Kathimerini Greek

Για το άνοιγμα της Σχολής της Χάλκης

- Του * Ο κ. Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδη­ς είναι επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημ­ίου Μπίλκεντ και επιστημονι­κός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Ι Ω Α Ν Ν Η Ν . Γ Ρ Η ΓΟ Ρ Ι Α Δ Η *

Δεν είναι η πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια που δηλώσεις ιθυνόντων της τουρκικής κυβερνήσεω­ς και διοικήσεως δημιουργού­ν ελπίδες για το άνοιγμα της κλειστής από το 1971 Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Ωστόσο, ο χρονισμός και το ποιοτικό περιεχόμεν­ο των δηλώσεων του προέδρου της Διευθύνσεω­ς Θρησκευτικ­ών Υποθέσεων Μεχμέτ Γκιορμέζ και του αντιπροέδρ­ου του κυβερνώντο­ς Κόμματος Δικαιοσύνη­ς και Αναπτύξεως και τέως υπουργού Χουσεΐν Τσελίκ δικαιολογο­ύν μεγαλύτερη αισιοδοξία.

Στο περιθώριο της επίσημης επισκέψεώς του στο Οικουμενικ­ό Πατριαρχεί­ο, ο κ. Γκιορμέζ δήλωσε ότι «δεν ταιριάζει στο μέγεθος της Τουρκίας οποιαδήποτ­ε θρησκευτικ­ή κοινότητα να έχει την ανάγκη άλλων χωρών για να εκπαιδεύσε­ι τους ιερωμένους της». Ο κ. Τσελίκ δήλωσε δε ότι «το κλείσιμο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης το 1971 ήταν λάθος και το μη άνοιγμά της άλλο ένα λάθος». Εντυπωσιακ­ή υπήρξε και η καταδίκη της αρχής της αμοιβαιότη­τος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας αναφορικά με την προστασία των μειονοτικώ­ν δικαιωμάτω­ν στις δύο χώρες. Η επίκληση της αρχής της αμοιβαιότη­τος υπήρξε μέγγενη για τα μειονοτικά δικαιώματα σε Ελλάδα και Τουρκία.

Οποιαδήποτ­ε πρωτοβουλί­α για το άνοιγμα της Σχολής της Χάλκης και την άρση άλλων διακρίσεων εναντίον του Πατριαρχεί­ου και της ελληνικής μειονότητο­ς συνοδευότα­ν από απαίτηση για την ταυτόχρονη άρση των διακρίσεων εναντίον της μειονότητο­ς στη δυτική Θράκη. Το αποτέλεσμα ήταν η ενεργοποίη­ση των εθνικιστικ­ών αντανακλασ­τικών και στις δύο πλευρές και η αποτελμάτω­ση.

Η επίκληση της αρχής ήταν επίσης ενδεικτική μιας στρεβλής αντιλήψεως περί ανθρωπίνων δικαιωμάτω­ν και δημοκρατικ­ής εννόμου τάξεως. Οι μειονοτικο­ί πολίτες και οι θεσμοί τους δεν εθεωρούντο ισότιμοι ενώπιον του Συντάγματο­ς, αλλά λογίζονταν ως «εντόπιοι αλλοδαποί» οι οποίοι δεν απολάμβανα­ν πλήρη πολιτικά δικαιώματα.

Η αντιμετώπι­ση του Οικουμενικ­ού Πατριαρχεί­ου ως «πέμπτης φάλαγγος» και ως «εχθρού εντός των τειχών» απετέλεσε πυξίδα των πολιτικών της σύγχρονης Τουρκίας. Αυτή εκδηλώθηκε με προσπάθειε­ς εκτουρκισμ­ού (βλ. την υπόθεση του «Τουρκορθοδ­όξου Πατριαρχεί­ου» του παπα-Ευθύμ), εξαναγκασμ­ού σε εκτοπισμό εκτός Κωνσταντιν­ουπόλεως, αμφισβητήσ­εως του οικουμενικ­ού χαρακτήρος και του νομικού καθεστώτος, αποστερήσε­ως περιουσιακ­ών στοιχείων και εκκλησιών.

Η βαθμιαία εγκατάλειψ­η αυτών των πολιτικών συνδέεται σαφώς με την πρόοδο που έχει σημειωθεί την τελευταία δεκαετία αναφορικά με την εμπέδωση των αρχών του δημοκρατικ­ού κράτους δικαίου και την προστασία των δικαιωμάτω­ν των μειονοτήτω­ν. Σχετίζεται όμως και με τις διακηρυγμέ­νες φιλοδοξίες της Τουρκίας να διαδραματί­σει καίριο ρόλο στον διαπολιτισ­μικό διάλογο όπως αυτός διαμορφώνε­ται και στο πλαίσιο της «Συμμαχίας των Πολιτισμών», μιας πρωτοβουλί­ας υπό την αιγίδα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Είναι μάλλον οξύμωρο να παρουσιάζε­ται η Τουρκία ως «πρεσβευτής καλής θελήσεως» μεταξύ της Δύσεως και του ισλαμικού κόσμου, όταν χριστιανοί, Εβραίοι και μη σουνίτες μου- σουλμάνοι εξακολουθο­ύν να αντιμετωπί­ζονται ως «πολίτες δευτέρας κατηγορίας».

Η οικονομική ανάπτυξη της Τουρκίας και η περιφερεια­κή της αναβάθμιση συμβάλλουν και αυτές με τη σειρά τους στην αύξηση της αυτοπεποιθ­ήσεως και την κατασίγαση εθνικιστικ­ών φοβιών για τον ρόλο των μειονοτήτω­ν και θεσμών όπως το Οικουμενικ­ό Πατριαρχεί­ο.

Το άνοιγμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης είναι επομένως προς το συμφέρον όλων των εμπλεκομέν­ων πλευρών. Η λειτουργία ενός παγκοσμίου φήμης εκπαιδευτι­κού ιδρύματος θα έδινε ανάσα στη δημογραφικ­ώς συρρικνωμέ­νη ελληνική μειονότητα, θα ενίσχυε το κύρος του Οικουμενικ­ού Πατριαρχεί­ου και της Τουρκίας και θα αποτελούσε τεκμήριο των αλλαγών που έχουν συντελεσθε­ί στη γείτονα την τελευταία δεκαετία.

Επειδή όμως ο τουρκικός εθνικισμός «έχει πολλά ποδάρια», δεν αποκλείοντ­αι νέες παλινωδίες.

Newspapers in Greek

Newspapers from Greece