اص ارزی ی و هگ ک بوکارها نو ش شود اشبخههاایمابداندازرآرمیاسراشیتپاغفاافل استارتآپها درایران

شاخصهای ارزيابی و اندازهگیری کسبوکارهای نوپا شفاف شود

Asre Ertebat - - صفحه اول - هلیا ظهیری

اواخر دی ماه گذشــته بود که مرکز ملی فضای مجازی با انتشار گزارشی در خصوص اقتصاد دیجیتالی در ایران مدعی ایجاد 132 هزار شغل توسط 21 استارتآپ ایرانی شد این در حالی است که همزمان بررسیها نشان میدهد میزان اشتغالزایی توسط 20 استارتآپ بزرگ دنیا با ارقام اعلام شده توسط منابع داخلی چندان همسو نیست. اصولا تعریف کســب و کارهای نوپا یا همان استارتآپها در ایران چندان استاندارد نشده و به درستی روشن نیست مشــخصات، تعریف و مفهوم یک اســتارتآپ به چه نوع کسبوکاری اطلاق میشــود به همین جهت علیالقاعده میزان شغل ایجاد شده از سوی این کســبوکارها نیز تا حدودی محل تامل و زیر سوال خواهد بود.

استارتآپهای دنیا و استارتآپهای ما

استارتآپ Start-Up( ) رویکرد و مفهومی است، که در کمتر از یک دهه توانسته است در دنیای کارآفرینی، انقلاب بزرگی ایجاد کند. اینکه بتوان بر اساس یک ایده درآمدزا، سیستم و یا سازمانی را متولد کرد و به آستانه رشد و سرمایهگذاری رساند کار بزرگی است اما در اینکه شرکتهایی که به عنوان استارتآپ در ایران مطرح میشوند تا چه اندازه با این تعریف منطبق باشند جای سوال وجود دارد؛ کارشناسان معتقدند آنچه به عنوان استارتآپهای موفق در ایران ظهور و بروز کرده بیشتر یا الگوبرداری از یک کسبوکار موفق خارجی است و یا با سرمایهگذاریهای شرکتهایی است که از ایمنی سرمایه خود مطمئن هستند. مطابق با گزارش دیدهبان جهانــی کارآفرینی GEM( )و موسسه کارآفرینی و توســعه جهانی GEDI که در سال گذشته منتشر شده و مربوط به پایان سال 2016 میلادی است، برآوردها نشان میدهد که ایران از حیث کارآفرینی نوپا و اســتارتآپ در رتبه 23 جهان قرار دارد و وضعیتی مشابه کشورهای چین و استرالیا را ایجاد کرده است. این بررسیها حاکی از آن است که در بحث کارآفرینی نوپا، کشور سنگال، لبنان و برزیل در ردههای پایین قرار دارند و ایران در سطح متوسط این جدول ردهبندی دیده میشود. البته در این بررسیها مشخص شده که وضع ایران در شاخص خروج از کسبوکار نوپا مناسب نیست. این شاخص مربوط به تعطیلی کسبوکاری اســت که فرد قبلا آن را ایجاد یا مدیریت کرده است. در این شاخص وضعیت ایران در حد کشورهایی مانند سنگال و لبنان است و از این حیث، اوضاع برزیل بهتر از ایران ارزیابی شده است.

شناسايی 93۰ استارتآپ حوزه ICT در کشور آمار رسمی از شناسایی قریب به یک هزار کسبوکار نوپا در کشور حکایت دارد، آماری که در عمل و در نهایت شاخص تعطیلی کسبوکارها را در کشور افزایش میدهد. رییس مرکز توانمندسازی و تسهیلگری کسبوکارهای نوپای فاوا از شناسایی930 کســبوکار و ثبت بیش از550 ایده استارتآپی در این مرکز خبر داده و گفته: بانک اطلاعاتی کسبوکارهای نوپا ایجاد شده است. این آمارها در حالی اســت که ناظران بازار رشــد سریع و قارچگونه کسبوکارهای نوپا بدون توجه به اندازههای بازار و حضور در بازارهای جهانی را از جمله معضلاتی میدانند که کسبوکارهای نوپای ایرانی با آن مواجهند. در کناراین آماراگراشتغالزایی 130 هزار نفریاستارتآپها قابلاعتمادبود قاعدتابا توجهبهاینکه دربررسی20 استارتآپ بزرگ دنیا این استارتآپهای بزرگ دنیا تنها 130 هزار شغل ایجاد کردهاند آن هم استارتآپهایی که در میان آنها نام اوبر با ارزشی معادل 68 میلیارد دلار، مشابه چینی اوبر با ارزش بیش از 56 میلیارد دلار، شیائومی به عنوان سومین شرکت ارزشمند استارتآپی دنیا دیده میشود؛ قاعدتا باید رتبه ایران در شاخص اول یعنی کارآفرینی نوپا در رتبهای بسیار بالاتر از رده میانی اعلام شده قرار گرفته باشد.

آماری که با منطق سازگار نیست

بسیاری از کارشناسان و آگاهان معتقدند با توجه به دولتی بودن منابع ارایه این آمار تا حد زیادی درخصوص این ارقام اغراق میشود تا از این طریق به نوعی علاوه بر حمایت از رشد بیرویه و به نوعی نابسامانی و غیر قانونی استارتآپها آمار ایجاد شغل نیز اندکی برجستهتر اعلام شود. در مجموع به نظر میرسد تعریف کسبوکارهای نوپا، تعریف شغل و تعریف نحوه ایجاد اشتغال از سوی این کسبوکارها نیازمند شفافسازی اســت تا از این طریق به حباب این کسبوکارها از ســوی منابع دولتی و حاکمیتی دامن زده نشود و زمینهساز شکست این کسبوکارها با استناد به این آمارسازیها نشود. در هفتههای اخیر رییس سازمان فناوری اطلاعات ایران از همه فعالان کسبوکارهای نوپا دعوت کرد طرحهای خود برای توسعه اشتغالزایی روستایی را به این سازمان ارایه کنند تا پس از بررسی و تایید نهایی مشمول حمایتهای مالی شوند. اما از ســوی دیگر سورنا ســتاری، معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری پیش از این، این نوع حمایتهای دولتی را رد کرده و گفته بود: ما باید به این برسیم که وام دادن به استارتآپها خیانت به آنهاست؛ معاونت علمی پیش ازاین از طریق صندوقهای وابسته به بیش از 2 هزار شرکت وام داده اســت، اما امروز اثرات آن را میبینیم. بسیاری از این شرکتها شکستخوردهاند و امروز باید پولهایی که وام گرفتهاند را پس بدهند. ســتاری می گوید: روزهــای اولی که در نظر داشــتیم استارت آپ ها را آغاز کنیم، مطالعه ای را به جوانان فعال در سیلیکونولی سفارش دادیم. این مطالعه نتیجه نسبتا منسجمی داشت که چرا سیلیکون ولی تنها در کالیفرنیا است؟ چرا در اروپا نیســت؟ حتی چرا دوبی با وجودی که 30 سال قبل بنا داشت سیلیکون ولی راه اندازی کند هنوز این اتفاق نیفتاده اســت؟ پاسخ تنها این بود که ما احتیاج به یک زیســت بوم داریم و البتــه این به معنای سیستم دولتی داشتن نیست.

حمايت از استارتآپها از وام تا مقرراتزدايی

اما در این زمینه در دولــت هم گویا اختلاف دیدگاه وجود دارد چرا که وزارت ارتباطات در دی ماه سال 9۴ از تدوین نقشه راه برای اعطای کمک هزینه مالی به شرکتهای نوپا و استارتآپ در حوزه ICT خبر داده و اعلام کرده بود که در حال تدوین فرمول حمایتی کارآیی مدلهای حمایتی هستیم. در حالی که گزارش های دولتی از ایجاد 130 هزار شغل از سوی استارت آپ ها در ایران حکایت دارد اما در آبان ماه گذشته محمدجواد آذریجهرمی، وزیر ارتباطات این رقم را به عنوان هدف مطرح کرده و محقق شدن هدف رســیدن به 130هزار شغل در ســال جاری را مستلزم تســهیل قوانین و مقررات برای فعالیت کسب وکارهای نوپا در کشــور عنوان کرده بود و بر همین اساس وعده تسهیل مقررات فعالیت استارت آپ ها را با ارایه لایحه از سوی دولت داده بود. در حالی که استارتآپها کسبوکارهای پر ریسکی هستند و در دنیا هم درصــد موفق آنها حــدود 10 درصد برآورد شده است اما مداخله دولت در این عرصه ضامن موفقیت استارتآپها نیست و از ســوی دیگر کسبوکارهایی هم که موفق به جلب حمایت دولت میشوند لزوما در تعریف استارتآپ نمیگنجند.

امید به بهبود شاخصها

با این همه دولت میخواهد، نمودارهای اشتغال را به مدد آنچه اســتارتآپها مینامند بالا ببرد و رتبه کشور را نه تنها در کاهــش آمار بیکاری که در شــاخصهای جهانی هم جابهجا کند. خسرو سلجوقی، عضو ستاداقتصاد مقاومتی وزارتارتباطات در حالی از عقبنشینی هفت پلهای ایران در جایگاه جهانی نوآوری خبر داده که معتقد است مهمترین نقطه برای جهش از اقتصاد منبعمحور به سمت اقتصاد نوآوریمحور، تکمیل زیستبوم نوآوری در کشور با فعالسازی استارتآپهاست. اما آنچه در ایران اتفاق میافتد و حبابی که درباره آمار اشتغال و میزان موفقیتاستارتآپهاایجاد شده، آمار وارقام هنگفت و هیجانانگیزی که از ارزش برخی استارتآپهای ایرانی و سرمایهگذاری روی آنها منتشر میشود در حالی است که روندها در دنیا به گونهای دیگر در حال رقم خوردن است. تحلیل کارشناسان و رصدکنندگان کسبوکار در دنیا نشان میدهد که ما امروز در دنیای جدیدی هستیم که در آن شرایط به نفع «بزرگترها » رقم میخورد. شرکتهای بزرگ و مدیران اجرایی و نه استارتآپها و کارآفرینان، صاحب دهه آینده هستند و فارغالتحصیلان امروز، احتمالا به جای اینکه بخواهند پا جای پای امثال زاکربرگ بگذارند، برای آنان کار خواهند کرد. آنها معتقدند از این به بعد، غولهای فناوری قدرت بیشتری خواهند یافت و استارتآپها روز به روز فضا را برای رقابت تنگ تر خواهند دید. به طور کلیرویکرد دولت در مواجهه با استارتآپها در چند وجه بروز یافته است؛ وجه اول حمایتهای مالی و پرداخت وام است که همین وجه از دو جهت همواره مورد انتقاد بوده اســت. اول ایجاد رانت و دیگر بدهکار کردن ایدههایی که توانایی رقابت در بازار را پیدا نمیکنند. مقرراتزادیی مانند آنچه در سوئد به عنوان کلید موفقیت استارتآپها کلید خورد و موفق شــد، یک وجه دیگر از کمکهای دولتی در این زمینه بوده است اما در این حوزه هم چون تعریف درستی از استارتآپ در ذهن دولت نیست اینگونه مقرراتزداییبیشتربه قدرتمند شدن کسب وکارهای بزرگی منجر میشود که به نام و در شمایل کسبوکار نوپا وارد بازار شــدهاند و تمایل آنها به فرار از مقررات در نحوه فعالیت آنها روشن است. وجه دیگر حمایت دولت از آنچه استارتآپ مینامد وجه تبلیغی است که بارها از ســوی مقامات دولتی مرتبط به انحاي مختلف بروز و ظهور یافته که ارایه آمار اخیر هم در این دسته جای میگیرد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.