ايران در دوران پساتلگرام

مهاجرت سايبري ميليوني ايرانيان تكرار ميشود؟

Asre Ertebat - - ارتباطات - نادر نينوايی nadernei@gmail.com

سالها قبل پیامرســان وایبر جایگاه امروزی تلگــرام را داشــت؛ البته نه از نظــر جمعیت کاربری و کســبوکارهای شکلگرفته در آن، بلکه از نظر محبوبیت و داشتن سهم قالب. اما دست مسوولان سرانجام روی دکمه فیلترینگ رفت و این پیامرســان برای همیشه از فضای ســایبری ایران حذف شــد. از لحظات حذف این پیامرسان اما رقبای خارجی زیادی وجود داشتند و هیچ حرفی از نمونه های داخلی نیز نبود. با این وجود و درحالیکه پیامرسانهای به مراتب بزرگتر و مطرح در دنیا وجود داشت، ناگهان قرعه به نام تلگرام افتاد. اینکه چرا تلگرام موفق شد از میان تمام رقبایي که برخي امتیازات بسیار بیشتري نسبت به آن داشتند، پیامرســان قالب ایرانیان شود و چه عواملی مهاجرت میلیونــی ایرانیان در فضای ســایبری را رقم زد، همچنان محل ســوال و ابهامهاي فراوان است. حالا اما طبق آمارهــاي موجود تعداد کاربران ایراني تلگرام از 23 میلیون نفر در سال 94 به 45 میلیون نفر در سال 96 رسیده که نشان از رشد دو برابري این پیامرسان ظرف این مدت کوتاه دارد. همچنین طبق اعــام مرکز ملي فضاي مجازي 60 درصد پهناي باند کشور در حال حاضر در اختیار تلگرام است. عاوه بر این، در این مدت کسب و کارهاي بسیاري بر بستر این پیام رسان موبایلي شکل گرفته و از خرید و فروش بازي انبوهــی از محصولات گرفته تا طیف وسیعی از خدمات و بســیاري مشاغل دیگر در حال فعالیت بر بســتر تلگرام هستند که طبیعتا حتي چند ساعت قطعي زیان مالي بالایي براي آنها به وجــود ميآورد. کما اینکه برخی گمانههای غیررسمی از اشتغال 30 هزار نفری تلگرام و زیان 500 میلیارد تومانی هر روز اختال در آن حکایت دارند. حال اما با مسدود شدن اینســتاگرام و حتي تلگرام با وجود مراوداتي که میان وزیر ارتباطات و پاول دوروف، مدیر تلگرام برقرار شد، شایعات و حــدس و گمانهاي مختلفــي در خصوص آینده پیامرسانهاي اینچنیني در ایران وجود دارد و برخــي معتقدند که در صــورت تداوم فیلترینگ تلگرام، اگــر نگوییم تمام مردم، اما بخش زیادی از ایرانیها بهناچار و بهسرعت به اپهاي مشابه کوچ ميکنند.

با این وجــود دولتيهــا ميگویند کــه قرار نیست تلگرام برای همیشــه فیلتر بماند. این موضوع البته از جهاتی قابل اتکاســت؛ زیرا در شرایطی که بسیاري از نمونههاي مشابه مانند وایبر، لایــن، ویچت، تانگو و... بهســرعت با محدودیتها و فیلتر مواجه شدند، این موضوع که چرا قرعه فیلتر نشدن از ابتداي امر گریبان تلگرام را هم نگرفت، محل پرسش است.

جايگزين های احتمالی اينستاگرام و تلگرام از وقتي دسترســي ها به تلگرام و اینستاگرام محدود و مســدود شده، بســیاري از کاربران ایراني ایــن روزها در پــي جایگزین احتمالی این اپ هــاي موبایلي هســتند. در خصوص اینستاگرام که در عمل اپلیکیشن جایگزیني که قابلیتهاي مشابه داشته باشد وجود ندارد و صحبت از نمونــهای رقیب و جدی برای این اپلیکیشن نیست. در مورد تلگرام امــا اوضاع کاما فرق ميکند، چون آلترناتیوهاي زیادي بــراي جایگزیني با این اپ موبایلــي وجــود دارد. بهطور کلي گزینه هایي را که به عنــوان جایگزین تلگرام مطرح هســتند ميتوان به ســه گــروه کلي تقســیم کرد؛ گروه اول مربوط به نمونه هاي داخلي پیامرسانها، گروه دوم پیامرسانهاي خارجي را شامل شــده و گروه سوم مربوط به پیامرسانهاي موبایلي اســت که منشا اصلي آنها نامعلوم و مبهم است. از میــان ایــن ســه دســته پیام رســان، پیامرسانهاي با منشا مجهول و پیامرسانهاي داخلي شــانس زیادي براي مطرح شــدن در سطح وسیعي از جامعه را ندارند. درواقــع پیامرســانهاي داخلــي بهدلیــل زیرســاخت فني ضعیف تر، نداشتن امکانات متنــوع همچون رقبــاي خارجــي و از همه مهم تر به دلیل دغدغه هایــي که در خصوص حریم خصوصي وجــود دارد چنــدان مورد

توجه کاربران ایراني نیســتند. پیامرسانهاي مجهولالهویه نیز هرچند بــه لحاظ امکاناتي که ارایه مي دهند تقریبا به روز بوده و ظرفیت کاربري بالایي نیز دارند، اما دغدغه اصلي مردم براي رعایت شدن حریم خصوصي همچنان در خصوص آنها نیز وجود دارد.

تحركات پيام رســان هاي داخلي و مجهولالهويه اما همزمــان با مســدود شــدن تلگــرام و اینســتاگرام در هفتــه گذشــته، تحرکات تبلیغي پیامرسانهاي داخلي و مجهولالهویه براي جذب مخاطبان اپ هاي مسدود شــده افزایش بسیار چشــمگیری پیدا کرد. ارسال پیامك براي فهرســت مخاطبان کســاني که پیامرسانهاي ایراني را نصب کردهاند و دعوت از آنها براي نصب پیامرسان ایراني یکي از این تحرکات است. از ســوي دیگر پیامرسانهاي ایرانــي و مجهولالهویه با ذکــر امکانات خود در شــبکههاي اجتماعي و فضــاي مجازي و تاکید بر خارجی بودن، در پي جذب مخاطبان تلگرام هستند. تبلیغات رسانه اي در رسانه ها و بهخصوص تبلیغ پیامرســانهاي داخلي در صداوســیما و نیز تبلیغ برخي پیامرسانهاي موبایلي مجهولصالهویه و با منبع نامشخص در شبکههاي ماهوارهاي فارسيزبان نیز از جمله اقداماتي بوده کــه در این مدت صورت گرفته و نشان از فعال شدن بیش از پیش این دسته

از پیام رسان ها دارد. در همین حال اما برخي از ســایتها و خبرگزاريها نیز با اعام انتشار اخبارشان در برخي از پیامرسانهاي داخلي و مجهولالهویه وارد بازار تبلیغاتي شدند. از ســوي دیگر از آنجا که بسیاري از مشاغل در ایران مانند کســب وکارهاي اینترنتي بر بســتر تلگرام بوده و حتي برخي کارمندان شــرکت هاي خصوصي و دولتــي از طریق تلگــرام پروژه هــاي کاري را هــر روز براي

یکدیگر ارســال مي کنند، بنابراین در همین مدت کوتاه فیلترینگ بهظاهر موقت تلگرام، این افراد از روی اجبار و ناچاری با این امید که این پیام رســان ها در شرایط خاص دیگر مســدود و فیلتر نمي شــوند، اقدام به نصب نمونه های داخلی کرده اند. در همیــن حال به دنبال مســدود شــدن پیام رســان تلگــرام و شــبکه اجتماعــی اینســتاگرام، یك مقام در کارگــروه تعیین مصادیق محتــوای مجرمانه نیز در گفت وگو با یکي از خبرگزاري ها اعام کرد که توصیه می کند خبرگزاری ها اکیدا از پیام رسان ها و شــبکه های اجتماعی بومی استفاده کرده و مردم را به استفاده از آن ترغیب کنند. با این وجود برخي از کارشناسان فضاي مجازي معتقدند که مســدود بودن تلگرام نمي تواند باعث شــود که قاطبه مردم به پیامرسانهاي داخلي روي بیاورند و اگر جایگزیني نیز براي تلگرام مطرح شود، احتمالا ایراني نخواهد بود؛ اگرچه در چنین شــرایطی رویکرد مسوولان در این خصوص نیز تعیینکننده خواهد بود. این گروه از کارشناســان یــادآوري ميکنند زماني که وایبر مسدود شــد، با وجود حمایت واعظي، وزیر ارتباطات وقت، مردم به ســمت نمونههــاي داخلي نرفته و جــذب تلگرام که یك پیامرســان خارجي و کمتر شناختهشده بود رفتند. صاحبنظــران معتقدنــد بســیاري از مردم همچنین بــاور دارند کــه پیام رســان هاي مجهول الهویه نیز منشــا داخلــي دارند و به همین علت جذب آنها نخواهند شد. همچنین در خصــوص مــکان و ســرورهاي دیتــاي پیام رســان هاي مجهول الهویه نیز ابهام هاي زیادي وجود دارد و تبلیغات آنها در شبکههاي ماهواره اي فارســي زبان باعث شــده برخي کاربران آنها را مرتبط با کشور بدانند. از سوي دیگر نباید فراموش کرد که میلیونها نفر از ایرانیها هنوز هم از توییتر و فیسبوک با کمك فیلترشکن استفاده میکنند؛ پس هیچ بعید نیست بســیاري با نصب فیلترشکنهاي رایگان و ارزانقیمت همچنان به اســتفاده از تلگرام ادامه دهند.

سهم پايين پيامرسانهاي داخلي

اما براي بررســي این موضوع کــه در صورت مسدود یا فیلتر شدن دایمي تلگرام کدام گروه از پیامرســانهاي موبایلي بیشتر مورد توجه قرار مي گیرند، به تحقیقي میداني پرداختیم. نتایج این تحقیق نشان داد که به احتمال زیاد تمرکز 45 میلیــون ایراني حاضر در تلگرام در هر سه گروه پیامرســانهاي داخلي، خارجي و مجهولالهویه ميشــکند، امــا در این میان سهم اصلي باز هم در اختیار نمونههاي خارجي

خواهد بود. بر این اساس پیشبینی میشود در صورت تداوم روند فعلی ) فیلترماندن تلگرام( 10 تا 20 درصد مخاطبان فعلي تلگرام احتمالا جذب پیام ر سان هاي مجهول الهویه یا داخلي مي شــوند و از 80 درصد باقي مانده برخي با نصب فیلترشکن به اســتفاده از تلگرام ادامه ميدهنــد و گروهي دیگر به پیامرســانهاي خارجي کوچ ميکنند. علت اصلي اقبال پیامرســانهاي خارجي نیز طبق نظرســنجي انجامگرفته حفظ اطاعات شخصي و حریم خصوصي عنوان شده است. این موضوع که کدام پیامرسان خارجي پرنده اقبال روي شانهاش خواهد نشست، البته هنوز معلوم نیست اما روشن است که نحوه برخورد دولت با پیامرسانهاي خارجي ميتواند عاملي تعیینکننده باشــد؛ زیــرا همانطور که ذکر شــد، در برههاي که وایبر فیلتر شــد اگرچه مردم در ابتدا به اپهایي چون لاین، ويچت و تانگو اقبال نشان دادند، اما به مرور با مسدود و محدود شدن فعالیت آنها همه کاربران جذب تلگرام شــدند. در آن زمان گویــا جمعبندي دولتي آن بود که تلگــرام مخاطرات امنیتي کمتري نسبت به ســایر گزینهها دارد و البته شاید دلایل دیگر که هنوز مبهم هستند موجب چراغ سبز دولت به این اپ شد. با این تفاسیر در صورت مسدود ماندن تلگرام باید دید که چراغ سبز دولتي به کدام پیامرســان خارجي داده مي شــود تا مقصد نهایي کوچ بعدي کاربران ایراني مشخص شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.