Verð­ur bylt­ing­unni streymt?

Fréttablaðið - - MARKAÐURIN­N - Sölvi Blön­dal hag­fræð­ing­ur og stjórn­ar­formað­ur Öldu Music

Íbók sinni Capital­ism, Social­ism and Democracy, sem kom út ár­ið 1942, setti aust­ur­ríski hag­fræð­ing­ur­inn Joseph Schum­peter fram hug­mynd­ir sín­ar um skap­andi eyði­legg­ingu (e. creati­ve destructi­on). Hug­tak­inu var ætl­að að lýsa vexti og innri umbreyt­ingu markaðs­hag­kerf­is frá sam­keppni til einka­sölu og aft­ur til sam­keppni. Að mati Schum­peters velt­ur hag­vöxt­ur til langs tíma á sí­felldri end­ur­nýj­un fram­leiðslu­ferla, oft á kostn­að eldri að­ferða. Hér næg­ir að nefna breyt­ingu á sam­göngu­hátt­um síð­ustu ár og yf­ir­stand­andi breyt­ing­ar í tækni og hug­bún­að­ar­geir­an­um sem fáa ór­aði fyr­ir. Til dæm­is hafa fyr­ir­tæki eins og Face­book, Apple, Amazon, Net­flix og Google sótt inn á nýja mark­aði, oft á kostn­að eldri af­þrey­ing­ar- og tæknifyr­ir­tækja. Til marks um þetta hef­ur vægi þess­ara fyr­ir­tækja í banda­rísku hluta­bréfa­vísi­töl­unni S&P 500 vax­ið úr 5% í 11% á fimm ár­um.

Af­þrey­ingar­iðn­að­ur­inn hef­ur ekki far­ið var­hluta af hinni svo­köll­uðu „skap­andi eyði­legg­ingu“. Til dæm­is hef­ur miðl­un og sala á tónlist tek­ið gagn­ger­um breyt­ing­um á síð­ustu ár­um. Ein af þeim breyt­ing­um er sú að sala á tónlist á hljóm­plöt­um og geisladisk­um hef­ur á ör­fá­um ár­um dreg­ist veru­lega sam­an. Af þess­um sök­um nam sam­drátt­ur í veltu tón­list­ar á heimsvísu 40% á ár­un­um 2001-2014. Er­lend­is hef­ur samruni út­gáfu­fyr­ir­tækja og nið­ur­skurð­ur í út­gáfu á tónlist ein­kennt tón­listar­iðn­að­inn. Tón­list­ar­hrun­ið varð seinna á Íslandi. Á ár­un­um 2008- 2016 dróst sala hér á landi á upp­tek­inni tónlist sam­an um 46% að raun­virði. Þannig var jafn­vel á tíma­bili tal­að um að sala upp­tek­inn­ar tón­list­ar til­heyrði for­tíð­inni.

Stóru tón­listar­fyr­ir­tæk­in voru til­tölu­lega sein að bregð­ast við þess­ari þró­un, með­al ann­ars vegna þess að erf­ið­lega gekk að finna heppi­leg­ar leið­ir til að bregð­ast við þeirri þró­un sem var að eiga sér stað. Fram­an af var því fyrst og fremst grip­ið til laga­úr­ræða til að stöðva sta­f­ræna dreif­ingu tón­list­ar en þær að­gerð­ir voru dæmd­ar til að mistak­ast þar sem ólög­legt nið­ur­hal naut vin­sælda og tón­listar­fyr­ir­tæk­in gátu ekki boð­ið neyt­and­an­um upp á ann­an hag­kvæm­an sta­f­ræn­an val­kost.

Ár­ið 2006 bjó sænska fyr­ir­tæk­ið Spotify til við­skipta­mód­el fyr­ir brans­ann sem virk­aði. En fyr­ir­tæk­ið var skip­að ein­stak­ling­um sem áð­ur höfðu starf­að í aug­lýs­inga­mennsku. Módel­ið kall­ast streymi, en þar greið­ir not­and­inn fasta upp­hæð mán­að­ar­lega fyr­ir af­not af efni og eig­andi efn­is­ins fær svo greitt í sam­ræmi við þá notk­un. Segja má að módel­ið sé lýð­ræð­is­legt og neyt­enda­vænna en eldra módel­ið sem ekki tók mið af eig­in­legri notk­un neyt­and­ans. Spotify sló í gegn með þessu við­skipta­mód­eli og í dag hafa öll stærstu tæknifyr­ir­tæki heims bland­að sér í sam­keppn­ina um streym­is­not­end­ur. Í dag er fjöldi streym­is­not­enda á heimsvísu um einn millj­arð­ur (fyr­ir ut­an YouTu­be) og vex stöð­ugt. Á Norð­ur­lönd­um hafa 80% fólks á aldr­in­um 12-65 ára not­að að minnsta kosti eina streym­is­þjón­ustu. Streym­is­þjón­ust­an Spotify kom til Ís­lands ár­ið 2013 og hef­ur vax­ið veru­lega á ör­fá­um ár­um. Í dag eru 85 þús­und greið­andi not­end­ur á Íslandi og hef­ur þeim fjölg­að um 75% á lið­lega tveim­ur ár­um. Ef marka má vin­sæld­ir streym­is á Norð­ur­lönd­um má bú­ast við enn frek­ari vexti streym­is á Íslandi á næstu miss­er­um og ár­um.

Streym­ið hef­ur ger­breytt við- skipt­um í tón­list­ar­heim­in­um til hins betra bæði fyr­ir tón­list­ar­menn og út­gef­end­ur. Þannig juk­ust tekj­ur af sölu tón­list­ar á heimsvísu ár­ið 2017 um 8% en það er þriðja ár­ið í röð sem tekj­ur aukast. Þessi aukn­ing er að mestu leyti til­kom­in vegna mik­ill­ar aukn­ing­ar á sta­f­rænni sölu tón­list­ar alls stað­ar í heim­in­um. Þró­un­in hef­ur ver­ið með svip­uð­um hætti á Íslandi, en tekj­ur af sölu tón­list­ar byrj­uðu að aukast aft­ur ár­ið 2016 og juk­ust um 14% að raun­virði ár­ið 2017. Hlut­fall sta­f­rænn­ar sölu tón­list­ar af heild­ar­sölu nem­ur nú 77% og hef­ur aldrei ver­ið hærra.

Eins og oft áð­ur í sögu dæg­ur­tón­list­ar er það unga kyn­slóð­in sem leitt hef­ur þær breyt­ing­ar sem orð­ið hafa. Hlut­falls­leg notk­un fólks á aldr­in­um 12-25 ára er marg­föld mið­að við notk­un 25 ára og eldri. Á næstu ár­um má lík­lega bú­ast við auk­inni notk­un eldri hópa eft­ir því sem að­gengi og not­enda­við­mót ein­fald­ast og verða al­geng­ari í notk­un. Fyrr en var­ir má því gera ráð fyr­ir því að eldri kyn­slóð­ir streymi sínu af­þrey­ing­ar­efni rétt eins og yngri kyn­slóð­ir gera í dag. Umbreyt­ing­ar­tíma­bili af­þrey­ingar­iðn­að­ar­ins er ekki lok­ið en eyði­merk­ur­gang­an er að baki og bjart­ari tím­ar blasa nú við. Það er því ljóst að Gil Scott Heron hafði rétt fyr­ir sér, bylt­ing­unni verð­ur ekki sjón­varp­að, henni verð­ur streymt.

Umbreyt­inga­tíma­bili af­þrey­ingar­iðn­að­ar­ins er ekki lok­ið en eyði­merk­ur­gang­an er að baki og bjart­ari tím­ar blasa nú við.

NORDICPHOT­OS/GETTY

Streym­is­þjón­ust­an Spotify kom til Ís­lands ár­ið 2013 og hef­ur vax­ið veru­lega á fá­um ár­um.

Newspapers in Icelandic

Newspapers from Iceland

© PressReader. All rights reserved.