NIEU­WE COLUMNIST DA­VE SI­NAR­DET: WAT ZIJN LAN­DEN NOG WAARD?

De Standaard - - Vooran -

Toen ik de voor­bije week de beel­den zag uit West­m­in­ster, waar The­re­sa May roem­loos ten on­der ging in een amech­ti­ge po­ging om stem­men bij­een te schra­pen voor haar Brexit­deal, dacht ik aan een Lon­den­se ex­cur­sie die ik maak­te in de herfst van 2015. Er wa­ren nog veel maan­den te gaan tot de be­slis­sen­de da­tum van het re­fe­ren­dum. De al­ge­me­ne te­neur was dat die Brexit wel zou wor­den weg­ge­stemd. Zelf was ik daar niet meer zo ze­ker van. De vluch­te­lin­gen­cri­sis was net los­ge­bar­sten en je kon er gif op in­ne­men dat de brexi­teers niet zou­den aar­ze­len daar­op in te spe­len, ook al had de EU daar wei­nig in­vloed op.

Nee, die Brexit kon niet wor­den uit­ge­slo­ten, be­greep ik, voor­al tij­dens het de­bat dat de Brit­se Ka­mer van Koop­han­del voor ons had ge­or­ga­ni­seerd. De man van ‘Bu­si­ness for new Eu­ro­pe’ bracht een wei­nig be­vlo­gen, maar ra­ti­o­neel en za­ke­lijk pro­Eu­ro­pees be­toog, ge­stof­feerd met tal­rij­ke facts and fi­gu­res. Die wa­ren to­taal af­we­zig in het ro­man­ti­sche ver­haal van zijn te­gen­stre­ver van ‘Bu­si­ness for Bri­tain’, die met tre­mo­lo in de stem de trots en glo­rie be­zong van de Brit­se na­tie, waar­van de soe­ve­rei­ni­teit schan­de­lijk ge­schon­den werd door Brus­sel­se fa­celess bu­reau­crats. ‘Let’s ta­ke back con­trol!’ Hij gaf de in­druk dat het Brit­se we­reld­rijk op­nieuw zou op­doe­men na een Brexit.

Ik dacht dat de man door het pu­bliek van voor­al in­ter­na­ti­o­na­le on­der­ne­mers bui­ten zou wor­den ge­dra­gen. Maar nee, hij kon op best wat bij­val re­ke­nen, zelfs bij wie er to­taal niet aan dacht om voor de Brexit te stem­men.

Po­pu­lis­ti­sche saus

Toen be­greep ik dat bei­de kam­pen niet met ge­lij­ke re­to­ri­sche wa­pens stre­den. En dat een te­rug­keer naar de glo­rie­da­gen van de na­tie­staat een al­maar meer mo­bi­li­se­ren­de ge­dach­te is in een com­plexe we­reld. En al ze­ker als je ze over­giet met een po­pu­lis­ti­sche saus die het Brit­se volk te­gen­over de Brus­sel­se eli­te plaatst. Dat bleek de daar­op­vol­gen­de maan­den tij­dens de na­ti­o­na­le cam­pag­ne die het Brexit­kamp ont­plooi­de. To­ta­le na­ti­o­na­le con­tro­le moest en zou her­won­nen wor­den. Dat idee cul­mi­neer­de toen Ukip­lei­der Ni­gel Fa­ra­ge de dag van de Brexit­vo­te uit­riep tot ‘In­de­pen­den­ce Day’. Daar ston­den de remai­ners dan, met hun facts and fi­gu­res.

The­re­sa May pro­beert ver­geefs dat vi­si­oen van zui­ve­re soe­ve­rei­ni­teit te ver­zoe­nen met de mor­si­ge en weer­bar­sti­ge re­a­li­teit die zich ma­ni­fes­teert in de deal die ze sloot met de 27 over­blij­ven­de lid­sta­ten. Haar te­gen­stan­ders heb­ben ge­lijk als ze zeg­gen dat die deal van geen kan­ten de be­loof­de na­ti­o­na­le zelf­stan­dig­heid le­vert. Maar dat ligt niet aan die deal. Wel aan het na­ti­o­na­lis­ti­sche droom­beeld dat de Brit­ten tij­dens de re­fe­ren­dum­cam­pag­ne werd voor­ge­spie­geld.

Want vol­le­di­ge soe­ve­rei­ni­teit ver­on­der­stelt een har­de Brexit. Die dreigt er aan te ko­men op 29 maart. Het Verenigd Ko­nink­rijk valt dan ab­rupt uit het Eu­ro­pe­se eco­no­mi­sche sys­teem. Vol­gens zo­wat al­le stu­dies leidt dat ze­ker op kor­te ter­mijn tot eco­no­mi­sche te­loor­gang, zo niet ramp­spoed en chaos. Maar goed, je na­ti­o­na­le lot op­nieuw in ei­gen han­den kun­nen ne­men, daar DA­VE SI­NAR­DET Is pro­fes­sor po­li­tie­ke we­ten­schap­pen (VUB). In ‘Voor­bij de grens’ buigt hij zich maan­de­lijks over de staat van de na­ties. moet je iets voor over­heb­ben. Ze­ker als je zelf niet be­hoort tot de be­vol­kings­ca­te­go­rie­ën die daar het groot­ste slacht­of­fer van zul­len zijn. (Ni­gel Fa­ra­ge nam af­ge­lo­pen week nog een pri­vé­jet van Lon­den naar Straats­burg.)

Ou­de de­mo­nen

Maar soe­ve­rei­ni­teit ver­on­der­stelt ook gren­zen. Har­de gren­zen. Als er één ding is waar­over het diep ver­deel­de West­m­in­ster het nog min of meer eens raakt, dan wel dat het tot el­ke prijs moet ver­mij­den dat er tus­sen Noord­Ier­land en Ier­land zo’n har­de grens ge­trok­ken wordt. Die zou ou­de de­mo­nen op­roe­pen die het al bij al bro­ze Noord­Ier­se vre­des­pro­ces be­drei­gen. Een ‘pro­bleem­pje’ van oor­log en vre­de dat tij­dens de cam­pag­ne vro­lijk ge­ne­geerd werd. Geen har­de grens dus. Maar dat kan al­leen als het Verenigd Ko­nink­rijk op de een of an­de­re ma­nier in een Eu­ro­pe­se dou­a­ne­unie blijft. En dan kan het geen on­af­han­ke­lijk han­dels­ak­koor­den af­slui­ten met an­de­re lan­den.

Dan toch maar een zach­te­re Brexit? Dan komt de Noor­se op­tie in beeld. Die zou eco­no­misch al­vast veel voor­de­li­ger zijn. De voor­bije da­gen ging ze over de ton­gen als mo­ge­lij­ke uit­weg uit de im­pas­se. Noor­we­gen heeft toe­gang tot de Eu­ro­pe­se in­ter­ne markt maar is geen lid van de Eu­ro­pe­se Unie. Het bes­te van twee we­rel­den, toch?

In­te­gen­deel. Als een niet­EU­land toe­gang wil tot de Eu­ro­pe­se in­ter­ne markt, dan moet het nog steeds de Eu­ro­pe­se re­gels vol­gen. Al­leen zit het dan niet meer rond de Eu­ro­pe­se ta­fel om die re­gels mee te be­pa­len.

De Noor­se mi­nis­ter van EU­za­ken (dat die por­te­feuil­le be­staat zegt al ge­noeg) be­re­ken­de dat zijn land de voor­bije twee de­cen­nia drie­kwart van de EU­wet­ge­ving over­nam. Dat zijn meer dan 10.000 EU­re­gels of vijf wet­ge­vings­be­slui­ten per zit­tings­dag van het Noor­se par­le­ment. Al­le­maal zon­der recht­streek­se in­spraak te heb­ben. Het is de de­mo­cra­ti­sche prijs die de No­ren be­ta­len om een de­bat te om­zei­len over ef­fec­tief EU­lid­maat­schap dat hen op­nieuw sterk zou ver­de­len.

Kort­om, zo’n zach­te Brexit zou de Brit­se soe­ve­rei­ni­teit al­leen maar ver­zwak­ken. Te­meer om­dat met de toe­gang tot de in­ter­ne markt het vrij ver­keer van per­so­nen mee­komt. Zo kan het dat Noor­we­gen als niet­EU­lid in ver­hou­ding meer EU­mi­gran­ten telt dan al­le Eu­ro­pe­se lid­sta­ten, op Luxem­burg na. Tot zo­ver de op de mouw ge­spel­de im­mi­gra­tie­stop, die vol­gens on­der­zoek een ster­ke im­pact had op de pro­Brexit­stem.

Pool­se lood­gie­ter

Dat on­rust over mi­gra­tie de an­tiEu­ro­pe­se sen­ti­men­ten aan­wak­ker­de, is trou­wens een wran­ge spe­ling van het lot. Ja­ze­ker, sinds 2004 trok­ken hon­derd­dui­zen­den mi­gran­ten uit de pas toe­ge­tre­den Cen­traal­ en Oost­Eu­ro­pe­se lan­den naar het Verenigd Ko­nink­rijk. De in de Brexit­cam­pag­ne veel­be­spro­ken po­lish plum­ber werd daar­van het sym­bool. Maar an­ders dan veel Brit­ten dach­ten was die mi­gra­tie­golf niet het ge­volg van een oe­ka­ze uit Brus­sel. Het was de re­ge­ring van To­ny Blair, ge­steund door de con­ser­va­tie­ve op­po­si­tie, die in 2004 vol­strekt soe­ve­rein be­slis­te de Brit­se gren­zen open te stel­len voor ar­bei­ders uit de nieu­we EU­lid­sta­ten, hoe­wel de EU het mo­ge­lijk maak­te om die nog acht jaar dicht te hou­den. Wat bij­na al­le an­de­re Eu­ro­pe­se lan­den ook de­den. Waar­op al­le Oost­Eu­ro­pe­se mi­gran­ten voor­al naar Groot­Brit­tan­nië trok­ken.

Wa­ren de Brit­ten niet af­ge­we­ken van de buur­lan­den, of had de EU hen die na­ti­o­na­le au­to­no­mie niet toe­ge­staan, dan was van zo’n mas­sa­le mi­gra­tie­be­we­ging geen spra­ke ge­weest. Zo leid­de soe­ve­rei­ni­teit over de ei­gen gren­zen net tot min­der in­vloed op de mi­gra­tie­stro­men dan wan­neer al­ge­me­ne Eu­ro­pe­se re­gels wa­ren ge­han­teerd.

Die iro­ni­sche en pa­ra­doxa­le vast­stel­ling geldt niet al­leen voor mi­gra­tie. In een al­maar meer ge­glo­ba­li­seer­de we­reld is de na­tie ook op veel an­de­re ter­rei­nen niet meer in staat wa­re soe­ve­rei­ne im­pact te heb­ben, of het nu is op ter­reurdrei­gin­gen, kli­maat­uit­da­gin­gen of be­drijfs­fis­ca­li­teit. Po­li­tie­ke macht op­slui­ten op na­ti­o­naal ni­veau leidt tot steeds ver­der­gaan­de af­bouw van die macht. Dat pro­ces vol­trekt zich voor on­ze ogen.

Ook kie­zers voe­len per­fect aan dat ze de grip op de de­mo­cra­ti­sche be­sluit­vor­ming ver­lie­zen. Het is daar­om niet ver­won­der­lijk dat ze zich la­ten ver­lei­den door na­ti­o­na­lis­ten die be­we­ren hen te­rug te kun­nen voe­ren naar de vei­li­ge ha­ven van de na­tie­staat.

Wist u trou­wens dat het door soe­ve­rei­ni­teit be­ze­ten Verenigd Ko­nink­rijk on­langs zon­der eni­ge op­hef het Mar­rak­ech­pact on­der­te­ken­de?

Po­li­tie­ke macht op­slui­ten op na­ti­o­naal ni­veau leidt tot steeds ver­der­gaan­de af­bouw van die macht. Dat pro­ces vol­trekt zich voor on­ze ogen

© epa­efe

Ni­gel Fa­ra­ge laat geen kans on­be­nut om een sta­te­ment te ma­ken. Zelfs zijn sok­ken zijn pa­tri­ot­tisch.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.