عصبشناسی، روانشناسی و دین: توهمات، خیاالت و واقعیات درباره انسان

Ettelaat Hekmat va Marefat - - کتاب -

از زمانی که ویلیام جیمز مشخص کرد که دین با کارکردهای روانی در درون انسان نقشهای مهمی هم به لحاظ روحی و هم به لحاظ اخالقی، هم اجتماعی و هم تاریخی بازی کرده است، تا امروز که هزارها هزار تحقیق در این زمینه انجام شده، راه درازی را طی کردهایم. ماحصل و عصاره مباحث مرتبط با دین نشان میدهد که اوال سرچشمههای نیاز بشری بسیار متنوع و دیرپا است؛ عمق آنها در وجود آدمی نه تنها روان فرد فرد انسان را در نوردیده است، بلکه روح جمعی را نیز تحت تأثیر قرار داده و جامعه را نیز از خود متأثر ساخته است.

مطالعات تاریخی در عرصه دین و دین پژوهی به ما میگوید که گرایش انسان به دین از نیازی بسیار عمیق نشأت گرفته است. در ابتدا و در نخستین ادوار تاریخ بشر، نوعی گرایش اساطیری بر اساس امیدها و بیمهای انسانها شکل گرفت. به تدریج، تصویرهای انسان از حقیقت در جهان دگرگون میشد و در همین نقطه از تاریخ بود که جادو و شمنیسم، پای به زندگی انسان نهاد تا به ابهامات و پرسشهای گنگ بشر پاسخ گویند و در عین حال نیازهای او را در عرصههای روانی برآورده سازد. به یک معنا میتوان گفت که جادوگران و شمنها نخستین پیش گامان روانشناسی و روان کاوی و حتی عصبشناسی مدرن بودهاند. آنان جنگیری میکردند و در مقابل جنون و بیماریهای روانی و ترسهای فرو خورده انسانی به آیینها و ابزار و ادوات و رقصها و بخورات و جنبل و جادو متوسل میشدند. گاهی مراسم قربانی به جا میآوردند و زمانی نیز در برابر خورشید و ماه یا وقایع طبیعی همچون خسوف و کسوف، مراسم بسیار بزرگ اجتماعی تدارک میدیدند.

به تدریج و با پیشرفت علم بشری، نوعی فلسفه و نگاهی عقالنی حاکم شد. تشخیص انسانها رنگی از دین و کالم به خود گرفت. این جریان، قرنها و هزارهها ادامه داشت تا آن که در سده نوزدهم و بیستم، روانشناسی و روانکاوی، نوعی مالزمه و تناوب میان دین و روان را در دستور کار خود قرار داد و بحثهای بسیار پربار و عمیقی در این زمینه انجام شد. روانکاوی توانست ریشههای عمیق نیاز انسان به ایمان را در توجیه دوباره و بسیار گویا مجددا مورد توجه قرار دهد. به این ترتیب نه تنها دین باوری به عنوان یک نیاز اصیل و عمیق تاریخی، هم برای فرد فرد انسانها و هم برای جوامع و تمدنها به رسمیت شناخته شد، بلکه جان تازهای به کالم و مباحث مربوط به االهیات در ادیان بزرگ بخشید و افقهای تازهای از مباحث علمی را در عرصه دین باز کرد.

اما علم در همین حد هم متوقف نماند. نورولوژی یا عصبشناسی، با قدرت و جدیت به این مباحث وارد شد و به تدریج با کاوشهای حیرتانگیز در ساختار پیچیده اعصاب و مغز انسان، هویت دینی بشر بازتعریف گردید. این جریان تاریخی در علم و دین که فقط مواجههای ساده نبوده است بلکه یک جریان عمیق تاریخی را نمایندگی میکند، داستانی بسیار شیوا و درازمدت است و بازگوی بخش مهمی از رخدادهای حیات ما در طول هزارهها است. این مباحث به ما یادآوری میکند که در کجای تاریخ قرار داشتهایم و چگونه عقاید دینی ما و ارتباط ما با خدا و جهان ماوراء، ریشه در چه نیازها و کدام پرسشها داشته است.

کتاب"عصبشناسی، روانشناسی و دین: توهمات، خیاالت و واقعیات در باره انسان" در طی فصول متعدد، این داستان و این جریان تاریخی را با ذکر مثالهای پرشمار و تحلیل دقیق هر دوره از ادوار اعتقادی بشر، شامل اسطوره، جادو، دین و علم، که هر یک در درون خود مراحل چندگانهای داشتهاند را بازگو کرده است. علیرغم پیچیدگی موضوع و شیوه تدوین آن بسیار جذاب بوده و به همین دلیل با استقبال گسترده خوانندگان مواجه شده و برخی از فصلهای این کتاب قبال هم در نشریات علمی به چاپ رسیده است. این کتاب در

168 صفحه و به زبان انگلیسی نوشته و در سال

2009 توسط انتشارات تمپلتون چاپ و روانه بازار کتاب شده است.

‪Neuroscience, Psychology, and Religion:‬ ‪By: Bermudez Julio‬ ‪By Malcolm Jeeves, Warren S. Brown‬ ‪Publisher: Templeton Press‬ ‪Illusions, Delusions, and Realities about Human Nature‬

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.