Amordad Weekly Newspaper

«بهارخسرو» نامورترین فرش در روزگار ساسانی

- نویسنده چیستا پاکسرشت

صنعت فرشبافی نخســت در میــان تیرههای چادرنشین آریایی ترکســتان خاوري(:شرقی) پا گرفت و ایرانیان از همان آغاز با روش بافت آن آشنایی داشتند، ولی روزگار شکوه و درخشندگی آن با تکیهي آنها به تخت پادشاهی پارس آغاز میشــود. در آن زمان درون کاخهای پادشاهی شــوش و تختجمشــید به نگارههای برجسته و زر و گوهر آراســته بــوده و فرشهای زربفت ارزشمندی در هر یک از تاالرها گسترده بود که مایهی شگفتي مسافران یونانی میشد. به گفتهي هراکلیدس پونتیکوس، شاهنشاه ایران هرگــز در بیرون از کاخ پیــاده راه نمیرفت و اگر میخواست از کاخی به کاخ دیگر برود، فرشهای نــو و تــازهای در گــذرگاه او میگســتران­دند. از پایگاههای نامداربافن­دگی روزگار هخامنشی شهر سارد و بابل بوده است که نام هر دو در نوشتههای یونانی فراوان برده شده است و چنانکه میدانیم فرش ارغوانیرنگ بزرگــی که روی مزار کورش گسترده بودند در بابل بافته شده بود. در پایان ســدهي دوم پیش از زایش مسیح راه بازرگانی بزرگی از چین به آســیای میانی و از آنجا به ســوی خاک ایران باز شــد که «راه ابریشم» نامیده شــده بود و در پیشرفت هنر فرش ایران یاری بســیار کرد. از این راه میزان هنگفتی ابریشم خام و تابیده همراه پارچههای نــرم چینی به ایــران آورده میشــد و پس از برآوردن نیازهاي کشــور، آنچه ميماند براي فروش به سوي سارد و صیدا و از آنجا به اروپا فرستاده میشد. در زمان اشکانیان دامنهي هنر فرشبافی ایران در آسیای میانی و سرزمینهای باختر گســترش یافت و نمونههای آن در مرز مغولستان بهدســت آمده که به رنگ آبی تیره بوده و با گرههای آراسته بافته شده است. همچنیــن لوکان در ترکســتان چیــن یکی از پایگاههای بازرگانی آن زمان بر سر راه ابریشم به گونهی دانشیک(:علمی) کاوش و بررسي شد و مقداری پارچههای ابریشمی و فرشهای پشمی در آنجا به دســت آمده اســت که به گلهای زنبق و نگارههای هندســی آراسته شده است و بر تاثیر سبک هنر یونانی گواهی میدهند. پیش از تاجگذاری اردشیر بابکان در سال 4۲۲ میالدی در کارنامهی هنرهای زیبای ایران دگرگونيهاي بســیار روی داد. پیروزي اسکندر شوند(:علت) از میان رفتن شهریگری(:تمدن) باستانی ایران شد و با پیدایش خاندان اشــکانی بخشی نو در دفتر تاریخ هنرهای زیبای ایران آغاز شد. نامورترین فرش ساســانی بهارخسرو است و به گفتهي رخدادنگارا­ن اسالمی خسرو پرویز آن را

برای آراستن تاالر پذیرایی کاخ زمستانی تیسفون فراهم کرد و بيگمــان بزرگترین فرش زمان ساسانیان بوده است. اندازهي آن را نزدیک به سی متر مربع (۰6 زراع مربع) دانستهاند ولی از شیوهی بافت و گونهی آن هیچ یادي نشــده اســت و نمیدانیم که فرش نامبرده داراي چند پارچه بوده است. نگارهی آن دربردارنده­ی چشمانداز بوستانی بوده است سبز و خرم که جویهای آب از میان آن میگذشته است و در پیرامون آن کشتزار گندم و درختان پربار بوده است و شاخوبرگ درختان از زر و سیم ساخته شده بوده است و گلهای آن به گوهرهای گرانبها آراسته شده بود. یــاد این فرش در تاریخ فرشبافی ایران ســالها بر جای مانده اســت و گونهي فــرش درختدار بافت جوشــقان اصفهان و شــیراز را پدید آورده اســت. نگارهای که سراپا با آنچه در باال گفته شد همانندي داشته است و طرح اصلی فرش بهارخسرو بر روی آن نگاهداری شــده است ازآن فرشی است که در کرمان و در زمان شــاه عباس بزرگ بافته شــده اســت و امروز در گنجخانهی(:موزه) آستان قدس رضوی است. در میان این فرش حوض آبی اســت و جویهای آب زمینهي آن را چهار بخش میکنند. پس از تاراج تیسفون فرش بهارخسرو به دست تازیان افتاد و به فرمان خلیفه آن را میان خود بخش و هر یک سهمی را از آن خود کردند!

 ??  ??

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran