Gazet van Antwerpen Mechelen-Lier

“Visverkope­rs lieten De Zalm bouwen om hun rijkdom te tonen”

- SAM VAN CLEMEN

De Stad Mechelen verkoopt De Zalm op de Zoutwerf langs de Dijle na een grondige restaurati­e voor 1,5 miljoen euro. “Het gaat om een pand van bijna 500 jaar oud. En de geschieden­is van de Zoutwerf gaat nog een stuk verder terug in de tijd”, vertelt gids Karine Decoster.

Karine Decoster is voorzitter van de Koninklijk­e Gidsenbond Mechelen. Ze geeft geregeld gidsbeurte­n doorheen de Dijlestad. En daarbij komen ook de Zoutwerf en omgeving aan bod. Samen met haar wandelen we langs die schilderac­htige Zoutwerf.

“In bronnen uit de dertiende eeuw wordt deze plek kortweg ‘Werf’ genoemd. In 1301 verwierf de stad het recht om vis, haver en zout te stapelen. Toen is de naam veranderd naar Zoutwerf. Iets verderop langs de Dijle vind je trouwens ook de Haverwerf.”

Kordewagen­aars

“Het zoutrecht was erg belangrijk voor onze stad”, legt Karine uit. “Dat goed was immers onmisbaar om voedsel te kunnen bewaren. Pekelen was daarvoor toen de gebruikeli­jke praktijk. Zout noemde men dan ook het witte goud.”

“Toen kon men met boten met het kostbare goed tot op deze plaats varen. Buyldrager­s laadden de goederen hier af, kordewagen­aars (kruiers, red.) verdeelden ze met hun kruiwagen over de stad. Straatwage­naars bevoorraad­den verder afgelegen wijken en dorpen. Het ambacht van de kordewagen­aars heeft de Franse Revolutie trouwens overleefd. Het is blijven bestaan tot op het einde van de negentiend­e eeuw.”

Springtij

De Zoutwerf heeft intussen haar functie als aanlegplaa­ts voor schepen al lang verloren. “Rond 1900 werden er in de binnenstad belangrijk­e waterwerke­n uitgevoerd. Vlieten werden overwelfd en er kwamen sluizen op de Dijle. Het getij reikte immers tot op deze plek. Bij springtij overstroom­de het dan ook geregeld. De toen gegraven Afleidings­dijle is wel onderhevig aan het getij. Langs de Zoutwerf bouwden rijke Mechelaars erg fraaie huizen. In de straatjes erachter woonden de minder gegoeden in kleine huisjes. Het verklaart de term ‘achterbuur­t’.” Toch is veel van wat er vandaag te zien is, een reconstruc­tie van na 1945. “In het voorjaar van 1944 bombardeer­den de geallieerd­en het nabije spoorwegar­senaal. En in februari 1945 viel hier een vliegende bom. De Zoutwerf werd telkens zwaar getroffen. Gelukkig volgde snel de wederopbou­w”, aldus Decoster.

De Kevie

We komen enkele opmerkelij­ke gebouwen tegen tijdens onze rondwandel­ing. “Op huisnummer twee stond ooit Het Haasken, later ‘In den Haas’. Het was een logementsh­uis voor arme dompelaars. Daarnaast staat De Kevie.

Op de gevel is inderdaad een kevie of kooi afgebeeld die diende om gevogelte in op te sluiten. Dit gebouw vervangt het tijdens de oorlog verwoeste pand. Het werd aan de hand van oude tekeningen en foto’s in zijn originele vorm heropgebou­wd. Naast De Kevie stond huis De Lelie.

Grote en Kleine Zalm

En dan passeren we op nummer vijf De Zalm. “Het huis bestaat uit twee delen. De visverkope­rs begonnen met de bouw van de Grote Zalm rond 1530. Vijf jaar later was het klaar. De Zalm is een van

Karine Decoster Koninklijk­e Gidsenbond Mechelen “Het zoutrecht was erg belangrijk voor Mechelen. Het was onmisbaar om voedsel te kunnen bewaren. Men noemde zout daarom ook ‘het witte goud’.”

de oudste gebouwen in renaissanc­estijl van onze gewesten. De bedoeling van de bouwheren was om hun rijkdom te tonen. Hetzelfde ambacht heeft trouwens in de zeventiend­e eeuw bij Rubens het doek De wonderbare visvangst besteld. Dat hangt nu in de OnzeLieve-Vrouw-over-de-Dijle-Kerk. Het wordt momenteel gerestaure­erd”, doet gids Karine uit de doeken.

“Daarnaast stond het ‘Innehuyske­n’ waar stadsrecht­en werden geïnd. In 1680 is het verwoest door brand. De visverkope­rs zetten er een nieuw en kleiner gebouw. Het heet dan ook De Kleine Zalm. Tegenwoord­ig vormen ze samen één geheel en worden ze samen verkocht. De Zalm was onder andere het schildersa­telier van Willem Geets en sinds 1959 museum voor Oude Kunstambac­hten. Door de verwoestin­g tijdens de oorlog, is er bijna niets origineels bewaard gebleven”, zegt Decoster.

Wapenschil­den

Tegenwoord­ig herbergt De Zalm verschille­nde organisati­es. “Sinds 2006 heeft het Verbond van Heemkunde, later Heemkunde Vlaanderen, hier zijn hoofdkwart­ier”, vertelt historicus en consulent Hendrik Vandeginst­e. “Sinds vorig jaar maken we deel uit van Histories vzw. We bieden advies aan iedereen die in zijn vrije tijd met erfgoed bezig is. Ook het Festival van Vlaanderen Mechelen/ Kempen en Cemper vinden hier onderdak. Deze laatste organisati­e ondersteun­t het erfgoed van muziek en podiumkuns­ten.”

Het gebouw bevat toch enkele sporen van het verleden. “Een mooie schouw, het stevige dakgebinte en fraaie glasramen herinneren aan wat hier ooit is geweest”, aldus nog Vandeginst­e.

“In de voorgevel zien we de wapenschil­den van keizer Karel V, zijn vrouw Isabella van Portugal, zijn broer Ferdinand en diens echtgenote Anna van Bohemen. Andere versiering­en zijn Ionische, Dorische en Korintisch­e zuilen”, vult Decoster aan.

Dijlepad

We flaneren verder. Naast de Zalm bevindt zich De Waag. “Dit was vroeger de Stadswaag waar goederen werden gewogen. Net als De Steur ernaast heeft het een houten gevel. De Zeehond op nummer negen werd in 2008 gerestaure­erd en kreeg terug het uitzicht van de achttiende eeuw”, aldus Karine Decoster.

“Huis De Pelikaan op nummer tien heeft sinds de zestiende eeuw een trapgevel. Het was vermoedeli­jk ooit een hoekhuis. Het was in de negentiend­e eeuw logementsh­uis In de Stad Thienen. De

Lepelaar ernaast uit de zestiende eeuw werd in 1944 verwoest en nooit meer heropgebou­wd. Het Maalderijs­traatje daarnaast verwijst naar de bloemmolen­s die er stonden. Na afbraak daarvan dient de plaats als parking.”

Helemaal op het einde komen we Diependaal tegen. “Dit is het laatste historisch­e huis langs de Zoutwerf. Tegen de Dijle, tegenover De Zalm stond ooit de SintAnnaka­pel. Daar werd vis van mindere kwaliteit verkocht. Ze is intussen afgebroken.”

“Op de Zoutwerf treffen het hedendaags­e en het vroegere Mechelen elkaar. De plaats is zeer in trek bij wandelaars. Dat is ook te danken aan het Dijlepad langs het water dat loopt van de Fonteinbru­g tot aan de Haverwerf”, besluit Karine Decoster enthousias­t.

 ?? FOTO JORIS HERREGODS ?? De Zalm is een van de oudste gebouwen in renaissanc­estijl van onze gewesten.
FOTO JORIS HERREGODS De Zalm is een van de oudste gebouwen in renaissanc­estijl van onze gewesten.
 ?? FOTO JORIS HERREGODS ?? Huis De Zalm ligt op de Zoutwerf in Mechelen. Dit voormalige gildenhuis van de Mechelse visverkope­rs uit circa 1530 werd gebouwd door architect Willem van Wechtere.
FOTO JORIS HERREGODS Huis De Zalm ligt op de Zoutwerf in Mechelen. Dit voormalige gildenhuis van de Mechelse visverkope­rs uit circa 1530 werd gebouwd door architect Willem van Wechtere.
 ?? FOTO COLLECTIE REGIONALE BEELDBANK MECHELEN ?? Zicht op de Zoutwerf van de andere oever van de Dijle op het einde van de negentiend­e eeuw. Te zien zijn van links naar rechts: de Zeehond, De Steur, De Waag, de Kleine Zalm, De Grote Zalm, de voormalige Lelie en De Kevie.
FOTO COLLECTIE REGIONALE BEELDBANK MECHELEN Zicht op de Zoutwerf van de andere oever van de Dijle op het einde van de negentiend­e eeuw. Te zien zijn van links naar rechts: de Zeehond, De Steur, De Waag, de Kleine Zalm, De Grote Zalm, de voormalige Lelie en De Kevie.
 ?? FOTO COLLECTIE REGIONALE BEELDBANK MECHELEN ?? Tekening van de houten gevels van de Zoutwerf omstreeks 1550. De voorgevels van de De Steur en De Zeehond zijn nog steeds van hout.
FOTO COLLECTIE REGIONALE BEELDBANK MECHELEN Tekening van de houten gevels van de Zoutwerf omstreeks 1550. De voorgevels van de De Steur en De Zeehond zijn nog steeds van hout.
 ?? FOTO COLLECTIE REGIONALE BEELDBANK MECHELEN ?? De Zalm diende vele jaren als het schildersa­telier van Willem Geets (1839-1818).
FOTO COLLECTIE REGIONALE BEELDBANK MECHELEN De Zalm diende vele jaren als het schildersa­telier van Willem Geets (1839-1818).
 ??  ??

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium