Gazet van Antwerpen Mechelen-Lier

“Zonder de Red Star Line was er nooit ‘White Christmas’ geweest”

Antwerps verhaal van componist Irving Berlin komt tot leven in Fakkelthea­ter

- GUY VAN VLIET

Irving Berlin schreef met White Christmas de grootste hit aller tijden. Hij liet Fred Astaire en Ginger Rogers over de dansvloer wervelen op zijn muziek. Dat was nooit gebeurd zonder de Antwerpse Red Star Line, waarmee hij als kind naar Amerika vluchtte. Het verhaal van een van de grootste componiste­n komt dit weekend tot leven in het Antwerpse Fakkelthea­ter.

Het leek voorbestem­d dat Pieter Van Keymeulen een voorstelli­ng over Irving Berlin zou maken. Als musicalart­iest zong hij regelmatig klassieker­s van de componist op audities, maar ook als Antwerpse gids kruist Berlin zijn pad. “Ik ben gids voor Engelstali­ge reizigers van cruisesche­pen die aanmeren in Antwerpen”, vertelt Van Keymeulen. “Vaak zijn dat oudere Amerikanen en dan vertel ik hen natuurlijk over de band van Irving Berlin met Antwerpen. Ik hoef maar een songtitel te noemen en ze weten meteen over wie ik het heb.”

De acteur geraakte zo geïntrigee­rd door het leven en de muziek van de componist, dat hij er een solomusica­l over schreef. “Ik speel zijn leven aan de hand van zijn muziek, met Lieven Debrauwer als regisseur. Met meer dan 1.500 liedjes op zijn naam was het heel moeilijk kiezen. Wat er zeker in moest?

White Christmas. Dat is het meest succesvoll­e nummer aller tijden, zo staat het ook in het Guinness

Book of Records. Ook niet te missen: Cheeck to Cheeck, There’s no Business Like Showbusine­ss, Anything You Can Do of Alexander’s Ragtime Band”, doet Pieter een kleine greep uit het aanbod. “Uiteraard komt de Red Star Line in de voorstelli­ng aan bod. De openingssc­ène speelt zich zelfs af op de SS Rijnland, de boot waarmee hij naar Amerika vertrok. Hij vertelt over wat bij beleefde in Antwerpen en hoe het leven aan boord is.”

Mes in voorhoofd

Om zich verder te verdiepen in het verhaal, trok de musicalact­eur naar het Red Star Line Museum op het Eilandje in Antwerpen, waar curator Bram Beelaert hem mee naar de zaal loodste waar Irving Berlin een uniek plaatsje inneemt. “In 1893 kwam Irving Berlin als kleine jongen met zijn familie vanuit Rusland naar Antwerpen. In het Rusland van die tijd werden Joden behandeld als derderangs­burgers. Ze gingen ook gebukt onder haataanval­len. Daarom kwam er massale migratie op gang naar Amerika, om daar een beter leven te beginnen”, schetst de curator. “Hij had zelf nog herinnerin­gen aan de reis, ook al was hij amper 5. De tocht aan boord van het schip verliep in heel oncomforta­bele omstandigh­eden. De familie reisde in derde klasse, zoals de meeste landverhui­zers. Je kan het vergelijke­n met de Titanic, waar de arme mensen ook benedendek­s reisden en op harde britsen sliepen. Blijkbaar liet op een bepaald moment iemand die boven Irving lag – wellicht door de deining van de zee – een mes naar beneden vallen. Dat kwam op Irving terecht, waardoor hij een wonde aan zijn voorhoofd opliep. Dat zijn de fragmentar­ische herinnerin­gen die hij had. We vonden de gegevens van zijn familie ook terug op de passagiers­lijsten, die in Antwerpen werden opgemaakt. Zo konden we de puzzelstuk­jes van zijn vlucht enigszins samenbreng­en.”

Hoe belangrijk Antwerpen en de Red Star Line waren, blijkt ook uit de steun die de familie Berlin vandaag, ruim dertig jaar na zijn overlijden, nog steeds aan het museum geeft. “We kregen onder meer toegang tot zijn songbook en een dochter van Irving stelde zelfs een piano ter beschikkin­g. Een piano waarop hij effectief speelde en zijn hits componeerd­e”, toont de curator aan de geboeide acteur. Het is kleindocht­er Caroline Emmet die in een filmpje het verhaal van de speciaal voor Irving Berlin gemaakte piano vertelt: “Op deze piano kon mijn grootvader het toetsenbor­d verschuive­n, waardoor het mogelijk werd in elke toonaard te spelen. Dat zorgde ervoor dat hij mooie liedjes kon schrijven, zelfs al kreeg hij geen muzikale opleiding. Zijn liedjes zijn kleine juweeltjes, echte kunstwerkj­es. Ze klinken vrij nostalgisc­h en daar zit zijn immigratie­achtergron­d voor iets tussen.”

New York

Het bezoek aan het museum maakt Pieter Van Keymeulen duidelijk dat de Red Star Line een allesbepal­ende rol speelde, die Irving Berlin liet uitgroeien van vluchtelin­g tot hitcomponi­st. “Zonder de Red Star Line was de familie ook wel gevlucht, maar waar kwamen ze dan terecht? Nu was dat in New York, in het intense Lower East Side. In de buurt van Tin Pan Alley, waar alle muziekuitg­evers zaten. Hij kreeg voortduren­d muzikale prikkels, die er anders wellicht nooit waren. Zonder de Red Star Line was er dus wellicht geen White Christmas geweest en hadden Fred Astaire en Ginger Rogers nooit gedanst op Cheeck to Cheeck”, beseft Van Keymeulen meer dan ooit.

Irving Berlin, 24 en 25 juli in het Fakkelthea­ter, www.fakkelthea­ter.be

Pieter Van Keymeulen

Musicalact­eur

“Uiteraard komt de Red Star Line in de voorstelli­ng aan bod. In de openingssc­ène, die zich zelfs afspeelt op de SS Rijnland, de boot waarmee Irving Berlin naar Amerika vertrok, vertelt hij over zijn Antwerpse tijd.”

 ?? FOTO ASSOCIATED PRESS ?? Componist Irving Berlin belandde via Antwerpen in Amerika waar hij wereldhits schreef.
FOTO ASSOCIATED PRESS Componist Irving Berlin belandde via Antwerpen in Amerika waar hij wereldhits schreef.
 ?? FOTO DIRK KERSTENS ?? Musicalact­eur Pieter Van Keymeulen verdiept zich in het Red Star Line Museum in het leven van Irving Berlin. “Op deze piano, geschonken door zijn dochter, componeerd­e hij zijn hits.”
FOTO DIRK KERSTENS Musicalact­eur Pieter Van Keymeulen verdiept zich in het Red Star Line Museum in het leven van Irving Berlin. “Op deze piano, geschonken door zijn dochter, componeerd­e hij zijn hits.”

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium