اعتراف دیرهنگام و وا دا ب پرمهدنزهیسنتارهتآمپ ها به آن اس عخیاانتونهاعتل!میریاست جمهوری

Asre Ertebat - - گزارش - هلیا ظهیری

بازار حمایتهای دولتی از استارتآپها در سالهای اخیر آنچنان پررونق بــوده که کمتر مقامــات دولتی فرصت کردهاند نگاهی به هشــدارها و نتیجه این حمایتها که در قالب اعطای وام و تسهیلات و معرفی صورت گرفته داشته باشــند؛ اما اکنون و در حالی که نشــانههایی از تغییر این سیاست نیست معاون رییسجمهور میگوید که «وام دادن به استارتآپها خیانت به آنها است ». هر ساله و در قانون بودجه ســالانه کشور شاهد اختصاص بودجه بــه وزارت ارتباطــات و معاونت علمــی و فناوری ریاســتجمهوری و ســایر وزارتخانهها و دســتگاههای دیگر برای حمایت از کســبوکارهای جدید و حمایت از شرکتهای دانشبنیان و استارتآپها هستیم؛ اصلی که لایحه بودجه سال آینده هم از آن مستثنا نیست و حداقل در دو بند در یک مورد 200 میلیون دلار از صندوق توسعه بابت حمایت از شرکتهای دانشبنیان خصوصی و تعاونی و در بند دیگر برای وام وجوهاداره شده باز هم 140میلیارد تومان بــه وزارت ارتباطات اختصاص یافته اســت. به این لیست حمایتی میتوان همایشهای متعدد و سخنرانیها و جلسات مختلف در سطح وزرا و معاونان رییسجمهور را هم اضافه کرد. این فهرســت حمایتی اما در حالی روز بــه روز بلندبالاتر شد که بارها نســبت به این رویه هشــدارهایی داده شد. برای نمونه طی سه سال گذشــته حداقل هفتهنامه عصر ارتباط به اشکال مختلف نسبت به رویه اشتباه اعطای وام به استارتآپها گزارشهای متعددی منتشر کرد و نسبت به تبعات تداوم این رویکرد نادرست، هشدارهای متعددی دادیم. اما ســفره رنگینی که به نام استارتآپها در مراکز خصوصی و دولتی پهن شــده بود، ظاهرا قرار نبود به این راحتیها جمع شود. در آخرین مــورد از بررســی نحوه ورود بخــش دولتی و خصوصی به این پدیده، اخیرا گزارشــی با عنوان «جشن اتلاف منابع دولتی به نام استارتآپها » منتشر کردیم. اما چیزی که ما را وادار به پرداخــت مجدد به این مقوله کرد، اعتراف دیرهنگام و البته پرهزینه یکی از نهاد های دولتی بود که در صــدر اعطای وامهای دولتی به اســتارتآپها قرار داشت. حالا معاونت عملی و فناوری ریاســتجمهوری میگوید: «به بیش از 2 هزار شــرکت وام دادهایم. اما امروز اثرات آن را میبینیم. بسیاری از این شرکتها شکست خوردهاند و امروز باید پولهای وام را پس بدهند »!

دو سال گذشت اما آمارها دیده نشد

این اعتراف دیرهنــگام در حالی صــورت میگیرد که در سالهای گذشــته هم آمارهای جهانی و هم تحلیلگران و فعالان بازار در داخل نسبت به این شرایط هشدار میدادند. آمارهای جهانی در ســال 94 گویای توقف سرمایهگذاری در حوزه اســتارتآپها بود؛ آمارهایی که نشــان میداد سرمایهگذاریهایی که در ســهماه پایانی سال 2015 به مجموع 17.6 میلیارد دلار میرسید با افتی محسوس در اولین ماههای ســال 2016 میلادی به 9.3 میلیارد دلار کاهش یافت. از نگاه ســایت Forbes در سال 2016 میلادی بهترین شرایط موجود، برای استارتآپهایی مهیا خواهد بود که در مراحل اولیه راهاندازی قراردارند. در طرف مقابل، شرکتهایی که در مراحل پایانی راهاندازی هستند و خود را آماده میکنند تا عرضه عمومی را اســتارت بزنند باید د قت زیاد ی داشته باشند . بازار فعلی با این شرکت ها مدارای چندانی نخواهد کرد.

سال 95 هشدارها آغاز شد

در سال 95 هم اوضاع بر همین منوال بود و هشدارها داده شد هرچند که این هشــدارها بر اراده دولتیها در حمایت مادی، شعاری و حتی نمایشی از این کسبوکارها تاثیری نداشت. افشــین کلاهی، رییس هیات مدیره مجمع تشــکلهای دانشبنیان ایران در همان زمان در سمیناری اعلام کرد که با الگویی که در ایران در زمینه ارایه تسهیلات ارایه شده، در آینده نزدیک با موج نخبگان بدهکار مواجه میشــویم که کارشان با موفقیت مواجه نشــده است اما باید بازپرداخت تسهیلاتشان را داشته باشند. او بــا آسیبشناســی وضعیــت حمایتهــای دولتی از استارتآپها تشریح کرد که در ایران فرشتگان سرمایهگذار نداریم و سرمایهگذاریهای ریســکپذیر هم به اندازهای نیســت که در دنیا داریم؛ بهخاطر همین موضوع دولت به سمت مطرح کرد ن بحث شرکت های د انش بنیان و وضع قوانین خاص برای آنها رفت. در واقع سعی کرد با صندوق نوآوری و شکوفایی و تعریف معافیتهای مالیاتی خاص به سمت حمایت از این رده اشتغال برود. البته وضعیت این صندوق هم وضع مطلوبی نبود و درباره هدررفت منابع آن نیز هشدارهایی مطرح شد از جمله در اسفند ماه سال گذشته در گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس از هزینهکرد بودجههای صندوق نوآوری و شکوفایی منتشر کرد روشــن شــد که این بود جه ها د ر محل های غیرضروری و بدون اولویت هزینه شده است. این صندوق برای اجرای قانــون حمایت از شــرکت ها و موسســات دانشبنیان و تجاريسازي نوآوريها و اختراعات تاسیس شده بود. راهاندازی مرکزی به نام «مرکز توانمندسازی و تسهیلگری کسبوکارهای نوپای فاوا» از سوی وزارت ارتباطات، برنامه راهاندازی شتابدهنده ملی، اختصاص بودجه 140 میلیون تومانی در سال گذشــته برای حمایت از استارتآپها در قالب وام وجوهاداره شده و تکرار آن در بودجههای سنواتی و تشکیل کارگروه تدوین سیاستهای حمایتی در مرکز ملی فضای مجازی از جمله موارد دیگری از این سیاســتهای حمایتی بود هرچند که مسوولان دولتی مربوطه هم معتقد بود ند تا زمانی که استارت آپ ها به کســب د رآمد نرسند شکوفا نمیشوند.

سال 96 باز هم هشدارها ادامه یافت

روند حمایت از کسبوکارهای نوپا آن هم در شرایطی که چشمانداز آینده آنها روشن نیست صاحبان این ایدهها را به جای تجاریســازی به ورطه بدهکاری کشانده و این روند ادامه دارد. هرچند سیاســتهای حمایتی دولت تغییر فــاز نداده و همچنان به همان شکل باقی است اما همچنان فعالان این حوزه هشــدارهای خود را میدهند. افشین کلاهی، عضو کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات و اقتصاد رسانه اتاق بازرگانی ایران امسال هم با هشدار درباره نزدیک بودن وقوع سونامی شــرکتهای دانشبنیان بدهکار به علت شرایط موجود میگوید: ما در کشور برای شرکتهای دانشبنیان یک فضای گلخانهای مناســبی را طراحی کردهایم که در این فضا شــرکتها هم حمایت مالی و هم حمایت معنوی میشوند و میتوانند تا جایی که محصولی آماده برای ارایه به بازار داشته باشند رشــد کنند. اما برای سوی دیگر این ماجرا از ابتدا برنامهریزی لازم صورت نگرفته اســت و این موضوع در نظر گرفته نشــده که همیشــه نمیشود یک شرکت دانشبنیان در گلخانه زندگی کند و اگر هم بشود با محدودیت رشد روبهرو خواهد شد. وی میگوید: تعداد زیادی از شــرکتهایی که از صندوق نوآوری وام د ریافت کرد ه اند قابلیــت بازپرد اخت ند ارند ؛ شــاید حتی به محصول رسیده باشــند و محصول خوبی نیز فراهم کرده باشــند و دانشبنیان هم باشند اما بازار را برای محصولشــان ندیدهاند یا به هر علت نتوانستند وارد بازار شوند. در این میان انتقادات دیگری نیز درباره مشــخص نبودن اولویتها در زمینه سیاستهای حمایتی که موجب ایجاد موجی از استارتآپهای گوناگون و پراکنده شد، اختصاص وام وجوهاداره شده به تعداد بسیاری از طیفهای مختلف، تکراری و نامرتبط به شــکل همزمان نیز مطرح شــد که مسوولان بیاعتنا از کنار آن گذشتند. وجود متولیان متعدد و اینکه تمام دســتگاهها و نهادها و وزارتخانهها به نوعی خــود را متولی این حوزه میدانند؛ از معاونت علمی ریاســتجمهوری گرفته تا وزارت صنعت و ارتباطات و علوم و ورزش و جوانان و ... همه تابلوی حمایت از استارتآپها را بلند کردهاند.

و سرانجام اعترافی پرهزینه و دیرهنگام

حالا در این آشــفته بازار حمایتهای بیسرانجام و تزریق پولهای بینتیجه یک اعتــراف دیرهنگام از معاون علمی و فناوری رییسجمهور جای تامل دارد. ســورنا ســتاری بعد از گذشت حداقل سه ســال از این شرایط وام دادن به استارتآپها را خیانت به آنها میداند. این مقام دولتی اعتراف میکند که معاونت علمی پیش از این از طریق صندوقهای وابسته به بیش از 2 هزار شرکت وام داده است، اما امروز اثرات آن را میبینیم. بسیاری از این شرکتها شکست خوردهاند و امروز باید پولهای وام را پس بدهند. او میگوید : «وام برای شرکتی است که از آب و گل درآمده و میتواند بازار، قیمت، رقبا و ریسکها را پیشبینی کند، اما این در اختیار یک اســتارتآپ نیست. هیچکس نمی د اند یک ماه بعد چه اتفاقی برای یک اســتارت آپ و شرکت نوپا میافتد!» این اعتراف دیرهنگام را شــاید نتوان به تغییر رویه تعبیر کرد بلکه میتواند فقط یک اظهارنظر کارشناسی باشد که حالا بر حسب اتفاق گوینده آن یک مقام دولتی است چرا که همچنان رویکرد لایحه بود جه ای که د ولت به مجلس برای سال آینده پیشــنهاد داده همان رویکرد سابق یعنی وامدار کردن نخبگانی است که نمیدانند ایدهشان تبدیل به کسبوکار خواهد شد یا نه. اینکه دولت تسهیلگر باشــد و خود وارد بازار نشود اتفاقا اظهارنظر درستی است که حالا بر زبان مرتبطترین مسوول دولتی با این موضوع جاری شده و باید دید در عمل آیا تغییر رویکردی در زمینه حمایت از استارتآپها دیده میشود و یا باز هم روال سابق ادامه خواهد داشت.

پروندهای که همچنان باز است

با این حال این پرونده اما بســته نشــده و همچنان پیگیر آن خواهیــمبــود. چراکه جا داشــت تا معاونــت علمی ریاستجمهوری به عنوان پیشــگام اعطای وامها و منابع دولتی به استارتآپها، گزارشی مشروح از میزان اعطای وامها، شــرکتهای دریافتکننده و مبلغ وامها، خروجی طرحها و چگونگی شــکلگیری این فرایند اشتباه میداد تا حداقل مورد استفاده و عبرت سایر نهادهای دولتی قرار گیرد. چراکه بسیار بعید است که نهادی نظارتی، معترض و پیگیر چرایی اعطای منابع دولتی باشد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.