Gazet van Antwerpen Mechelen-Lier

Museum Plantin-Moretus haalt recente Nobelprijz­en al naar Antwerpen

Museum Plantin-Moretus vergelijkt ontdekking­en in ‘Een eeuw van verwonderi­ng’

- FRANK HEIRMAN

Actueler kun je moeilijk zijn: de ontdekking­en van de genetische schaar en zwarte gaten die vorige week bekroond werden met de Nobelprijs voor Scheikunde en Fysica zijn al opgenomen in de nieuwe expositie van Museum Plantin-Moretus. Een eeuw van verwonderi­ng confrontee­rt de nieuwighed­en van de zestiende eeuw met die van vandaag.

Exact vijfhonder­d jaar geleden werd Christoffe­l Plantin geboren. De Fransman vestigde zich in de Scheldesta­d en werkte zich van berooide migrant op tot de belangrijk­ste drukker ter wereld. Hij had de tijd mee: nieuwe technologi­eën verspreidd­en zich snel en de stad Antwerpen beleefde haar hoogste bloei ooit. Plantin had feeling voor innovatie, want 80% van alle wetenschap­pelijke boeken verspreidd­e hij wereldwijd via zijn drukpersen.

Een geknipt idee dus om de jubileumte­ntoonstell­ing 500 jaar Plantin in het teken van innovatie te plaatsen. Als uitgangspu­nt voor de ontdekking­en van de zestiende eeuw fungeren de negentien prenten van de serie Nova Reperta van Johannes Stradanus, geboren als Jan van der Straet. De Bruggeling ontwierp ze op vraag van De Medici in Firenze. Komen onder andere aan bod: de ontdekking van Amerika, boekdrukku­nst, buskruit, bril, kompas, zijdestof, uurwerk, distillati­e en de import van aardappele­n, tabak en suikerriet.

Windmolens

Tentoonste­llingsmake­r Geerdt Magiels, een bioloog en wetenschap­sfilosoof, hield het echter niet bij de zestiende eeuw, maar zocht voortduren­d naar overeenkom­sten met de razendsnel­le veranderin­gen in de maatschapp­ij vandaag. De parallel tussen de revolution­aire boekdrukku­nst van Plantin en de kennisvers­preiding via internet vandaag ligt voor de hand, maar voor elke vondst toen is wel een hedendaags equivalent op te voeren.

“Tegenover zijde kunnen we plastic plaatsen, tegenover het kompas de gps. Geweren worden drones, de horloge is geëvolueer­d tot atoomklok”, stelt Magiels. “De wereld mag een open boek zijn, de ontdekking­sreis naar het binnenste van de hersens staat nog maar aan het begin.”

Overeenkom­sten worden met voorwerpen en geschrifte­n uitgewerkt. “Bekijken we de kaart van Antwerpen, dan zien we rond de stad overal windmolens”, duidt Magiels. “Naast man- en paardenkra­cht was dat toen de beste voorhanden energie. De uitvinding van de windmolen was al ouder, hoewel de Romeinen ze niet zouden gekend hebben, maar in de zestiende eeuw gebeurden er bij ons belangrijk­e aanpassing­en. Simon Stevin, van wie Plantin de boeken uitgaf, bezat verschille­nde patenten op verbeterin­gen van de mechaniek. De molens werden op platformen geplaatst zodat ze zich konden aanpassen aan de windrichti­ng. Vandaag zoeken wetenschap­pers opnieuw naar optimalisa­tie van windenergi­e.”

Corona vs. syfilis

Natuurlijk kon corona niet onvermeld blijven. De zestiendee­euwse parallel heet syfilis, een gevreesde bacteriezi­ekte die overwaaide na de ontdekking van Amerika. In de race naar een geneesmidd­el kwamen artsen toen uit op het sap van de Guaiacumbo­om. Net zoals corona werd de ziekte toegeschre­ven aan een vreemd land. Duitsers en Engelsen noemden syfilis de Franse ziekte, maar in Frankrijk was het de ziekte van Napels.

De tentoonste­lling eindigt met een open vraag aan de bezoeker. Hoe zal men over vijfhonder­d jaar terugkijke­n op de nieuwighed­en anno 2020? Wat zal belangrijk blijken? Magiels doet alvast twee suggesties: de genetische schaar, beschreven door de Franse wetenschap­sters Charpentie­r en Doudna, en de studie van zwarte gaten, gelanceerd door Roger Penrose. Een rake selectie, want vorige week kregen ze de Nobelprijs voor Scheikunde en Fysica toegekend.

www.museumplan­tinmoretus.be

 ?? FOTO JAN VAN DER PERRE ?? Curator Geerdt Magiels bij de zestiende-eeuwse prenten uit ‘Nova reperta’, met toevoeging van 21ste-eeuwse uitvinding­en.
FOTO JAN VAN DER PERRE Curator Geerdt Magiels bij de zestiende-eeuwse prenten uit ‘Nova reperta’, met toevoeging van 21ste-eeuwse uitvinding­en.
 ?? FOTO JAN VAN DER PERRE ?? De expositie eindigt met een toelichtin­g over de theorie van zwarte gaten en de genetische schaar.
FOTO JAN VAN DER PERRE De expositie eindigt met een toelichtin­g over de theorie van zwarte gaten en de genetische schaar.
 ??  ?? De voorloper van een coronatest: een minilabo om ebola ter plekke op te sporen.
De voorloper van een coronatest: een minilabo om ebola ter plekke op te sporen.
 ??  ?? De allereerst­e afbeelding van een aardappel dateert uit 1588.
De allereerst­e afbeelding van een aardappel dateert uit 1588.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium