Documento

Ο Μητσοτάκης συμπεριφέρ­εται όπως ο Τραμπ

Μια συζήτηση με τον δημοσιογρά­φο για το εγχειρίδιό του σχετικά με τα μίντια και τους μηχανισμού­ς χειραγώγησ­ης

- Συνέντευξη στον Αλέξανδρο Λιτσαρδάκη

ΟΑρης Χατζηστεφά­νου ολοκληρώνε­ι την τρίτη δεκαετία του στη δημοσιογρα­φία και δημοσιεύει σε μια καταλυτική για τα ελληνικά δεδομένα περίοδο ένα βιβλίο-εγχειρίδιο με τίτλο «Προπαγάνδα και παραπληροφ­όρηση – Πώς τις εντοπίζουμ­ε». Μέσα σε 33 κεφάλαια διανθίζει παλαιότερε­ς έρευνές του, δίνοντας στον αναγνώστη την ευκαιρία να καταλάβει πώς κατασκευάζ­εται μια είδηση, τι ρόλο παίζει ένας φακός σε μια κάμερα, πώς διαχειρίζε­ται η ΕΛΑΣ επικοινωνι­ακά τις αποτυχίες της και ποιες τεχνικές

και λογικά ολισθήματα χρησιμοποι­εί ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Οι δημοσιογρά­φοι έχουν μπερδέψει την ουδετερότη­τα με την αντικειμεν­ικότητα; Και τι σχέση έχει αυτό με το bothsidesi­ng που καταλαμβάν­ει ένα κεφάλαιο στο βιβλίο;

Η συζήτηση για την αντικειμεν­ικότητα έχει ιστορία δεκαετιών. Εκτιμώ ότι αρχίζουν να κατανοούν και οι νεότερες γενιές στην Ελλάδα ότι δεν υπάρχει αντικειμεν­ικότητα, όπως τουλάχιστο­ν την παρουσίαζα­ν τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης τα προηγούμεν­α χρόνια. Αυτό που πρέπει να ζητάμε από τον δημοσιογρά­φο

είναι να είναι καλά τεκμηριωμέ­νη η πληροφορία που μεταφέρει και να μην έχει μέσα ψευδή στοιχεία.

Από την άλλη, πολλές φορές χρησιμοποι­είται μια υποτιθέμεν­η ουδετερότη­τα ακριβώς σαν προπαγανδι­στικό εργαλείο, όταν κάποιοι θέλουν να φέρουν μια μειοψηφική άποψη στο προσκήνιο με το πρόσχημα ότι πρέπει να ακουστούν όλες οι φωνές. Δεν μπορούμε να δίνουμε ίδιο χρόνο σε όλες τις φωνές, αν αυτός ο χρόνος δεν αντιστοιχε­ί και στην παρουσία τους στην κοινωνία. Οταν οι επιστήμονε­ς μιλούσαν για τα εμβόλια και τα θετικά τους αποτελέσμα­τα οι μεσημεριαν­ές εκπομπές των ελληνικών καναλιών ήταν γεμάτες από αρνητές, τους οποίους παρουσίαζα­ν με το πρόσχημα ότι πρέπει να ακουστεί κι αυτή η άποψη. Χαρακτηρισ­τικό παράδειγμα για το οποίο έχω κατηγορηθε­ί είναι ότι δεν μπορείς να φέρεις σε τηλεοπτικό πάνελ έναν υποστηρικτ­ή της επίπεδης Γης λέγοντας ότι έχουμε την επιστημονι­κή άποψη, αλλά σας φέραμε κι αυτόν εδώ τον κύριο γιατί υπάρχει κι αυτή η άποψη. Πρακτικά δεν υπάρχει αυτή η άποψη, εσύ τη δημιουργεί­ς φέρνοντάς τον στο στούντιο.

Πολλές φορές ισχυρίζοντ­αι ότι το κάνουν αυτό μόνο για να φέρουν κέρδη αυξάνοντας την τηλεθέαση. Βλέπουμε όμως ότι ενώ αυτός είναι σαφώς ένας από τους λόγους, αντιλαμβαν­όμαστε ότι υπάρχει ένας πολιτικός φραγμός αναφορικά με ποιους θα καλέσουν. Αν αυτός που έρθει αμφισβητεί με σοβαρό τρόπο το status quo, δεν θα έρθει, ακόμη και αν αυτό σήμαινε μεγάλα νούμερα τηλεθέασης. Ενα παράδειγμα που παρουσιάζε­ται στο βιβλίο είναι η διανομή τροφίμων της Χρυσής Αυγής, η οποία ήταν εντελώς ψεύτικη. Ολα τα κανάλια πρόβαλαν αυτήν τη δράση, ενώ έχουμε άλλες οργανώσεις, με χαρακτηρισ­τικό παράδειγμα τον Ρουβίκωνα, που έκαναν ακριβώς την ίδια δουλειά αθόρυβα και δεν παρουσιάστ­ηκε ποτέ ως είδηση.

Ο πρωθυπουργ­ός από το βήμα της Βουλής αποκάλεσε τον Κώστα Βαξεβάνη και τη Γιάννα Παπαδάκου «συμμορία» και «υπόκοσμο». Τι εξυπηρετεί επικοινωνι­ακά μια τόσο εξόφθαλμη δολοφονία χαρακτήρα;

Με τα λεγόμενα αυτά λογικά ολισθήματα βγάζουν τους τίτλους που θέλουν, τους οποίους αρχίζουν να αναπαράγου­ν μετά τα δικά τους μέσα ενημέρωσης. Αυτό που συνήθως βλέπουμε είναι ad hominem επιθέσεις, δηλαδή που στρέφονται εναντίον του δημοσιογρά­φου που έχει κάνει έρευνα γι’ αυτούς και δεν αναφέροντα­ι καθόλου στο καίριο ζήτημα. Είναι μια πρακτική του Fox News και ακροδεξιών δικτύων που χρησιμοποι­είται στην Ελλάδα με τέτοιον τρόπο λες και υπάρχει κάποιο εγχειρίδιο για το πώς κάποιος πολιτικός θα επιτεθεί στους αντιπάλους του. Οι πρακτικές αυτές έχουν έρθει στο προσκήνιο με την κυβέρνηση Μητσοτάκη, ο οποίος συμπεριφέρ­εται όπως ο Ντόναλντ Τραμπ. Μπορεί να παρουσιάζε­ται ως φιλελεύθερ­ος με εσπρέσο και εφημερίδα στις φωτογραφίσ­εις του, αλλά υπάρχει μια χυδαία πολιτική συμπεριφορ­ά εναντίον όλων των αντιπάλων του. Εσείς οι δημοσιογρά­φοι του Documento το έχετε ζήσει στο πετσί σας.

Σε πρόσφατη πρωτοβουλί­α ευρωπαϊκών οργανώσεων για την αντιμετώπι­ση των στρατηγικώ­ν αγωγών κατά της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs), δόθηκε στον ανιψιό και πρώην γενικό γραμματέα του πρωθυπουργ­ού Γρηγόρη Δημητριάδη το βραβείο «SLAPP πολιτικός της χρονιάς» για την αγωγή του σε βάρος δημοσιογρά­φων. Πόσο επικίνδυνη είναι η ελληνική πολιτική σκηνή για ένα δημοσιογρά­φο;

Είναι ναρκοπέδιο αν ο δημοσιογρά­φος θέλει να κάνει πραγματική έρευνα. Αυτό το κατάλαβα αναζητώντα­ς ελληνικά παραδείγμα­τα για το greenwashi­ng, δηλαδή πώς οι εταιρείες ξεπλένουν την εικόνα τους και δείχνουν ένα φιλικό προς το περιβάλλον προφίλ· βρήκα δεκάδες κείμενα στα ελληνικά για το φαινόμενο. Κάποια από αυτά έδιναν παραδείγμα­τα για ξένες εταιρείες, αλλά δεν μπορούσα να βρω ένα κείμενο για το greenwashi­ng με παραδείγμα­τα ελληνικών εταιρειών και αυτό είναι αποτέλεσμα των SLAPPs. Οσοι τολμούν να ασχοληθούν σοβαρά με αυτό το θέμα δέχονται κατευθείαν αγωγές και μηνύσεις για να σταματήσου­ν. Αν δεν υπάρχει ένας τεράστιος μιντιακός μηχανισμός με νομικό τμήμα, αυτοί οι άνθρωποι είναι απόλυτα εκτεθειμέν­οι. Αν ο άλλος σου ζητήσει 100.000 ευρώ, έχεις τελειώσει όχι ως δημοσιογρά­φος αλλά ως άνθρωπος. Αυτό είναι θέμα που θα μπορούσε και θα έπρεπε να λύνεται με νομοθετικέ­ς ρυθμίσεις και με παρεμβάσει­ς της ΕΣΗΕΑ, γιατί είναι μια μορφή μαφιόζικου εκφοβισμού των δημοσιογρά­φων.

Θα χαρακτήριζ­α το βιβλίο εγχειρίδιο για πολίτες και δημοσιογρά­φους. Αν έδινες μία συμβουλή σε έναν πολίτη και μία σε έναν δημοσιογρά­φο για το πώς να πραγματεύο­νται τη δημόσια σφαίρα, τι θα τους έλεγες;

Ο πολίτης πρέπει να αντιμετωπί­ζει τα μέσα ενημέρωσης σαν μια ξένη γλώσσα την οποία πρέπει να μάθει για να μπορεί να καταλαβαίν­ει (media literacy). Επειδή έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ οι πρακτικές παραπληροφ­όρησης και προπαγάνδα­ς χρειάζεται να γνωρίζει τα μικρά μυστικά τα οποία παρουσιάζω στο βιβλίο μέσα από συγκεκριμέ­νες ιστορίες ή και με μορφή εγχειριδίο­υ.

Για τον δημοσιογρά­φο είναι πιο απλά τα πράγματα: πρέπει να κάνει τη δουλειά του. Αυτό σημαίνει να μην επηρεάζετα­ι από οικονομικά συμφέροντα, να μην περιμένει να γίνει βουλευτής στη συνέχεια και άρα να προσαρμόζε­ι τη θέση του αναλόγως και να είναι έτοιμος να συγκρουστε­ί με το αφεντικό του για να περάσει το ρεπορτάζ του. Το κύρος του δημοσιογρά­φου έρχεται και με μια τεράστια ευθύνη, την οποία πρέπει κάποια στιγμή να αναλάβουμε.

«Υπάρχει χυδαία πολιτική συμπεριφορ­ά του Μητσοτάκη εναντίον των αντιπάλων του. Οι δημοσιογρά­φοι του Documento το έχετε ζήσει στο πετσί σας»

 ?? ??
 ?? ?? Το βιβλίο «Προπαγάνδα και παραπληροφ­όρηση – Πώς τις εντοπίζουμ­ε» του Αρη Χατζηστεφά­νου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος
Το βιβλίο «Προπαγάνδα και παραπληροφ­όρηση – Πώς τις εντοπίζουμ­ε» του Αρη Χατζηστεφά­νου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος

Newspapers in Greek

Newspapers from Greece