ابهام در نحوه تعامل شرکتهای پرداخت با پرداختیاران

مستند رگولاتوری پرداختیاران زیر ذرهبین

Asre Ertebat - - بانكداري الكترونیكي - رامینجهان پیما

تجمیعکنندگان پرداخت ‪payment processors(‬ ) که بهاصطلاح پرداختیاران گفته میشوند، شرکتهای کوچک از جنس فینتکها1 هستند که وظیفهانجام عملیات پرداخت برای فروشندگان )عمدتا خردهفروش( را که نمیتوانند از سرویسهای شرکتهای پرداخت 2 استفاده کنند، برعهده دارند. در واقع پرداختیار برای آن دسته از پذیرندگان که عمدتا بهصورت مجازی و در فضای ســایبری کسبوکار می کنند، درگاه پرداخت فراهم آورده و تراکنش هایشان را از طریق یک شــرکت پرداخت دارای مجوز از شاپرک انجام میدهند و به این ترتیب دارنده کارت عضو شتاب میتواند پرداخت خود را از طریق یک درگاه امن انجام دهد. مبالغ جمعشده نیز در حساب پرداختیار باقی مانده و در زمانهای مقرر، وجوه تراکنشها را بهصورت تجمیعشده و با یک سند به حساب پذیرندگان واریز میکنند. تجمیع کنندگان نیز مانند بیشتر فین تک ها، رشد پایین به بالا داشته و در سالهای اخیر شاهد گسترش در تعداد تجمیعکنندگان و همچنین سهم از بازار تراکنشهایشان بودیم، بنابراین بانک مرکزی و شــرکت شاپرک درصدد تنظیم و اعمال مقررات در این حوزه برآمدند. اولین مستند در خصــوص تنظیم مقررات تجمیعکننــدگان با عنوان « الزامات، ضوابط و فرایند اجرایی فعالیت پرداخت یاران و پذیرندگان پشتیبانی شده در نظام پرداخت کشور » در 96/07/12 منتشر شد. این سند توســط بانک مرکزی انتشار یافت و مشخص نشده است که کدام معاونت و ادارات در تنظیم آن نقش داشــته اند؛ منتها گمان میرود اداره نظامهای پرداخت بانک مرکــزی اقدام به تهیه آن کرده است. چهار ماه بعد و در تاریخ 11/18/96 نسخه جدیدتری از این مستند منتشر شده است که به همراه آن 17 مورد از انتقادهاي صاحبان کسب وکار پرداخت یاری به همراه پاسخ بانک مرکزی ارایه شده است. شنیدهها حاکی از آن است که شرکت شاپرک و برخی از صاحبان کسبوکارهای پرداخت یاری و فعال در این حوزه طی جلساتی به توافق برای انتشار این مستند رسیدهاند. ارایه این مستند یک گام رو به جلو در مواجهه با فینتکها و سروسامان دادن و اعمال مقررات در حوزه پرداختهای خرد است. نکات مثبتی در این سند دیده میشود که سبب قانونمند شدن فرایندهای اجرایی، معرفی پذیرندگان و رصد آنها و شناسایی پرداختیاران میشود. در عین حال با مطالعه این مستندات، ابهامات و ایرادهایي به ذهن میرسد که در این گزارش به بررسی آن پرداختهایم.

نقش رگولاتور در پرداختیاری چیست؟

با شکل گیری شاپرک در سال 91 بنا بود وظایف نظارتی و قانونگذاری در بخش پرداخت الکترونیکی بر عهده این شرکت باشد. حتی استقرار سوییچ شاپرک و اتصال تمام سوییچهای پرداخت و شکلگیری شبکه پرداخت نیز با انگیزه متمرکزســازی پرداخت ها و امکان ایجاد نظارت بهصورت متمرکز صورت پذیرفت. بحث درخصوص نظارت بر شبکه های غیرمتمرکز و توزیع شده را به مجالی دیگر وا می نهیم؛ منتها باید اشاره کرد که تمرکز زیاد از حد در شتاب و شاپرک به بهانه اعمال نظارت، یک پدیده بومی و از ابداعات کشور ما است. در مستند پرداختیاران نیز اثراتی از اعمال دخالت در اجرا دیده میشود. همانطور که در این سند مشخص است، فرایند تسویه بر عهده شرکت شاپرک گذاشته شده و در توجیه این مورد مواردی مانند نظارت بر عملکرد حساب پرداختیاران و همچنین جلوگیری از پولشویی را عنوان کرده اســت. در این مورد نیز باید دید که اساسا مبالغی که هر پذیرنده به صورت تجمیع شده و روزانه دریافت میکند، در چه حدی است و آیا میتواند در حدودی باشد که امکان خطر پولشویی را به همراه داشته باشد؟ بانک مرکزی و شاپرک نیز باید پولشویی را بهصورت ریسک نگاه کنند و در مبالغ پایین با ارزیابی هزینه-فایده از این منظر به موضوع نگاه کننــد که آیا نظارت و پایش تراکنشهایی در این مبالغ بهصرفه است یا خیر؟ در مستند اولیه پیش بینی شــده بود که عملیات تسویه در سیکلهای هفتگانه شاپرک صورت میگیرد، ولی در مستند اخیر این عملیات یک مرتبه در روز انجام میشود. این تصمیم در ارتباط با بخشنامه اخیر بانک مرکزی مبنی بر تسویه یک بار در روز است که تغییر مثبتی است. تسویه در هفت مرتبه اثرات نامطلوب اقتصادی در پی دارد که به سبب آن تجمیع به اندازه کافی صورت نگرفته و سربار حسابداری و عملیات را هم برای بانکها و هم شرکتهای پرداخت و شاپرک بالا میبرد. به جاي آن، با تسویه یک مرتبه در روز که در این مســتند بر آن تاکید شده، پیشبینی میشود بخش مهمی از تراکنشهای خرد )که حدود 30 درصد از کل تراکنشهای پرداخت را تشکیل میدهند( تجمیع شده و سربار عملیات حسابداری در نزد پذیرندگان و همچنین عملیات سندزنی در سامانه متمرکز بانک ها کاهش یابد. بند 11 این مستند در خصوص فرایندهای تسویه با ابهاماتی همراهاست. وجوه تراکنشها در چه زمانی توسط پرداختیاران به حساب شاپرک واریز می شود و شاپرک چه زمانی این وجوه را با پذیرندگان تسویه میکند؟ در این بازه زمانی پول نزد شــاپرک باقی مانده و عملا با حســابهایی نزد شاپرک مواجه هستیم که مبالغ قابل توجهی در آن رسوب میکند؟ اساســا هزینه عملیات تسویه که توسط شرکت شاپرک انجام میشود از چه محلی تامین میشود؟ پیشنهاد میشود این عملیات به شرکتهای PSP و بانکها واگذار شــود. در این صورت این بانکها و شرکتهای پرداخت هســتند که میتوانند فرایندهای تسویه را بهصورت پویا و در زمانهای متفاوت از شــبانهروز به اجرا در بیاورند و حتی با برقراری مکانیزم های متنوع کارمزد در تســویه، انعطافپذیری بیشتری در نظامهای پرداخت ایجاد کنند. نکته دیگر در تسویه کارمزد پرداختیاران است. طبق آنچه در این مستند دیده شده است، این تسویه بهصورت ماهانه با پرداختیاران انجام میشود. برای بررسی دقیقتر شاید مناسب باشد اندازه بازار پرداختیاران ارزیابی شود. روزانه حدود 500 میلیون پرداخت در کشور انجام می شود که آمارهای منتشرشدهاز سوی شرکت شاپرک نشان میدهد که حدود 50 میلیون آن بهصورت پرداخت الکترونیکی است. در این صورت و با توجه به اینکه نیمی از این پرداختها مبالغی کمتر از 12 هزار تومان دارند و پرداختیاران میتوانند آن را پوشش دهند، حجم بازار بالقوه برای پرداختیاران 20 میلیون تراکنش در روز است. اگر فرض کنیم متوسط مبلغ این تراکنشها 10 هزار تومان باشد، با بازاری به اندازه 200 میلیارد تومان در روز مواجه هستیم. با فرض کارمزد یک درصدی میان پذیرندگان و پرداختیاران، حجم کارمزد مبادلهشــده در این بازار چند میلیارد در روز خواهد بود. تسویه این پول بهصورت ماهانه سوالات زیادی را به همراه خواهد داشت. آیا این مبلغ در حساب پرداخت یاران نزد شاپرک بلوکه میشود یا در یک حساب واسط نگهداری می شــود؟ به هر ترتیب ورود کردن یک نهاد نظارتی در این جزییات سوالات زیادی را به همراه دارد که بهتر بود این اتفاق نمی افتاد.

نقش شرکتهای پرداخت

در این سند همچنین نقشهایی برای شرکتهای پرداخت تعریف شده است. خلاصه وظایف شرکتهای پرداخت به شرح زیر آمده است: 1.پوشش ریسکهای ناشی از عملکرد پرداختیار بهعنوان یکی از پذیرندگان شــبکه پرداخت الکترونیکی و نظارت بر عملکرد آنها. 2.دریافت ضمانتنامه و وثایق از پرداختیاران براي تامین اعتبار آنها در عملیات تسویه با پذیرندگان. 3.ثبتاطلاعاتپرداختیارانوپذیرندگانتحتپشتیبانیآنها. در این مستند هیچ اشارهای به مکانیزمهای درآمدی میان پرداختیاران و شرکتهای پرداخت نشده است. دیدگاه این مستند نسبت به پرداختیاران در واقع پذیرندهای از پذیرندهها است که وظیفه تجمیع تراکنشهای آنها را داشته و خود تحت قوانین پذیرندگان یک PSP فعالیت میکند. در حال حاضر شرکت PSP از پذیرندگان خود کارمزدی دریافت نمیکند و انتفاع آن از محل کارمزدهایی است که بانک پذیرنده بابت جذب منابع به شرکت PSP میپردازد. در مدل کارمزدی کنونی شاپرک تراکنشهای خرد با تعداد بالا جذابیت بیشتری برای شرکتهای ارایهدهنده خدمات پرداخت دارد. بنابراین بر اساس مدل فعلی کارمزدها فعالیت تجمیعکنندگان در تضاد با منافع شــرکتهای پرداخت است؛ بنابراین بهنظر میرسد نقاط مبهمی در کسبوکار میان پرداختیاران و PSP وجود دارد و باید دید در عمل چه سازوکاری میان این دو نهاد شکل میگیرد. مورد دیگری که جای بحث پیرامون آن وجود دارد، ابزارهای پذیرش تراکنش توسط پرداختیارها است. شاید آنچه به ذهن خوانندگان این مستند متبادر شود، پذیرش تراکنش از درگاه اینترنتی ) 3 IPG ) باشد، ولی در این مستند اشارهای به این موضوع نشده است. به نظر می رسد می توان دست پرداختیارها را برای استفاده از کارتخوان و موبایل پوز باز گذاشت؛ زیرا بسیاری از کسب و کارهای خرد ماهیت فیزیکی داشته و امکان ایجاد درگاه پرداخت اینترنتی برای آنها یا وجود ندارد یا با نوع کسبوکارشان جور در نمیآید. البته در این مورد تامین موارد امنیتی توسط پرداختیاران به مساله ای مهم تبدیل می شود که مساله ای حل شدنی و امکانپذیر است.

مساله کارمزد

دراین مستندبهصورت شفافاشاره شدهاست که پرداختیاران در دریافت کارمزد از پذیرندگان خود آزاد هستند. یکی از نقاط قوت این مستند بدون شک همین است که فضای کسب وکار پرداخت یاران را به صورت باز و رقابتی تعریف کرده است. همچنین در این مستند مکانیزمهایی دیده شده است که پرداختیار نتواند از منابع رسوبی وجوهات منتفع شود و این امر سبب میشود ارایهدهندگان خدمات پرداختیار تنها منابع درآمــدی خود را در کارمزدهایی ببینند که از پذیرندگان دریافــت میکنند. در این فضا می توانند با ارایه خدمات امن تر، باکیفیت تر و آسان و در دسترس، در یک شرایط رقابتی بر سر دریافت کارمزد از پذیرندگان با یکدیگر رقابت کنند. اینکه در مورد میزان و عدد کارمزد بحثی نشده، یک رویکرد کینزیگرایانه 4 است که دستی نامرئی می تواند بازی را میان بازیگران مختلف یعنی پرداختیاران، پذیرندگان و شرکتهای PSP و بانکها که از منابع رسوبی بهرهمند میشوند به تعادل برساند.

جمعبندی و راهحل

بهعنوان جمعبندی میتوان گفت که ورود بانک مرکزی و شرکت شاپرک به بحث تنظیم مقررات در حوزه فینتکها اقدامی مثبت و قابل تحسین است. البته باید متذکر شد که تنظیم مقررات در حوزه فینتک بهطور کلی پدیدهای نوظهور در جهان و کشور ما اســت و کاری بسیار دشوار است. تنظیم مقررات برای پدیدهای که هنوز اعداد و ارقامی متقن برای تخمین بازار و محاســبه هزینه تصمیمات بر آثار کلان آن وجود ندارد. با این وجود بهنظر میرسد این مستند توانسته تا حدود مناسبی نگرانیها را پوشش دهد که احتمالا یکی از آثار مشورت کردن رگولاتور با ذینفعان مختلف ظرف چهار ماه اســت. رگولاتوری فین تک ها و پدیدههای نوظهور بهطور کلی از دو طریق قابل انجام است: فناوری های نظارتی 5 و شبیه سازی 6 . در خبرها آمده بود که مدیرکل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی بانک مرکزی اعلام کرده اســت : «براساس برآوردها ‪4/ 7‬ تریلیون دلار منابع، در معرض ریسک در حوزه فینتک وجود دارد که به وســیله فناوری های نظارتی ) رگ تک ( میتوان کمک کرد تا این منابع در معرض خطر قرار نگیرند ». در هر دوی این راهکارهــا تحلیل دادگان اهمیت زیادی دارد، زیرا در حوزه فناوریهای نظارتی، ایجاد شرکتهای اســتارتآپی با هدف تحلیل دادگان و مشاوره دادن به حاکمیت مبتنی بر داده برای تدوین قوانین و مقررات و همچنین نظارت بر عملکــرد فینتکها مبتنی بر تحلیل داده به عنوان یک راهکار جدی است. همچنین به عنوان راه حل دوم، ایجاد سندباکس و محیط های شبیه سازی برای تست سناریوهای مختلف مطرح است. در این راهحل نیز پایه و اساس ایجاد یک محیط تستی، آگاه بودن از الگوی تراکنشها و بار شبکه و مدلهای ریاضی موجود است که با تحلیل دادگان حاصل می شود. بنابراین انتظار می رود که بانک مرکزی و نهادهای زیرمجموعه آن مانند شرکت شاپرک با رویکردی سخاوتمندانهتر دادههای غیرمحرمانه را در اختیار پژوهشــکده پولی و بانکی قرار دهند تا این نهاد پژوهشــی بتواند با بهرهگیری از نیروهای متخصص دانشگاهی و استارتآپهای regtech در تنظیم مقررات، ایجاد محیطهای شبیهسازی برای بررسی آثار تصمیمات و مصوبات و در نهایت کمک به نهادهای حاکمیتی برای تنظیم مقررات پولی و مالی اثر جدیتری داشته باشد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.