بشستش به دیِن به و آب پاک

Amordad Weekly Newspaper - - News - نویسنده جالل خالقی مطلق

پاکسازی مینوی با آب در شاهنامه

در شاهنامه آب تنها برای پاک ساختن اجسام از آلودگیهای مادی و صوری به كار نمی رود، بلكــه همچنين هر چيز را كــه از نظر مينوی (:معنوی) آلوده باشــد میتوان به وســيلهی عنصــر پاکكننــدهی آب غســل داد و پاک ساخت. در زير چند نمونه آورده شده است: ۱. فريدون پس از آنكه كاخ ضحاک را تصرف میكند به پيشكار ضحاک دستور میدهد كه تخت شــاهی را كه در پی نشســتن ضحاک بددين بر آن، ناپاک و نجس شده است بشويند: بفرمود شاه دالور بدوی كه رو آلت تخت شاهی بشوی داستان ضحاک (تصحيح نگارنده)، بيت ۳۳۶ در اينجــا نيــاز به يــادآوری اســت كه پنج دستنويس از دستنويسهای اساس تصحيح نگارنده، از جمله دستنويس لندن مورخ ۶۳۳ ضبط «بجوی»، و يكی ديگر ضبط «مجوی» دارند، ولی ضبط «بشــوی» در دســتنويس فلورانس مورخ ۶۹۳ و شش دستنويس ديگر آمده است؛ ۲. شستن تخت شاهی به قصد تطهير مينوی آن يك بار ديگر هم در شــاهنامه آمده است، ولی در آنجا نيز كاتبان به آن دستبرد زدهاند: در داســتان جنگ بزرگ كيخسرو آمده است كه چون كيخســرو كينخواهی خون پدر را از نيای خود افراسياب كرد، به زودی دل از جهان بركند و در بارگاه را بر بارخواهان بست و روزها و هفته هــا به درگاه خداوند نيايش كرد كه او را پيش خود فراخواند، تا اينكه ســرانجام شبی ســروش را به خواب ديد كه به او مژده داد كه خواهش او پذيرفته شد و روز او پس از گزيدن جانشــين برای خود و روبهراه كردن كارهای كشور به سر خواهد رســيد. كيخسرو چون از خواب بيدار شــد بر تخت نشســت و بزرگان كشور را پيش خود خواند: بيامد سِر تخِت شاهی بُشست يكی جامهی نابسوده بجست بپوشيد و بنشست بر تخت عاج جهاندار بیياره و طوق و تاج داســتان جنگ بــزرگ كيخســرو (تصحيح نگارنده)، بيت ۵۰۶۲ همانطور كه پيشتر گفته شــد، در اينجا نيز برخی از كاتبان در متن دســت بردهاند و آن را به صورت زير تغيير دادهاند: بيامد بِر تخِت شاهی نشست يكی جامهی نابسوده به دست بپوشيد و بنشست بر تخت عاج جهاندار بیياره و گرز و تاج چاپ مسكو/۵/۹۸۳/۶۸۵۲ ولی چنانكه میبينيم دو مصراع نخست تكرار يكديگرند، يعنی در دو بيت پشتسرهم دو بار گفته شده است كه كيخسرو بر تخت نشست. علت دستبرد در اين بيت چنين بوده كه چون بيشــتر كاتبان مفهوم ُشستن تخت را در ذهن نداشــتهاند،آن را به جای نشستن بر تخت كه بيش از صد بار در شاهنامه آمده است گرفتهاند و «بشســت» را «نشست» خواندهاند و سپس برای ويرايش قافيه در مصراع دوم «بجست» را به «بدست» و به «بخست» تغيير دادهاند و يــا آن را به همان صورت خود گذاشــته اند و در نتيجه قافيه معيوب گشــته است. از ميان دستنويسهايی كه ضبط درست «بشست» را نگه داشتهاند، دســتنويس استانبول مورخ ۱۳۷ و دستنويس برلن. مورخ ۴۹۸ حتا آن را به ضم دوم نوشــتهاند و دســتنويس برلن «بجست» را هم به ضم دوم نوشــته اســت. بنابراين، همانگونه كه فريدون دستور میدهد كه تخت شاهی را كه به علت تماس با تــن ضحاک بددين نجس شده بود بشويند، كيخســرو نيز پس از آنكه دســت از تعلقات دنيوی میكشد، نهتنها تاج بر سر نمیگذارد و ياره و طوق نمیبندد، بلكه حتا جامهای را كه قبال در مقام پادشاه بر تن كرده بود نمیپوشــد، و جامهای پوشيدهنشده بر تــن میكند و نيز دســتور میدهد تختی را كــه پيشتر او و پادشــاهان پيش از او بر آن نشسته بودند بشــويند و آن را از آلودگی به حشــمت دنيوی پاک ســازند. بنابراين در اينجا نيز از آب برای تطهير مينوی اســتفاده شده است؛ ۳. همچنين اگر شخصی در اثر تماس با فردی بددين ناپاک شده باشــد، میتوان او را با آب تطهير كرد. يك مثال آن زنان ضحاکاند كه فريدون دستور میدهد كه خود را بشويند: بفرمود شستن سرانشان نخست روانشان پس از تيرگیها بشست داستان ضحاک (تصحيح نگارنده)، بيت ۹۲۳ ۴. يك نمونهی ديگر آن در پادشــاهی بهرام گور آمده است. بهرام پس از آنكه سپينود دختر شــنگل شاه هند را كه به دينی ديگر است، به زنی میگيرد و با خود به ايران میآورد، دستور میدهد تا طی انجام آيين دينی در آتشكده و گزيدن دين جديد، خود را با آب نيز بشويد: پرستندهی آتش زردهشت همی رفت با باژ و برسم به مشت سپينود را پيش او برد شاه بياموختش دين و آيين و راه بشستش به دين به و آب پاک ازو دور شد گرد و زنگار و خاک چاپ مسكو ‪۱۴۴/۱۸۳۲ ۷/‬ ۵. دربارهی چشــمهی حيوان آمده اســت كه هركس خود را در آن بشويد گناهان او بريزد: ز فردوس بردارد آن چشمه راه بشويی برو تن بريزد گناه داســتان اســكندر (مول، بيــت ۸۶۳۱ ؛چاپ مسكو، بيت ۰۴۳۱) افســانهی چشــمهی حيــوان در بنيــاد از افســانههای ايرانی اســت كه همراه با برخی روايات ديگر ايرانی به رمان اسكندر راه يافته اســت و اين چشمهی حيوان چيزی جز همان چشمهای نيست كه كيخسرو پيش از آنكه در جرگهی جاودانان درآيد در آن غســل كرد و سپس از چشم همراهان ناپديد گشت؛ ۶. آشــكارترين نمونهی پاکسازی مينوی با آب در شــاهنامه، شستوشو پيش از نيايش و پرســتش است كه موارد آن در شاهنامه بسيار است، از جمله: ز بهر پرستش سر و تن بشست ... چاپ مسكو ‪۴۵۴۲ ۱۸۳/ ۵/‬

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.