درس میهندوستی ؛ غایب!

واکاوی‌کتا ‌بهای‌درسی‌از‌دید‌نوشتارهای‌ایرا ‌ندوستی

Amordad Weekly Newspaper - - NEWS - نویسنده نگار جمشیدنژاد

میهندوســتی و دلبســتگی به ســرزمین از ویژگیهای فطری هر جانداری است و انسان به عنوان جانداری دارای اندیشه با پرورش این ویژگی فطری آن را به ویژگیای شناســهای (:هویتی) دیگرگون کرده است. دلبستگی به میهن در همهی فرهنگهای جهان به عنوان ویژگیای بایسته و پسندیده ستایش شده است. در ادبیات و تاریخ ما بهویژه ادبیات کهن فارسی شاید بیشترین نمادها و نمودهای میهنپرستی آمده است. در زمانهی امروز که شناسه و ملیت در میان جوانان کمرنگتر از پیش شده بایسته است که از داشتههای کهن بهره برده شود تا حس دلبستگی به میهن از دوران کودکی در دل فرزندان این آبوخاک ریشه بدواند و این بار افزونبر اینکه خویشکاری (:وظایف) خانوادهها اســت بر دوش آموزشوپرورش بــه عنوان نهادی آموزشــی و فرهنگی که آیندهی کشور را با پرورش فرزندان این سرزمین رقم میزند سنگینی بیشــتری میکند. دربارهی چگونگی بهرهمنــدی از این بنمایههــا در کتابهای درسی دورهی دبستان، که ارزشمندترین دوره برای شــکلگیری منش و شناسهی کودکان اســت، دیدگاه چند تن از آمــوزگاران را جویا شدهایم که در دنباله میخوانید.

محمدحســین باقریان قناد (سیاوش توسی) آموزگار، کنشگر فرهنگی و مدرس شاهنامه، هنر نقالی و مفاهیم شاهنامه به کودکان و نوجوانان: زنگ شاهنامه، افزایش مهر میهن

چون شــاهنامهی فردوسی آیینهی تمامنمای فرهنــگ ایرانــی و گنجینــهی پــر ارزش داستانهای کهن تاریخی ایران است، بایسته است از آن نامهی شاهوار به گونهی درخوری در ســاختار آموزشی کشــور بهره برده شود. داستانهای تاریخی و استورهای شاهنامه که سرشــار از دالوریها و در پی آن پیروزیهای ایرانیان در زمینههای گوناگون است، به درستی بر افزایش عزت نفس فــردی و ملی کودک تاثیــر میگذارد و بیگمان چنین نگرشــی به شاهنامه میتواند زمینههای پرورش روحیهی مهیندوستی را نیز در کودکان و نوجوان میهن فراهم ســازد. کودک ناآشــنا با تاریخ میهن و بریده از فرهنگ آن بهمانند سهرابی است که پدر خویش را نشــناخته و مادر خویش را نیز از سرزمینی بیگانه دیده است. او در جستوجوی پدر است و مادر تورانی در نشان دادن راه پدر به او ناتوان. او گرفتار «سوباسایی» در خاورزمین و دلباختــهی «اســپایدرمنی» در باخترزمین است. قهرمانانی پوشالی که زاییدهی گماناند و دستنیافتنی. در این گیرودار آشنایی با پهلوانان خردمند، زمینی و دستیافتنی هممیهنش او را از ســردرگمی فرهنگی رهانیــده و با نمایش گذشتهی ُپرافتخاری که ازآٍن خود او است، راه رسیدن به پدر را نیز نشانش میدهند. فردوسی، آن بزرگترین پهلوان شاهنامه، عزتنفسی را به او بازداده و شــوند (:ســبب) گرایش او به تاریخ و شهریگری (:تمدن) خویش میشود. اکنون سهراب پدر را میشناسد، کین کاووس را فراموش کرده اســت و مهر ایران در دلش جوانه میزند. از این رو، بازنگری در برنامههای درســی و ویژه کردن ســاعتی بــه فراگیری شاهنامه در مدارس ایران بایسته به نگر (:نظر) میرسد که امید است وزارت آموزشوپرورش بدان توجه کند. آموزگار پایهی پنجم و کارشناس دورهی دبستان: بهرهمندی از استورهها در آموزش اخالق شوربختانه به درس فارسی آنگونه که بایسته است نگریسته نمیشــود و در این باره سخن بســیار اســت و اینکه در نگارش کتابهای فارســی دورهی دبســتان برای شناســاندن اســتورهها و بزرگان دانش و فرهنگ ایران به دانشآموزان چه اندازه درســت کار شده است جای اندیشیدن دارد. به باور من به عنوان آموزگار حجم نوشتارهایی کــه در این زمینــه در کتاب فارســی پنجم گنجانده شــده از دید کمیت خوب است ولی از دید چگونگی (:کیفیت) جا دارد که بیشــتر بررسی شود. آوردن داستان دالوری (آریوبرزن) سردار ایرانی با عنــوان پدآفند (:دفــاع) از میهن و همپایه دانستن جانفشانی او و سربازانش برای پدآفند از ایران در برابر دشمنان با پدآفند رزمندگان در جنگ ایران و عراق نکتهای مثبت است. در بخش «بخوان و بیندیش» از شاهنامهی فردوســی گنجینهی زبان فارســی، داستان زاده شــدن زال فرزند ســام نریمان بازگو شده است. چون اســتورهها، مرزی میان واقعیت و پندار (:تخیل) و به گونهای ریشــه در واقعیت دارند و با نگــرش به دگرگون شــدن اندیشــه و خواستههای دانشآموزان در روزگار اکنون باید در پی آموزش نکتههای اخالقی با بهرهمندی از استورهها با روشهای نوین و امروزی باشیم. برای نمونه، ســاخت پویانمایی (:انیمیشــن) آموزشــی و درســی شــاید برآیندی بهتر در زمینهی آموزش داشته باشد. در زمینهی آشــنایی با بــزرگان دانش ایران، کتاب پایهی پنجم ساخت بیمارستانی به دست زکریای رازی، فرازی از زندگی اســتاد محمود فرشــچیان و داستان خواجه نصیرالدین توسی که چگونه بــا بهرهمندی از توان و دانش خود توانست در روزگار فرمانروایی مغولها بر ایران از بیدادگری بیاندازهی مغولها بر مردم ایران جلوگیری کند آمده است. در درس 16 بخشــی از زندگینامه و کودکی پورسینا آمده است و در درسی دیگر برانگیختن حس میهندوستی در داســتانی از زبان زاغی که به دست انســانها از سرزمینش کوچیده، کوشش شده که به دانشآموزان این آگاهی را بدهد که میهن انسان هر جا که باشد، بیگمان بهترین و زیباترین جا برای زندگی است. با وجود شــمار درسهایی که در کتاب فارسی پایهی پنجم از استورهها و بزرگان ایرانزمین یاد کرده اما از دید درونمایه نتوانســته حس میهندوستی در میان دانشآموزان را برانگیزد و شــوربختانه کوچ ایرانیان بهویژه جوانان به بیرون از کشور در سالهای گذشته برآیند نبود نگرش در این باره است. امروزه نپروردن این احساس در میان فرزندان ایــران نهتنها به کوچ بیرویه بلکه به گونهای بیمهری به میهن خود میانجامد. امیدوارم با توجه به این موضوع بخشــی از دشواریهای کشور را با فرهنگسازی از پیش رو برداریم. آموزگار پایهی ششم و کارشناس ارشد ادبیات: کاستیکتابهایفارسیدرایجادهویتملی استورهها یا افســانههای ایران ریشهی آریایی دارند. پس از آمدن اســالم به ایران، بسیاری از اســتورههای ایرانی کنار گذاشــته شد ولی کردارهای چهرادهای (:شــخصیت) استورهای در چهارچوب حماســه به فارسی نو آورده شد و تا اندازهای از آن پاســداری شد، بزرگترین نمونهی آن شاهنامهی فردوسی است. انتظار میرود برای برانگیختن حس شناسهی ملی در کــودکان ایرانی از این اســتورهها در کتابهای فارســی دورهی دبستان بیشترین بهــره گرفته شــود ولــی باید گفــت در این زمینه کتابهای فارســی دورهی دبستان در ایجاد شناســهی ملی برای کودکان ایرانی با کاستیهایی روبهرو هستند. بــه گزارش خبرنگار پژوهشــی ایســنا، علی منصــوری دکتــرای علــوم کتابــداری و اطالعرســانی و آزیتا فریدونی، کارشناس این رشته، در پژوهشی با نام «تبلور هویت ملی در کتابهای درسی» با بررسی درونمایهی کتاب فارسی دورهی دبستان به این برآیند رسیدهاند که این کتابها از شناسههای هویت ملی برای توانمند کــردن ارزشهای ملــی در کودکان بهرهی شایسته را نبردهاند.

نثرهای کهن از نوشتارهای کهن و نویسندگان نامور که از شناسههای گوناگون شناسهی ملی ایرانیان یاد کردهاند: معرفت آفریدگار؛ ابوعلی بلعمی، تاریخ بلعمی حکایت علم و عمل؛ گلستان سعدی حکایت عمر گرانمایه؛ گلستان سعدی بخوان و بیندیش، هدهد؛ ظهیری سمرقندی، سندبادنامه هوشیاری؛ واعظ کاشفی، انوار سهیلی حکایت انواع مردم؛ امام محمد غزالی، کیمیای سعادت حکایت درخت علم؛ جاللالدین محمد؛ مثنوی دوستی؛ عنصرالمعالی کیکاووس، قابوسنامه مشاوره؛ خواجه نظامالملک توسی، سیاستنامه بخــوان و بیندیش، پیاده و ســوار؛ قصههای برگزیــده از مرزبان نامه، بازنویســی مهدی آذریزدی آداب مطالعه؛کمالالدین حسین واعظکاشفی، فتوتنامهی سلطانی ستارهی روشن؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی شهرهای شاعران ملی با مفاهیم ملی: هفتخان رستم؛ فردوسی ای وطن؛ نادر ابراهیمی همه از خاک پاک ایرانیم؛ ایرج میرزا یادآور میشود تنها داســتان و استورهی ملی کتاب ششم، «هفتخان رستم» است. همچنین نگارههای رویههای ‪6۵، ۰۴، 8۲، 91،‬ ‪۲9 7۵،‬ و رویههای آغاز فصلها دربردارندهی نمادهای ملی ایرانی است. نبود حس میهندوستی در میان کودکان ایرانی آســیب جبراننشدنی به شناسه و ملیت ایرانی میزند که کوچ به دیگر کشورها کمترین نمود آن است. اگر میهندوســتانی چون فردوسی، دادمــان پورماهــک (یعقــوب لیثصفاری)، ستارخان و باقرخان، رییسعلی دلواری، سردار اســعد بختیاری و بسیارها از این دست نبودند اکنون از تاریخ و فرهنگ این ســرزمین پس از تازش اســکندر، تازی و مغول جز نامی در تاریخی از یادرفته بر جای نمانده بود.

بررسی کتاب فارسی ششم

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.