toe­zicht uit – en het par­le­ment moet daar nu niet over zeu­ren: het wist er­van en ge­doog­de het, zo­als het de ou­de po­li­tie­ke cultuur im­mer ge­doogt. Het ka­bi­net over­ru­le­de voorts de re­gels, pro­ce­du­res en best prac­ti­ces van de Dienst Vreem­de­lin­gen­za­ken. Zo ver­dwe­nen al­le macht en ver­ant­woor­de­lijk­heid uit beeld. Ze ver­zon­ken in de knus­se ver­trou­wens­band tus­sen drie be­vrien­de par­tij­ge­no­ten: de staats­se­cre­ta­ris, Me­li­kan Ku­cam en een ka­bi­netsme­de­werk­ster. Maar hoe­zeer el­ke con­tro­le ont­brak en hoe ar­bi­trair de­ze werk­wij­ze ook oogt, il­le­gaal was ze ze­ker niet. Wel­kom in de we­reld van de par­ti­cra­tie.

‘Op ta­fel slaan’

Ve­len had­den er baat bij. De par­tij kon zich in Mechelen of Aalst pro­fi­le­ren met ou­der­wets dienst­be­toon. Fran­c­ken kon het ‘red­den van chris­te­nen uit de bar­baar­se klau­wen van IS’ uit­bui­ten in zijn pro­pa­gan­da. Tus­sen­per­soon Ku­cam kon met zijn toe­gang tot het ka­bi­net zijn ach­ter­ban im­po­ne­ren en nam naar ver­luidt de ruim­te om zich te ver­rij­ken. En zo raak­te, via het ka­bi­net, een stuk staats­macht – vi­sa toe­ken­nen – uit­be­steed, ge­pri­va­ti­seerd en ver­han­deld.

Ka­bi­net­ten zijn niet de eni­ge uit­was van de ou­de po­li­tie­ke cultuur. Een an­de­re is: po­li­ti­ci die een lo­ka­le func­tie cu­mu­le­ren met een par­le­ments­ze­tel. Met die con­cen­tra­tie van po­li­tie­ke macht ma­ken ze zich niet al­leen tot po­ten­taatjes, ze kun­nen er­mee ook snel ‘ie­mand ken­nen in Brus­sel’, op

een be­vriend ka­bi­net, om daar lo­ka­le po­li­tie­ke be­lan­gen te be­plei­ten. Ze noe­men dat man­haf­tig: ‘in Brus­sel op ta­fel slaan’. Al ne­ge­ren ze dan wel dat ze als man­da­ta­ris­sen ge­acht wor­den de he­le soe­ve­rei­ne na­tie en niet al­leen het ei­gen dorp te ver­te­gen­woor­di­gen. Al­le par­tij­en be­zon­di­gen zich er­aan, nie­mand ge­neert zich er­voor.

Van dat laat­ste, zich ge­ne­ren, kan ze­ker de Mid­del­kerk­se bur­ge­mees­ter Jean­Ma­rie De­dec­ker (LDD) nooit wor­den verdacht. Bij de ver­kie­zin­gen van 26 mei zal hij als on­af­han­ke­lij­ke de West­Vlaam­se N­VA­Ka­mer­lijst du­wen en hij hoopt ten zeer­ste om ver­ko­zen te wor­den, niet om echt te ze­te­len, zei hij aan VTM, maar om af en toe ‘op de pu­pi­ter’ eens zijn ge­dacht te kun­nen zeg­gen. Toch spreekt zo niet al­leen de aan­dachts­junk in hem. Het Laat­ste Nieuws om­schreef zijn kan­di­da­tuur als een deal: ‘U le­vert stem­men aan en de N­VA zorgt voor geld en ver­gun­nin­gen van­uit Brus­sel.’ De­dec­ker be­aam­de dat: ‘Daar komt het wel op neer.’

En toch. Als De­dec­ker voor ‘zijn’ Mid­del­ker­ke recht heeft op ‘geld en ver­gun­nin­gen van­uit Brus­sel’, dan moet de ho­ge­re over­heid hem die zon­der meer ge­ven. Maar als hij die al­leen via een ka­bi­net kan krij­gen als een fa­veur­tje, als we­der­dienst voor het ‘le­ve­ren’ van stem­men, krijgt hij dat ‘geld en ver­gun­nin­gen’ on­recht­ma­tig. Daar be­staat een woord voor, en het klinkt noch sym­pa­thiek, noch ge­rust­stel­lend.

In die prak­tijk maakt ook De­dec­ker zich, net als el­ke cu­mu­le­ren­de po­li­ti­cus, tot een pi­on van de par­ti­cra­tie en haar in heel Bel­gië en bij al­le par­tij­en im­mer flo­re­ren­de ou­de, po­li­tie­ke cultuur. Dan is het slechts wach­ten op het vol­gen­de on­ge­luk.

Het par­le­ment moet niet zeu­ren over ge­brek aan trans­pa­ran­tie in het vi­sum­be­leid: het wist er­van en ge­doog­de het

© N­VA

De ge­we­zen staats­se­cre­ta­ris en de tus­sen­per­soon: knus ver­trou­wen on­der par­tij­ge­no­ten.

MARC REYNEBEAUWie? Re­dac­teur van de­ze krantWat? De vi­sa­af­fai­re is min­der de schuld van Theo Fran­c­ken dan het re­sul­taat van een ou­de po­li­tie­ke cultuur met ka­bi­net­ten, po­li­tie­ke be­noe­min­gen of cu­mu­le­ren­de po­li­ti­ci.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.