Ha­ga­da Knji­ga ko­ja je pre­ži­vje­la in­k­vi­zi­ci­ju i tri ra­ta

Express - - INTERVJU -

vod­stvom... Po­s­ljed­nje če­ti­ri mi­ni­ja­tu­re su po­seb­ne, od­nos­no ne ba­zi­ra­ju se na bi­blij­skim mo­ti­vi­ma. Na slje­de­ćih 50 lis­to­va na­la­zi se tekst Ha­ga­de pi­san s obje stra­ne he­brej­skim pi­smom sred­njo­vje­kov­nog špa­njol­skog ti­pa. Po­s­ljed­nju cje­li­nu knji­ge čini nak­nad­no une­se­ni pjes­nič­ko-obred­ni do­da­tak, ko­ji sa­dr­ži po ne­ko­li­ko pje­sa­ma naj­slav­ni­jih pjes­ni­ka he­brej­ske knji­žev­nos­ti iz nje­zi­na tzv. zlat­nog do­ba (od 10. do 13. sto­lje­ća), kao što su: Je­hu­da Ha­le­vi, Jic­hak ben Je­hud ibn Gi­jat, Sa­lo­mon ibn Ge­vri­ola, Abra­ham ben Me­ir ibn Ez­ra i dru­gi. Sa­ra­jev­ska ha­ga­da je u vri­je­me kad je ot­kri­ve­na iz­a­zva­la go­lem in­te­res me­đu po­vjes­ni­ča­ri­ma umjet­nos­ti, upra­vo zbog tih ilu­mi­na­ci­ja kao je­dan od ri­jet­kih pri­mje­ra pri­ka­za ži­vo­tinj­skih i ljud­skih li­ko­va kod Ži­do­va, i to na iz­nim­noj umjet­nič­koj ra­zi­ni. Nas­ta­la je u sred­njo­vje­kov­noj Špa­njol­skoj, na pros­to­ru ta­daš­nje kra­lje­vi­ne Ara­go­ni­je, naj­vje­ro­jat­ni­je u Bar­ce­lo­ni oko 1350. go­di­ne. Pos­to­ji mo­guć­nost da se ra­di o vjen­ča­nom da­ru čla­no­va dvi­je poz­na­te ži­dov­ske obi­te­lji Šo­šan i El­zar, jer se nji­ho­vi gr­bo­vi na­la­ze na is­toj stra­ni­ci na ko­joj je grb gra­da Bar­ce­lo­ne. Sa­ra­jev­ska ha­ga­da je u vlas­niš­tvu Ze­malj­skog mu­ze­ja u Sa­ra­je­vu i naj­z­na­čaj­ni­ji je ru­ko­pis iz zbir­ke ko­ja sa­dr­ži 350.000 nas­lo­va.

Je­dan od naj­češ­ćih ste­re­oti­pa ko­ji se ve­že za Bos­nu i Her­ce­go­vi­nu je onaj ka­ko tu zem­lju po­vi­jest ni­je ma­zi­la. Ono što je ka­rak­te­ris­tič­no za slič­ne zem­lje je to da je u tim po­vi­jes­nim tur­bu­len­ci­ja­ma čes­to stra­da­va­lo kul­tur­no-po­vi­jes­no na­s­lje­đe, od­nos­no da ne vri­je­di ona bul­ga­kov­ljev­ska o “ru­ko­pi­si­ma ko­ji ne go­re”. U Bos­ni i Her­ce­go­vi­ni oni ite­ka­ko go­re. Poz­nat je slu­čaj kad je u za­vr­š­nim bor­ba­ma Dru­gog svjet­skog ra­ta iz­go­rio fra­nje­vač­ki sa­mos­tan u Gu­čoj Go­ri i cje­lo­kup­no po­vi­jes­no bla­go ko­je se u nje­mu ču­va­lo. Po­s­ljed­nji rat je, uz sve ono što se do­ga­đa­lo, bio i svo­je­vr­s­ni kul­tu­ro­cid. U tom smis­lu po­go­to­vo su važ­na dva cr­na da­tu­ma, kad je iz­go­rje­lo ne­pro­cje­nji­vo kul­tur­no bla­go. Naj­pri­je je 17. svib­nja 1992. za­pa­ljen Ori­jen­tal­ni ins­ti­tut u Sa­ra­je­vu, gdje su iz­go­rje­li i ne­ki dra­go­cje­ni ru­ko­pi­si iz 11. sto­lje­ća. Od pri­je­rat­nih 5263 ko­dek­sa ko­ji su se ču­va­li u fun­du­su Ori­jen­tal­nog ins­ti­tu­ta, sa­ču­va­no je tek njih 52. Za­tim je u no­ći na 26. ko­lo­voz is­te go­di­ne za­pa­lje­na sa­ra­jev­ska Vi­jeć­ni­ca. To je bi­la sli­ka ko­ja je u tre­nu obiš­la ci­je­li svi­jet. U Vi­jeć­ni­ci je bi­la smje­šte­na Na­ci­onal­na i uni­ver­zi­tet­ska bi­bli­ote­ka Bos­ne i Her­ce­go­vi­ne, a u po­ža­ru su uni­šte­ni i nje­zin Ka­ta­log, ko­ji je za­pra­vo svo­je­vr­s­na kul­tu­ro­lo­ška me­mo­ri­ja jed­ne zem­lje, te oko 90 pos­to knjiž­nog fon­da i do­ku­me­na­ta ko­ji su bi­li po­hra­nje­ni u Vi­jeć­ni­ci. Dak­le, ono što se us­pje­lo sa­ču­va­ti kroz sto­lje­ća, i to una­toč po­vi­jes­nim okol­nos­ti­ma ko­je ni naj­ma­nje ni­su bi­le sklo­ne, nes­ta­lo je u tre­nu. Uoči aus­tro­ugar­ske oku­pa­ci­je Bos­ne i Her­ce­go­vi­ne (1878.) ni­je pos­to­ja­la ni jed­na ins­ti­tu­ci­ja ko­ja se ba­vi­la oču­va­njem po­vi­jes­nog na­s­lje­đa, osim fra­nje­vač­kih sa­mos­ta­na. Osim što

Newspapers in Croatian

Newspapers from Croatia

© PressReader. All rights reserved.