Um­fangs­mik­ið vanda­mál

Slysa- og of­beld­is­dauði hef­ur auk­ist hér á landi. Hann er marg­falt al­geng­ari hjá körl­um en kon­um en hef­ur engu að síð­ur auk­ist hjá kon­um og í ald­urs­hópn­um 67 ára og eldri. Þetta er á með­al þess sem kem­ur fram í nið­ur­stöð­um rann­sókn­ar hjúkr­un­ar­fræð­ings­ins

Fréttablaðið - FÓLK - - Forsíða -

Slysa- og of­beld­is­dauði á Íslandi. Áhrifa­þætt­ir og þjóð­hags­leg­ar af­leið­ing­ar heit­ir meist­ara­verk­efni hjúkr­un­ar­fræð­ings­ins Krist­ín­ar Bergs­dótt­ur sem hún varði í byrj­un mán­að­ar­ins. Um er að ræða lýð­heilsu­grund­aða aft­ur­sýna hóp­rann­sókn og er þetta fyrsta ís­lenska rann­sókn­in sem veit­ir heild­ar­sýn á um­fang og áhrifa­þætti dauðs­falla af þessu tagi hér á landi. Rann­sókn­in bygg­ir á töl­um úr dán­ar­meina­skrá Hag­stofu Ís­lands og nær yf­ir tólf ára tíma­bil eða frá ár­inu 1996 til 2007. „Hún tek­ur til allra bana­slysa, morða og sjálfs­víga hjá Ís­lend­ing­um á aldr­in­um 0 til 101 árs en sam­kvæmt skil­grein­ingu Al­þjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­inn­ar nær of­beld­is­dauði bæði yf­ir morð og sjálfs­víg,” seg­ir Krist­ín.

Helstu nið­ur­stöð­ur eru þær að slysa og of­beld­is­dauði á Íslandi hef­ur auk­ist. Eins ligg­ur fyr­ir að hann er mun al­geng­ari hjá körl­um en kon­um sem kem­ur heim og sam­an við nið­ur­stöð­ur ut­an úr heimi. „Mun­ur­inn er mik­ill, en helm­ingi fleiri karl­ar dóu af völd­um slysa og of­beld­is á tíma­bil­inu en kon­ur og þrisvar sinn­um fleiri af völd­um sjálfs­víga og morða. Hins veg­ar kom fram aukn­ing hjá kon­um sem og í ald­urs­hópn­um 67 ára og eldri og er mun­ur­inn mark­tæk­ur þeg­ar bú­ið er að leið­rétta fyr­ir mann­fjölda­aukn­ingu,“seg­ir Krist­ín. „Það sem kem­ur einnig á óvart er að eng­inn mun­ur var á milli höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins og dreif­býl­is.“

Áætl­að er að um fimm millj­ón­ir manna deyi af völd­um slysa og of­beld­is á heimsvísu á hverju ári og þar af 1,6 millj­ón­ir vegna of­beld­is­verka. Slysa- og of­beld­is­dauði er á með­al helstu dánar­or­saka fólks

Fram­hald af for­síðu á aldr­in­um 15 til 44 ára og þriðja al­geng­asta dánar­or­sök í heimi á eft­ir hjarta- og æða­sjúk­dóm­um og krabba­meini. Á Íslandi lét­ust 1.032 af völd­um slysa og of­beld­is­verka á því tíma­bili sem rann­sókn­in náði til eða að með­al­tali 86 á ári. Með­al­ald­ur þeirra sem lét­ust af þess­um or­sök­um var 53 ár. „Þetta er því um­fangs­mik­ið vanda­mál,“seg­ir Krist­ín. En hvað varð til þess þú ákvaðst að fara út í að skoða þessi mál?

„Ég hef starf­að sem hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur á slysa- og bráða­deild Land­spít­al­ans í bráð­um ell­efu ár. Það sem sló mig í fyrstu voru dauða­slys­in og önn­ur ótíma­bær dauðs­föll. Þeg­ar ég hóf meist­ara­nám í lýð­heilsu­vís­ind­um ákvað ég að gera þessu skil en með því að greina áhættu­þætti eins og ald­ur og kyn er hægt að beina for­vörn­um lauma því alltaf ann­að slag­ið inn í hina tím­ana, Waack­ing-stíll­inn kem­ur úr sama menn­ing­arkima og það er auð­velt að hafa waack­ing og vogue í sama tíma. Ég er al­gjör­lega kol­fall­in fyr­ir vogu­estíln­um.“

Brynja kenn­ir fólki á öll­um aldri, allt frá sex ára, í skóla sín­um Dans Brynju Pét­urs. Ný nám­skeið í götu­döns­um hefjast 27. fe­brú­ar og fyrstu vik­una verða ókeyp­is prufu­tím­ar. „Þetta er svaka­lega vin­sælt hjá fólki af báð­um kynj­um,“seg­ir Brynja, „en stelp­urn­ar eru þó í mikl­um meiri­hluta í öll­um ald­urs­hóp­um. Ég skora á strák­ana að koma og prófa. Þetta er svo skemmti­legt.“ í rétt­ar átt­ir. Það er til mik­ils að vinna enda eru þetta í öll­um til­fell­um ótíma­bær dauð­föll sem valda ómældu til­finn­inga­tjóni en einnig þjóð­hags­legu tjóni þar sem þess­ir ein­stak­ling­ar skila ekki tekj­um til þjóð­ar­bús­ins.“

En kem­ur þú til með að vinna með nið­ur­stöð­urn­ar frek­ar? „Já, það er draum­ur­inn. All­ar þær rann­sókn­ir sem ég hef skoð­að í kring­um þessi mál sýna mik­inn breyti­leika á milli heims­svæða. Þar hafa efna­hags­að­stæð­ur og menn­ing­armun­ur mik­ið að segja. Þá eykst dán­ar­tíðn­in um­tals­vert ef lönd lenda í efna­hagskreppu. Ég lauk minni rann­sókn í lok árs 2007 en ár­ið eft­ir varð efna­hags­hrun hér á landi. Mér þætti áhuga­vert að skoða hvort hrun­ið hafi haft sömu áhrif hér og þekk­ist er­lend­is.“

Brynja Pét­urs féll fyr­ir götu­dansi á náms­ár­un­um í New York og breið­ir út fagn­að­ar­er­ind­ið hér heima.

FRÉTTABLAЭIÐ/VALLI

„Með því að greina áhættu­þætti eins og ald­ur og kyn er hægt að beina for­vörn­um í rétt­ar átt­ir,“seg­ir Krist­ín.

Newspapers in Icelandic

Newspapers from Iceland

© PressReader. All rights reserved.