Rušimo i preispitujemo sve kanone

Žene dade - Jedna moguća izložba

Dani - - sadržaj - Piše: Đorđe Krajišnik Foto: Una Skandro

Umjetnici širom svijeta izvode tokom 2016/2017. omaže dadaističkom pokretu, kao važnom avangardnom umjetničkom pokretu kroz razne vrste performansa, izložbi, edukativnih i interaktivnih događaja. Ipak, kako je navela naša sagovornica, rediteljica Dah teatra Dijana Milošević, upadljivo je da su umjetnice, čiji je značaj bio veliki i koje su odigrale značajnu ulogu u pokretu dada, bile nedovoljno zastupljene u tim slavljenjima dadaizma, kao i u pokretu dada uopšte. Prema njenim riječima, projekat Dah teatra Žene dade Jedna moguća izložba je pozorišna instalacija, gdje su se njeni akteri poigravali sa formama pozorišne predstave i izložbe ili instalacije.

MILOŠEVIĆ: To je jedna živa, pokretna izložba koja prekoračuje prag polja vizuelne umetnosti i ulazi i u performans i teatar. Ideja za ovu formu je nastala iz teme kojom smo se bavili, tj. nevidljivošću umetnica koje su stvarale u okviru avangardnog umetničkog pokreta dadaizam, koji je nastao u osvit Prvog svetskog rata. Tako da sam zamislila izložbu koju nismo imali priliku da vidimo, pa čak ni prošle ni ove godine kada se slavi 100 godina dadaizma, gde bi bile predstavljene, pre svega, umetnice koje su bile jednako bitne kao i njihove kolege, a koje su nepravedno zapostavljene. Forma pozorišne instalacije nam je dala mogućnost da te umetnice progovore u prvom licu i da nam omoguće da shvatimo dublje i šire kontekst njihovog stvaralaštva koji je važan i za nas danas.

DANI: Kada se govori o ženama u dadaističkom pokretu, po čemu je specifična njihova uloga? MILOŠEVIĆ: Njihova je uloga velika, tj. krucijalna - one su zajedno sa svojim kolegama umetnicima stvarale dadaizam. Tako je, na primer, Emy Hennings zajedno sa Hugom Ballom otvorila čuveni Kabare Voltair u Zürichu, gde je prvi put predstavljena dadaistička umetnost, a u svim istorijama umetnosti spominje se samo Hugo Ball. Umetnice dadaizma su ravnopravno stvarale taj neverovatan umetnički pokret začet uoči Prvog svetskog rata iz potrebe umetnika da se suprotstave ratu i nasilju. Ova kritična masa kreativnih ljudi kreirala je eksplozivan pokret koji je bio totalna opozicija strukturi i okvirima tadašnjeg društva. Umetnice su takođe bile te koje su prvi put uvele neke umetničke forme i tehnike kao što je postupak montaže (Hannah Hoch) ili “ready made” objekte, koje je Elsa von Freytag-Loringhoven proglasila za umetnička dela pre Duchampa. Sophie Taeuber se kretala ka totalnoj

umetnosti, sjedinjujući mnoge forme u svoj specifičan izraz i tako dalje.

DANI: Budući da je muški kanon istisnuo žene iz mnogih umjetničkih pokreta u prošlosti, mislite li da naše vrijeme dozvoljava, da tako kažem, rekonstrukciju tog kanona i kako osvijetliti ulogu žene u tom okviru?

MILOŠEVIĆ: Mi ne možemo da čekamo da nam neko vreme “dozvoli” ili ne, da rekonstruišemo kanone koji se baziraju na patrijarhatu i koji utiču na konstantni potlačeni položaj žena. Naročito mi, umetnice i umetnici koji imamo moć da izrazimo svoj stav u javnosti kroz kreativne akcije, odnosno naša dela. S jedne strane, mi sada u XXI veku imamo velika

Moguće je da je upravo odbijanje dadaizma da ima bilo kakav program dovelo do toga da se ovaj pokret nikada nije suočio s pitanjima kao što je patrijarhat

postignuća feminizma kao i mnogih drugih pokreta i akcija, koji su učinili da se situacija žene u društvu menja i to je dragoceno. S druge strane, svedočimo neverovatnom porastu nasilja nad ženama u mnogim zemljama, koje se kreće od ekonomskog u takozvanim razvijenim zemljama, do čisto fizičkog u nekim drugim. Dužnost svih nas na ovoj planeti je da rušimo i preispitujemo kanone koji podstiču na ovakvo stanje, gde se jedan deo čovečanstva, u ovom slučaju žene, konstantno nalazi pod represijom. To je nešto što donosi veliku nesreću i muškarcima i ženama. Zato svi u svojim poljima, a moje i polje mog teatra je umetnost, treba da doprinesemo transformaciji postojećih kanona.

DANI: Šta je, po Vašem mišljenju, najproblematičnije u istorijama avangardnih umjetničkih pokreta i kako je u njima percipirana pozicija žene umjetnice?

MILOŠEVIĆ: Jedini program dadaizma bio je da ne postoji nikakav program i upravo je taj smeo stav dao pokretu tu eksplozivnu i eklektičnu moć. S druge strane, moguće je da je upravo odbijanje dadaizma da ima bilo kakav program dovelo do toga da se ovaj pokret nikada nije suočio sa pitanjima kao što je patrijarhat. Jedan od problema je to što su mnogi istraživači dadaizma, kao što je to bio slučaj i sa drugim umetničkim pokretima, bili muškarci. Istoriju umetnosti su prevashodno pisali muškarci i muškarci koji su pripadali ovom pokretu su pisali svoje manifeste. Uloga žene, koja je uvek u funkciji muškarca, nešto je što se, nažalost, ponavlja u mnogim oblastima kroz vekove pa tako i u dadaizmu. U tom smislu smo i kreirali scenu u kojoj glumac Ivan Nikolić, koji predstavlja lik umetnika dadaizma, Ballaa, Tzarae, Duchampa, u dijalogu sa glumicama Ivanom Milenović Popović, Ivanom Milovanović, Evgeniom Eskinom Kovačević i Aleksandrom Jelić, koje igraju umetnice koje izvikuju imena umetnica, replicira: “Selin Arno! - Žena Pola Dermea. Elis Bejli! - Prijateljica Huana Grisa i Fransisa Pikabije. Gabriel Bife - Pikabija! - Žena Fransisa Pikabije Neli van Dosburg! - Žena Tea von Dosburga. Suzan Dišan! - Ćerka Eugena Dišana, sestra Marsela i Rejmona Dišana i žena Žana Krotija. Žermen Everling!

- Ljubavnica Fransisa Pikabije. Ejmi Henings! - Žena Huga Bola. Hana Hoh! - Žena Kurta Matijesa. I partnerka Matilde Brugman! Anđelika Horle! Sestra Vilija Fika i žena Hajnriha Horla. Maja Kruček! - Ljubavnica Tristana Care. Adon Lakroa! - Žena Men Reja. Kate Štajnic! Žena Ernsta Štajnica. Sofi Tojber! - Žena Žana Arpa. Meri Vigman! - Asistentkinja Rudolfa fon Labana. Baronesa Elza fon Frajtag-Loringhoven! - Titulu je dobila udavši se za barona…”.

Scena završava tako što se umetnice grohotom smeju i cepaju papire na kojima je napisan dadaistički manifest, a koji su zakačeni na odelo glumca koji igra muškarce umetnike dadaizma. Smeh kao subverzivni antidot vekovnom potcenjivanju žena.

DANI: Kako misliti dadaizam danas? Da li mislite da umjetnost može danas imati neku autentičnu snagu toga tipa?

MILOŠEVIĆ: Dadaizam kao umetnički pokret posebno nam se obraća danas jer on nije imao program; bio je protiv bilo kakvog programa. Dadaizam podseća na savremene pokrete koji su više horizontalni po svojoj strukturi i načinu odlučivanja, kao na primer Occupy (Okupiraj) pokret, bez agende i programa. Horizontalne strukture su takođe karakterističke za ženske pokrete. Da završim rečima Vladimira Kolarića o Ženama DADE: “Ali, ipak, nije ovo predstava koja sva ta nekada radikalna i revolucionarna pitanja preokreće u identitetska, ona ukazuje na nemoć svake borbe protiv dominacije i kontrole, koja ‘štedi’ i ‘previđa’, ako ne na rečima, ono na delu i praksi, same duboke osnove, ‘dubinske strukture’, te dominacije i kontrole, one koje su matrica, koje onda eh-ta-istorija samo reprodukuje. Otud jeza rata koja lebdi nad ovom predstavom, kao i nad dadaistima onda, kao nad nama sada, kao nad svima nama manje ili više u svim vremenima, dok je vremena. Ali otuda i nada, da istorija nije samo nasilje i zlo nego često pruža i primere dobra, one istinske ljudske snage; a na nama je da odlučimo - koja će od tih istorija biti ‘naša’. Nešto je ipak i do nas, koliko god nas razuveravali, nije sve slepa sudbina i još sleplja sila, nije sve pravo jačeg, bešnjeg i brojnijeg”..

Emy Hennings zajedno sa Hugom Ballom otvorila je čuveni Kabare Voltair u Zürichu, gde je prvi put predstavljena dadaistička umetnost, a u svim istorijama umetnosti spominje se samo Hugo Ball

Dadaizam kao umetnički pokret posebno nam se obraća danas jer dadizam nije imao program

Nešto je ipak i do nas, koliko god nas razuveravali, nije sve slepa sudbina i još sleplja sila

Dužnost svih nas na ovoj planeti je da rušimo i preispitujemo kanone koji podstiču na ovakvo stanje

Newspapers in Bosnian

Newspapers from Bosnia and Herzegovina

© PressReader. All rights reserved.