بافت تاریخی و آجری دزفول زیر رگبار و باران

نگاه شهرداری و میراث فرهنگی به بافت کهن دزفول

Amordad Weekly Newspaper - - News - نویسنده مجتبی گهستونی*

در پــی بارندگیهای هفتهی پایانــی آبانماه، بخشی از پیکرهی بافت تاریخی و آجری دزفول زیر رگبار و باران خرد شد. برپایهی گزارشهای دریافتی در این بارندگیها خانههای عدسی؛عرب آسیابان، خانهی بینیاز و ساباطهای بنگشتان ســلیم، سه در و زرنگار آسیب دیدند. از 8۲ محلهی قدیمی و درهمتنیدهی دزفول که این دیار را به عنوان «شهر آجری» نامور کرده است پنج محلهی بافت تاریخی دزفول شرایط خطرناکــی دارند و محلهی لوریان در این بافت 05۲ هکتاری از همه بحرانیتر است. در حالی که مرمت و بهرهگیری بهینه از هر کدام از این خانههــا میتواند در رونق اقتصاد گردشــگری دزفول نقش بسیاری داشته باشد. همیشه ویرانســازیها در بافتهای تاریخی که جــای زندگی و کســبوکار بســیاری از مردم اســت، به گردن بالیای طبیعی نیست و گاهی هم به دست انسان این ویرانگریها و تعرضها انجام میشود. بافت کهن دزفول دارای ۴51 اثر ثبتی و بیش از 00۲ اثــر در راه ثبت اســت که پروژههای بســیاری برای نوســازی (:مرمت) وجود دارد. نمونهی این خانهها میتوان از بهرامند، دارابی، جوکار یاد کرد. گفتنی اســت از هشتاد خانهی ثبت ملی شــده در دزفــول، نزدیک به 30 اثر وضعیت بحرانــی دارند. یکی از این خانهها به نام فیروزی که پیشتر نوســازی شده بود اما از پیش، لولهی آب زیر دیوار این خانه شکسته شــده و سازمان آب هم به گونهی غیر اصولی لوله را ترمیم کرده بود که پس از چندی شوند (:باعث) ریختن دیوار شــد. نمونههایی از این دست که شــوند تخریب روزمرهی سازههای تاریخی در بافت میشود بسیار است. در چند روز گذشــته با سفر به دزفول و روبرو شدن با خانهای نامور به بروجردی که وضعیت خطرناکی داشــت، موضوع را از طریق یگان حفاظت دزفول پیگیر شــدم. در این پیگیری البته خردهگیــری (:انتقاد) تند خــود و دیگر دوســتداران میراثفرهنگی را دربارهی دیگر دســتاندازیها مانند پــروژهی نامور به قائم که ویرانیهای بیامانی را در بافت تاریخی به دنبال داشته است اعالم کردم. پیش از اینکه به وضعیت بافت تاریخی دزفول که به شوند (:دلیل) در هم تنیدگیاش باعث شد تا دزفول به عنوان شهر آجر نامور شود بپردازم، توضیحهــای یگان حفاظــت میراثفرهنگی دزفول را درباره خانه بروجردی بخوانید. سرپرست یگان حفاظت میراث فرهنگی دزفول گفت: «خانهی بروجــردی دزفول در وضعیت خطرناکی قرار داشت. به همین منظور نامهای به فرمانده یگان حفاظت میراثفرهنگی خوزستان نوشــته و در آن نوشتار وضعیت خطرناک خانه بروجردی و خانههای دیگر بافت را یادآور شدیم. پیشنهاد شد که با توجه به حضور نداشتن مالکین در خانه بروجردی و با توجه به ضرورت در مرمت برای جلوگیــری از صدمههای مالی و جانی، از شــهرداری برای مرمت این خانه که ثبت ملی هم نیست کمک خواسته شود». وی افزود: «نخســت شهرداری برای مدت 10 روز بنر زدن تا اطالع رســانی بشــود. سپس با دریافت حکمی از دادگاه برای بر رفع خطر اقدام شد تا مالکین خانه پیدا شوند و تکلیف این خانه روشن شود. بیشتر این خانهها مشکل ورثه دارند. برخی هم از روی عمد خالی نگه داشته میشوند تا کمکم تخریب شوند.

در بافت قدیــم دزفول موضوعهای گوناگونی شــوند ویرانی خانههای قدیمی میشوند که یکی از آنها فاضالب است. همهی خانههای دزفول زیرزمینهایی به نام شــوادان دارند. در برخی از ایــن خانهها، آب فاضالب از زیر این خانهها و شوادانها میگذرد و پایههای خانه را سست میکند. در بافت قدیم از دورانهای گذشــته همواره دو نوع لولهکشــی آب بوده است. یک لوله که آب شــرب را منتقل میکند و دیگری آب رودخانه را که مورد بهرهگیری شستشو است. بیشتر این لولهکشی قدیمی است و شوند نشت آب میشود. اما موضوع دیگری که مایهی دستاندازی بسیار در بافت شده اســت تخریبهای خودخواسته (:عمدی) است. بعضی با خرید ارزان خانههای ثبت ملی و دیگر خانههــای با ارزش که ثبت نیستند اما فرسوده شدهاند، در زمستان آبروها را میبندند تا آب در پشتبام جمع شود. این کار کمکم شــوند ویرانی خانهها میشود. از سویی یگان حفاظت میراث فرهنگی هم اجازهی ورود به این خانهها را بدون حکم دادگاه ندارد. در همیــن زمینه، هنگامی که روشــن شــد، کاروانســرای پشت مســجد جامع دستخوش ویرانی است، ادارهی میراث فرهنگی دزفول با همکاری شهرداری کار نوسازی را انجام داد و از کاروانسرا خطر دور شد. با توجه به اینکه بافت قدیمی دزفول وضعیت بحرانــی دارد و نیــاز بــه توجه و رســیدگی پایهای دارد، شــنیدهام که فرمانداری در حال برنامهریزی و تعیین بودجهی محلهای اســت. بــرای نمونه محلــهی لوریان که بیشــترین رویدادها و ویرانیها در آن منطقه رخ میدهد از دید دادن بودجه در اولویت گرفته اســت. با این اولویتبنــدی، ضرورت مرمت در هر پنج محله برخــوردار از بافت تاریخــی در اولویت قرار میگیــرد. در محلهی قلعه، افزون بر چند مسجد و ســاباط خانه ســوزنگر، خانه قلمبر، خانه طلوعی و خانــه زرگر در جایگاه بحرانی هستند. هرچند به خانههای در وضعیت بحرانی باید خانههای تاریخی عدسی، میرزایی، گلچین، عبدی و قصاب را که در خطر ریزش هســتند را نیز افزود. این خانهها دچار سستی ساختمان، ترک، فرسودگی سیستم فاضالب و خطر رانش هستند. البته ادارهی کل میراث فرهنگی، خانهی طلوعــی و خانهی قلمبر را خریــداری کرده و در حال نوســازی و بازسازی هستند. همچنین خانهی زرگر هم نسبتا بازسازی شده است.

چرا بافتهای تاریخی در خطر هستند؟ تصویب طرح جامع بافت قدیم دزفول

اکنون کــه طرح جامع بافت قدیــم دزفول در کمیتهی فنی استان تصویب شده است. شهردار دزفــول میگوید کــه این طرح جامــع، از 10 ســال پیش گردآوری شده که تاکنون به شوند بیتفاوتی و همکاری نکردن برخی سرپرستان در طی این سالها اجرایی نشده است. اگر با همکاری دیگر دستگاههای اجرایی مشکل فاضالب، مرمت و نوســازی این محله سامان داده شــود، میتوان بافت قدیــم دزفول را به عنوان بافتی ارزشمند در کشور روبرو میشویم. با تصویب طرح جامع بافت قدیم، احیای معابر، اصالح پایههای برق، بهسازی لولههای فرسوده، بدنهســازی و کفپوشگذاری از جمله کارهایی است که انجام میشود. فرنشــین (:رییس) ادارهی میــراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دزفول با بیان اینکه هر کدام از این خانههای تاریخی برای نوسازی نیازمند اعتبار بیش از سه میلیارد ریال هستند، گفت: «به خاطر گســتردگی حوزهی کاری و کمبود اعتبارات قطعا تخصیص چنین اعتباراتی دور از ذهن اســت اما در این برهه حســاس جذب اعتبارات انــدک برای مرمت اضطراری نیز میتواند به صورت مقطعی کارســاز واقع شود که امیدوار هستیم با پیگیری و مساعدت متولیان این مهم محقق شود.»

* دبیر و سخنگوی انجمن دوســتداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.