شب مارسل پروست

Ettelaat Hekmat va Marefat - - گزارش -

سیصدوبیستو سومین شب از شبهای بخارا به مناسبت انتشار و رونمایی از کتاب »فانوس جادویی زمان« تازهترین اثر تالیفی داریوش شایگان، از طرف مجله بخارا در تاالر فردوسی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. در ابتدای این مراسم علی دهباشی سردبیر مجله بخارا گفت: از سال 1369 که چاپ اول کتاب »در جستوجوی زمان از دست رفته« با ترجمه زندهیاد مهدی سحابی توسط نشر مرکز منتشر شد و سرانجام دوره کامل ترجمه آن در سال 1378 منتشر شد، 27 سال میگذرد و این رمان در هفت جلد و یازده بار منتشر شده است. پیش از این بیش از 1000 کتاب و مقاله درباره این رمان به زبانهای غیر فارسی منتشر شده بود اما در زبان فارسی به ندرت به مقاله جانداری برمیخوریم. این مقدمه را گفتم تا برسم به کتاب استاد شایگان که به زبان فارسی تالیف کردهاند و همانطور که در مقدمه »فانوس جادویی زمان« اشاره کرده است، از جمله نیت خود را از تالیف این کتاب تشریح و تفسیر تامالت پیچیده مارسل پروست در رمان »در جستوجوی زمان از دست رفته« دانسته و مارسل پروست را خالق حماسه مدرن دانسته و مینویسد رمان جستوجو، سیر و سلوک انسان مدرن است. محمود دولتآبادی اولین سخنرانی بود که روی سن رفت و سخنان خود را اینگونه آغاز کرد: در پایان قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم، اروپا سه کتاب مهم از خود عرضه کرد که این سه کتاب در سه زبان مهم اروپایی یعنی زبان انگلیسی )جویس(، زبان آلمانی )موزیل( و فرانسه )پروست( همه به گونهای جامعهنامه و تاریخنامه هستند و اینها مصداق سخن بزرگی هستند که میگفت: »آثار بزرگ وقتی پدید میآیند که دوره واقعی زندگی تاریخی آنها رو به زوال میگذارد«. من تا به حال در زبان فارسی ندیده بودم که به این مثلث ادبیاتی اروپا در پایان قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم توجهی کرده باشند که چرا این سه نویسنده باعث پدید آمدن چنین آثاری میشوند. او ادامه داد: ای کاش »فانوس جادویی زمان« وقتی منتشر شده بود که من کتاب »طرف خانه سوان« را میخواندم، چون این کتاب به پیچیدگیهای رمان پروست کمک میکند که با چشم بازتری آن را بخوانیم ولی خود شایگان بهتر از ما گفته است که ما نابجاهنگام هستیم، یعنی یکی از مقوالت فکری دکتر شایگان همیشه این بوده است که ما بجاهنگام نیستیم.

کامران فانی سخنران دیگر این نشست در رابطه با نگارش کتاب »فانوس جادویی زمان« داریوش شایگان بیان کرد: من فکر میکنم این کار از آن اشراقات پروستی و یک دفعه از خود بیگانهشدن است و متوجه میشود که یک وظیفه و رسالت بر دوشش است که این رسالت را انجام میدهد و پروست را برای فرهنگ ایرانی خواندنی میکند. خوشبختانه شایگان به این نتیجه رسیده بود که ترجمه مرحوم سحابی از رمان مارسل پروست ترجمه قابل قبولی است، پس این همت را گذاشت، واقعا فداکاری کرد و نزدیک به سه سال تمام با مراجعه به صدها کتاب و با تفکر رمز و راز این کتاب را گشود.

داریوش شایگان نویسنده کتاب »فانوس جادویی زمان« آخرین سخنران این نشست بود که ضمن تشکر از سخنرانان پیشین جلسه گفت: خیلی مهم است و متاسفانه در ایران این قضیه را جدی نمیگیرند. میبینیم که از قرن 16 به بعد تمام اتفاقات مهم در رمان افتاده است و رمان هم زمانی شروع میشود که خدایان گریخته باشند، یعنی اگر حماسه دوران کودکی انسان است، در تراژدی با مرگ مواجه هستیم ولی در رمان با بلوغ انسان مواجهیم، بنابراین مسئله رمان مسئله مهمی است. این مترجم و محقق در ادامه اظهار کرد: در اینجا مایلم به مسئلهای اشاره کنم که در کتابم به آن نپرداختهام، آن هم شباهت مفهوم استمرار متحرک پروست با برداشت آئین بوداست. آیین بودا تنها طریقی است که هستی در آن نیست، یعنی نه مسئله خدا، نه آخرت و نه وجود در آن مطرح نیست بلکه تنها چیزی که در آن مطرح است، »سان سارا« است که در فارسی همجریانی زندگی معنی میشود که لحظات پیدرپی است که دائم تکرار میشود. پروست این را به کار میگیرد و فرق این دو هم در این است که پروست در جستوجوی جوهر است اما بودا به جوهر اعتقادی ندارد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.