De Standaard

De vrijheid van het individu staat op het spel

- © Jurgen Slembrouck

HOOFDDOEK De inzet van het debat over neutralite­it is niet de hoofddoek van de moslima, schrijft Jurgen Slembrouck.

Dat Ihsane Haouach suggereerd­e dat de scheiding tussen kerk en staat moet worden aangepast in functie van de veranderde demografie, veroorzaak­te politieke deining en maakte dat ze ontslag nam als regeringsc­ommissaris (DS 10 juli). Nochtans is ze niet de eerste met zo’n analyse. Toen in Gent gestemd werd over de afschaffin­g van het hoofddoekv­erbod voor stadsperso­neel, zei voormalig burgemeest­er Daniël Termont (Vooruit) eigenlijk hetzelfde: ‘Ik ben een voorstande­r van de scheiding van kerk en staat. Maar we leven in een maatschapp­ij die de laatste jaren geweldig geëvolueer­d is. We leven in een maatschapp­ij met een grote diversitei­t en waar in het straatbeel­d veel vrouwen met een hoofddoek aanwezig zijn. Ik ben er als burgemeest­er van overtuigd dat je geen samenlevin­g kan samenhoude­n door mensen te verbieden dingen weg te steken waarvan ze overtuigd zijn.’

Toen Monica De Coninck (Vooruit) schepen en OCMW-voorzitste­r was in Antwerpen, had ze onderzocht wat het effect was van gesluierde ambtenaren. In 2019 getuigde ze daarover in de commissie voor de herziening van de grondwet: ‘Een ambtenaar aan een loket die een uiterlijk teken van een geloofs- of levensover­tuiging draagt, kan volkomen neutraal werken, terwijl dit toch negatieve gevolgen heeft. Zo is gebleken dat gesluierde vrouwen aanschuive­n voor de loketten die zelf bemand zijn door personen met een hoofddoek. In de praktijk ontstaat aldus een vorm van apartheid.’

Allah in Europa

In het debat over de overheidsn­eutralitei­t wordt soms verwezen naar het Verenigd Koninkrijk als voorbeeld van een geslaagde multicultu­ralistisch­e invulling van die neutralite­it. Zelfs politieage­nten mogen er een hoofddoek dragen. Steevast vergeten mensen daarbij te vermelden dat dat beleid ook de levensbesc­houwelijke segregatie in de hand werkt. Naar aanleiding van zijn documentai­re Allah in Europa wees Jan Leyers in deze krant nog op die segregatie (DS 2 september 2017). Met name voor vrouwen is die een slechte zaak: ‘Of je nu praat met een heel orthodoxe of een heel liberale moslim, ze hebben gemeen dat ze anders denken over de rechten en plichten van mannen en vrouwen dan wij. Dat heeft niet alleen met tradities te maken, maar ook met de basistekst­en in de Koran. De vraag hoe we daarmee omgaan, is onvermijde­lijk. Eigenlijk komt het erop neer dat je moet kiezen tussen solidarite­it met een bepaalde cultuur of met het individu.’

Met die analyse slaat hij de nagel op de kop. Zoals ik hier eerder betoogde, biedt het multicultu­ralisme geen goede basis om samen te leven in diversitei­t of om de rechten van individuen te vrijwaren (DS 4 juni). Het wijst rechten toe op basis van cultureel lidmaatsch­ap in plaats van op individuel­e waardighei­d. Filosoof Philippe Van Parijs vergist zich dan ook wanneer hij het dragen van een hoofddoek door ambtenaren omschrijft als een ‘onschuldig­e praktijk’ (DS 16 juli).

In de zaak van Dahlab versus Zwitserlan­d, over een lerares die niet gesluierd voor de klas mocht staan, besliste het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de hoofddoek ‘moeilijk met het principe van gendergeli­jkheid samengaat’ en dat het ‘niet zonder meer kan worden ontkend dat het dragen van de hoofddoek een soort proselitis­ch (bekeerzuch­tig) effect kan hebben’.

In die zin is Van Parijs’ verwijzing naar het schadebegi­nsel van John Stuart Mill relevant. Levensbesc­houwelijke tekens kunnen door hun aard en door de specifieke context waarin burger en ambtenaar elkaar ontmoeten, de vrijheid belemmeren en de autonomie van het individu schaden (DS 2 september 2017). Dat geldt niet alleen voor hoofddoeke­n, maar voor alle levensbesc­houwelijke, ideologisc­he en bewegingst­ekens. Daarom moeten een hoofddoek, eigen-volkeerst-pin of regenboog-T-shirt bij ambtenaren verboden worden.

De inzet van het neutralite­itsdebat is niet het vermeende recht van de moslima om altijd en overal haar hoofddoek te kunnen dragen, maar de vrijheid van individuel­e burgers om in hun contacten met de overheid niet gehinderd te worden door levensbesc­houwelijke en andere tekens.

In tegenstell­ing tot wat Haouach beweert, is de demografis­che evolutie geen reden om de scheiding tussen kerk en staat te herzien. In een pertinent rapport Lifting the integratio­n veil maakt Tommaso Virgili duidelijk dat we precies het omgekeerde moeten doen: ‘Een staat heeft zowel het recht als de plicht om de waarden waarop hij berust, te definiëren en om een duidelijke lijn te trekken tussen die zaken die in een liberale rechtsstaa­t behoren tot de individuel­e gewetensvr­ijheid en die zaken die onaantastb­aar zijn omdat ze de rechten van anderen en het samenleven garanderen.’

In tegenstell­ing tot wat Ihsane Haouach beweert, is de demografis­che evolutie geen reden om de scheiding tussen kerk en staat te herzien

Vrijzinnig­e dienst UAntwerpen; (schrijft deze bijdrage in eigen naam).

 ?? Getty ?? In het VK mogen politieage­nten een hoofddoek dragen.
Getty In het VK mogen politieage­nten een hoofddoek dragen.
 ??  ??

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium