Leer nu toch eens luisteren!
We praten er allemaal graag op los, maar blijft er dan nog iemand over om naar ons verhaal te luisteren? En hoe doen we dat, oprecht en aandachtig luisteren? ‘Praten zonder luisteren is als aanraken zonder aangeraakt te worden.’
‘Wanneer heb je voor het laatst naar iemand geluisterd? Echt geluisterd, zonder te denken aan wat je daarna zelf wilde zeggen, op je telefoon te kijken of de ander te onderbreken om je mening te geven?’, vraagt Kate Murphy in haar boek Je luistert niet. ‘En wanneer heeft iemand voor het laatst echt naar jou geluisterd? Had diegene aandacht voor wat je zei en was zijn of haar reactie zo raak dat je je werkelijk begrepen voelde?’
Hoewel ik het niet zou willen, voel ik me aangesproken. Ja, ik durf weleens op mijn telefoon te kijken tijdens een gesprek. Ja, ik onderbreek mensen veel te vaak en vul hun zinnen aan. En nadenken over wat ik zal zeggen als het mijn beurt is, dat doe ik automatisch. Ook tijdens professionele conversaties ligt de afleiding op de loer. Je zou verwachten dat ik als journalist goed kan luisteren – dat is nu eenmaal een belangrijk onderdeel van mijn job. Maar vaak genoeg ben ik met mijn ene oor aanwezig bij een interview en met mijn andere oor naar binnen gekeerd: welke vragen zijn al beantwoord? Heb ik alles goed genoteerd? Heb ik straks nog tijd om naar de winkel te gaan?
Spreekbeurt
Dat we zo slecht kunnen luisteren, mag eigenlijk niet verbazen in een samenleving die goede sprekers ophemelt en waar zelfmarketing ingebakken zit. ‘We worden aangemoedigd om te spreken. Daardoor kunnen we niet wachten om te reageren in een gesprek, want dan krijgt ons ego een boost’, zegt luisterexpert Corine Jansen. ‘Dat begint al op school. Leerkrachten belonen kinderen als ze een goede spreekbeurt geven, maar spreken hun ouders aan als ze goed luisteren, want dan zouden ze te stil zijn en niet assertief genoeg. Luisteren wordt vaak ook aangeleerd als gehoorzamen. “Je luistert niet” betekent dan “je doet niet wat ik wil”.’
Akoestische drempels
Bovendien maakt onze omgeving het ons niet makkelijk om een en al oor te zijn. De grootste boosdoener bij mij is mijn gsm. Elke nieuwe melding haalt me uit mijn concentratie. Ik ben de snelle digitale communicatie ook zo gewoon, waardoor ik het moeilijk vind om lange gesprekken vol te houden. Verder zijn er akoestische drempels voor een goed gesprek. De achtergrondmuziek in restaurants is vaak iets te luid, in open kantoren hoor je de telefoons en toetsenborden klateren, en in steden is er een constant verkeersgeruis. ‘Je denkt misschien dat je al dat geluid kunt negeren, maar onderzoek toont dat elke extra prikkel je aandacht vermindert’, schrijft Murphy.
Toch hebben we nood aan rijke gesprekken en vooral aan iemand die naar ons luistert. Dat blijkt uit het succes van Tele-Onthaal. Meer dan 330 mensen per dag bellen naar de luisterlijn. ‘Dat neemt nog toe sinds covid’, vertelt coördinator Jennifer Pots. ‘Zo is het aantal oproepen in 2020 met 15 procent gestegen.’
Het goede nieuws is dat je opnieuw én beter kunt leren luisteren. Volgens Jansen is luisteren als een spier die je kunt trainen. ‘Dat lukt niet van ene dag op de andere. Ik ben er al dertien jaar mee bezig en ik ben zelf nog best vaak een slechte luisteraar. Maar je mag niet te snel opgeven. Blijf die nieuwsgierige spier prikkelen.’ Herinner je je een gesprek waarin je zo opging dat je de tijd en jezelf even vergat? Niets verhindert je om elke keer opnieuw daarnaar te streven.
Luister actief
Luisteren is iets anders dan zwijgen. Het is ook ‘meer dan alleen maar horen wat mensen zeggen’, schrijft Murphy. ‘Het betekent aandacht schenken aan hoe ze het zeggen en wat ze doen terwijl ze het zeggen, in welke context, en wat dat met je doet.’
Als je actief luistert, stel je je open voor
Als je actief luistert, stel je je open voor je gesprekspartner en doe je je best om te begrijpen wat hij wil zeggen. Dat is iets helemaal anders dan luisteren om te reageren
je gesprekspartner en doe je je best om te begrijpen wat hij wil zeggen. Dat is iets helemaal anders dan luisteren om te reageren. Probeer dus aan de verleiding te weerstaan om meteen te zeggen wat in je opkomt en focus in plaats daarvan op wat iemand precies wil vertellen en waarom hij dit nu zegt, tegen jou. Vaak gaat het ook over wat er niet gezegd wordt. De intentie achter de woorden, de onuitgesproken emoties die je hoort in iemands intonatie en houding zijn net zo belangrijk.